Akomodimi fetar nuk është kapje e shtetit: Një reflektim nga perspektiva e arsimit të lartë britanik
Debati mbi ndryshimin e përkohshëm të orarit mësimor gjatë Ramazanit është paraqitur nga disa si dëshmi se shteti po “adapton dogmat fetare”. Një pretendim i tillë, megjithatë, nëse vlerësohet me standardet akademike të Mbretërisë së Bashkuar, rezulton të jetë konceptualisht i paqartë, empirikisht i pambështetur dhe normativisht i ekzagjeruar.
Në literaturën bashkëkohore mbi sekularizmin liberal dhe qeverisjen multikulturore, ekziston një dallim themelor midis imponimit të normave fetare në rendin juridik dhe akomodimit administrativ të praktikave fetare për të garantuar barazinë reale të qytetarëve. Ky dallim është thelbësor.
Ndryshimi i përkohshëm i orarit mësimor për të lehtësuar nxënësit që agjërojnë nuk përbën transformim të rendit kushtetues. Nuk kemi të bëjmë me zëvendësim të ligjit civil me normë fetare, por me një rregullim praktik, të kufizuar në kohë, që synon mirëqenie dhe barazi funksionale.
Në kontekstin britanik, ky debat do të konsiderohej relativisht i thjeshtë. Në universitete si University of Oxford, University of Cambridge apo University College London, gjatë Ramazanit aplikohen rregullisht forma fleksibiliteti akademik: zhvendosje prezantimesh, fleksibilitet në afate, mundësi alternative për vlerësim, si dhe organizim eventesh iftari brenda kolegjeve dhe fakulteteve.
Këto praktika nuk perceptohen si “islamizim institucional”. Ato konsiderohen pjesë e politikave të pastoral care, mirëqenies studentore dhe përmbushjes së detyrimeve ligjore sipas Equality Act 2010, i cili ndalon diskriminimin indirekt mbi bazë feje.
Në një mjedis akademik britanik, argumenti se një ndryshim orari për Ramazan përbën hap drejt adaptimit të shtetit ndaj dogmave fetare do të kërkonte prova krahasimore serioze. Do të duhej të demonstrohej se ekziston një trend sistemik, se norma juridike po transformohet, dhe se ky transformim ka pasoja strukturore në rendin kushtetues. Pa këto elemente, kemi të bëjmë me një hipotezë retorike, jo me analizë shkencore.
Një tjetër aspekt është standardi profesional i debatit. Në Kosovë, cdo kush si duket i thot vehtes Professor, në Mbretërinë e Bashkuar, titulli “Professor” nuk është thjesht titull formal; ai nënkupton prodhimtari të lartë kërkimore, publikime në revista të indeksuara ndërkombëtarisht, citime të konsiderueshme, pjesëmarrje në projekte kërkimore konkurruese dhe kontribut në literaturën globale. Opinione të forta mediatike, pa referenca teorike dhe pa mbështetje empirike, nuk konsiderohen output akademik.
Një akademik me prodhimtari shumë të ulët kërkimore dhe me angazhim kryesisht polemik në media, në kontekst britanik, zakonisht do të ishte në nivelin e një Lecturer apo Teaching Fellow, jo në nivelin e një profesori me reputacion ndërkombëtar.
Për më tepër, duhet theksuar se akomodimi institucional i praktikave fetare nuk është fenomen i kufizuar në Islam. Universitetet britanike respektojnë kalendarin e Krishtlindjeve dhe Pashkëve, marrin parasysh Yom Kippur për studentët hebrenj dhe Diwali për komunitetin hindu. Këto janë pjesë e realitetit të një shoqërie pluraliste. Asnjë prej këtyre praktikave nuk interpretohet si kapje e shtetit nga feja përkatëse. Përkundrazi, ato shihen si mekanizma për të garantuar pjesëmarrje të barabartë në jetën akademike.
Nga pikëpamja normative, fleksibiliteti gjatë Ramazanit është një shprehje respekti institucional, jo nënshtrim ndaj dogmës. Një shtet liberal-sekular nuk është një shtet armiqësor ndaj fesë; ai është një shtet neutral që krijon hapësirë për ushtrimin e lirive individuale pa privilegjuar asnjë doktrinë. Neutraliteti nuk nënkupton indiferencë ndaj realiteteve sociale, por menaxhim të drejtë të tyre.
Prandaj, pretendimi se një ndryshim i përkohshëm i orarit mësimor përbën rrezik strukturor për rendin laik është analitikisht i dobët. Ai i mungon dimensioni krahasimor, evidenca empirike dhe thellësia teorike që kërkohet në debat akademik. Në standardin britanik, një argument i tillë do të konsiderohej opinion normativ me ton alarmist, jo analizë e mbështetur në metodologji shkencore.
Në përfundim, akomodimi i përkohshëm i orarit gjatë Ramazanit nuk është adaptim i dogmave fetare në strukturën e shtetit. Është një formë pragmatike e menaxhimit të diversitetit në një shoqëri pluraliste. Nëse synojmë debat serioz akademik mbi sekularizmin dhe rolin e fesë në hapësirën publike, ai duhet të mbështetet në teori, evidencë dhe krahasim ndërkombëtar, jo në retorikë simbolike.
Autori është agjërues dhe u uron të gjithë besimtarëve islamë një agjërim të lehtë dhe të pranuar. Ndërsa atyre që nuk agjërojnë ose nuk i përkasin fesë islame, u bën thirrje për mirëkuptim dhe respekt ndaj atyre që agjërojnë, duke nxitur tolerancë dhe harmoni mes të gjithëve.
