Rexhep Qosja ndahet nga kjo botë
Vdekja e akademikut Rezhep Qosja përbën një humbje të madhe për botën intelektuale shqiptare. Ai ishte një nga figurat më të shquara të mendimit kritik, letërsisë dhe angazhimit publik në hapësirën shqiptare, duke lënë pas një trashëgimi të pasur shkencore dhe politike.
Nga pikëpamja shkencore, Qosja ishte studiues i shquar i letërsisë dhe kritik letrar me ndikim të gjerë. Veprat e tij trajtojnë zhvillimet e letërsisë shqipe në kontekst historik dhe estetik, duke kontribuar në formësimin e studimeve moderne letrare shqiptare. Ndër veprat e tij më të njohura përmenden “Historia e letërsisë shqipe”, “Populli i ndaluar”, si dhe shkrime të shumta kritike e eseistike që trajtojnë identitetin kulturor dhe zhvillimet historike të shqiptarëve.
Ai analizoi me thellësi rolin e letërsisë në ndërtimin e vetëdijes kombëtare, duke sjellë një qasje kritike dhe shpesh polemike që sfidonte interpretimet tradicionale.
Në dimensionin politik dhe shoqëror, Qosja ishte një zë i fuqishëm i angazhimit intelektual. Ai u shqua për qëndrimet e tij të qarta mbi çështjen kombëtare shqiptare, të drejtat politike dhe kulturore, si dhe për rolin e intelektualit në shoqëri. Gjatë periudhave të ndryshme historike, sidomos në vitet e tensioneve politike në Kosovë, ai mbrojti me vendosmëri parimet e lirisë, barazisë dhe identitetit kombëtar. Një rol të veçantë pati edhe në Konferenca e Rambujesë, ku si pjesë e delegacionit shqiptar kontribuoi në artikulimin e kërkesave politike të shqiptarëve të Kosovës në një moment vendimtar historik.
Një nga aspektet më të debatueshme dhe njëkohësisht më domethënëse të veprimtarisë së tij ishte mbrojtja e rolit të Islamit në identitetin shqiptar. Në përballjet intelektuale me shkrimtarin Ismail Kadare, Qosja kundërshtoi idenë se identiteti shqiptar duhet të konceptohet ekskluzivisht si perëndimor dhe i shkëputur nga trashëgimia osmane dhe islame. Ai argumentoi se Islami ka qenë pjesë përbërëse e historisë shqiptare dhe se përjashtimi i tij nga narrativi kombëtar do të ishte një deformim i realitetit historik.
Këto debate u reflektuan në shkrimet e tij publicistike dhe eseistike, ku ai mbronte një qasje më gjithëpërfshirëse ndaj identitetit kombëtar. Përmes analizave të tij, Qosja theksonte se kultura shqiptare është rezultat i ndërthurjes së ndikimeve të ndryshme, lindore dhe perëndimore, dhe se kjo shumësi është një vlerë, jo një pengesë. Në këtë kuptim, kontributi i tij në mbrojtjen e Islamit nuk ishte thjesht fetar, por më shumë kulturor dhe historik, duke synuar ruajtjen e një identiteti autentik dhe të pakufizuar nga ideologjitë përjashtuese.
Kontributi i tij shtrihet përtej akademisë, duke ndikuar në diskursin publik dhe në formimin e mendimit kritik te brezat e rinj. Si akademik dhe veprimtar publik, ai përfaqësonte modelin e intelektualit të angazhuar, që ndërthur kërkimin shkencor me përgjegjësinë shoqërore.
Kam lexuar shumicën e veprave të tij dhe ato kanë lënë një ndikim të thellë në mënyrën si e kuptoj letërsinë, historinë dhe shoqërinë shqiptare. Mendimi i tij kritik dhe qasja e tij e guximshme ndaj çështjeve kombëtare mbeten frymëzim i vazhdueshëm.
Trashëgimia e Rezhep Qosjes do të mbetet një pikë referimi e rëndësishme për studimet letrare, historike dhe për mendimin politik shqiptar, duke dëshmuar për rolin e pazëvendësueshëm të intelektualit në zhvillimin e një shoqërie të vetëdijshme.
Fitim Gërguri
23.04.2026
