Zyra për Kosovën në Qeverinë e Serbisë ka reaguar lidhur me zhvillimet e fundit në Universitetin e Mitrovicës së Veriut, duke njoftuar se më 10 shkurt persona të paidentifikuar, të veshur me rroba civile, kanë hyrë në ndërtesën e Rektoratit dhe kanë kërkuar që Fakulteti i Shkencave Teknike, brenda një afati prej 30 ditësh, të lirojë objektin ku aktualisht funksionon ose të fillojë pagesën e qirasë.
Sipas njoftimit zyrtar, shefi i Zyrës për Kosovën në Qeverinë e Serbisë, Petar Petkoviq, ia ka përcjellë këtë informacion zëvendësdrejtorit të Shërbimit diplomatik evropian për Evropën Perëndimore, Emanuel Giaufret. Në këtë kontekst, Petkoviq ka vlerësuar se autoritetet e Kosovës “po i qërojnë hesapet me Universitetin serb”, duke e cilësuar veprimin si presion ndaj institucioneve arsimore që funksionojnë sipas sistemit të Serbisë.
Universiteti i Mitrovicës së Veriut, ashtu si edhe institucionet e tjera arsimore dhe shëndetësore në mjediset me shumicë serbe në Kosovë, vazhdon të funksionojë në kuadër të sistemit të Serbisë, çështje që prej vitesh mbetet burim mosmarrëveshjesh mes Prishtinës dhe Beogradit.
Më herët, mediat që raportojnë në gjuhën serbe në Kosovë kishin bërë të ditur se Rektoratit në Mitrovicën e Veriut i ishte dorëzuar një letër nga Universiteti i Prishtinës. Në këtë letër thuhej se Fakulteti i Shkencave Teknike po e përdorte objektin në mënyrë të paligjshme dhe se brenda 30 ditësh duhej ose të liroheshin ambientet, ose të fillonte rregullimi i çështjes së përdorimit të tyre.
Lidhur me këtë kërkesë, rektori i Universitetit të Mitrovicës së Veriut, Nebojsha Arsiq, ka deklaruar për Kossev se Fakulteti i Shkencave Teknike nuk funksionon brenda sistemit ligjor të Kosovës dhe, si i tillë, nuk ka mundësi të përgjigjet institucionalisht ndaj kësaj kërkese. Ai ka shtuar se për hapat e mëtejshëm “po pret udhëzime”.
Ndërkohë, kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, më 16 janar ka deklaruar se, krahas zbatimit të Ligjit për të huajt dhe Ligjit për automjetet, është e domosdoshme edhe integrimi i institucioneve shëndetësore dhe arsimore serbe. Sipas tij, ky proces do të zbatohet në koordinim me Bashkimin Evropian dhe do të merren parasysh shqetësimet e komuniteteve joshumicë.
Në Kosovë tashmë ka nisur zbatimi i fazës së parë të Ligjit për të huajt dhe automjetet, proces që do të zgjasë deri më 15 mars dhe që parasheh një periudhë informimi. Zbatimi i këtij ligji mund të ndikojë drejtpërdrejt në funksionimin e institucioneve shëndetësore dhe arsimore serbe, pasi personat që nuk posedojnë dokumente të Kosovës duhet të pajisen me leje pune ose licencë pune, për të cilën kërkesa dorëzohet në Agjencinë Kosovare për Punësim.
Po ashtu, për Universitetin e Mitrovicës së Veriut, studentët dhe stafi që vijnë nga Serbia ose nga vendet e tjera të rajonit duhet të kenë leje qëndrimi të përkohshme dhe të plotësojnë kushtet e tjera ligjore, në varësi të qëllimit të qëndrimit. Në praktikë, marrja e këtyre lejeve mund të jetë problematike, pasi Kosova nuk i njeh institucionet e Serbisë, të cilat i konsideron paralele dhe të paligjshme.
Petar Petkoviq ka theksuar se institucionet arsimore dhe shëndetësore serbe përbëjnë, sipas tij, “vetë themelin” e Asociacionit të komunave me shumicë serbe, për themelimin e të cilit Kosova dhe Serbia janë pajtuar në Bruksel, në kuadër të dialogut për normalizim.
“Beogradi mbetet i hapur për bisedime dhe pret angazhim më të madh nga Bashkimi Evropian dhe Brukseli për gjetjen e zgjidhjeve të qëndrueshme, të cilat do t’i respektonin marrëveshjet ekzistuese dhe të drejtat e popullit serb në Kosovë”, thuhet në njoftimin e Zyrës për Kosovën.
Sipas një draft-statuti të hartuar nga Bashkimi Evropian, Asociacioni i komunave me shumicë serbe do të duhej të rregullonte edhe çështjen e të hyrave, përkatësisht financimin nga buxheti i Serbisë.
Ndërkohë, shoqata joformale “Proaktiv”, e cila bashkon profesorë dhe bashkëpunëtorë të Universitetit të Mitrovicës së Veriut që punojnë sipas sistemit të Serbisë, i është drejtuar komunitetit ndërkombëtar me një letër të hapur. Në këtë letër theksohet se zbatimi i plotë i Ligjit për të huajt, në rrethanat aktuale, mund të ketë “pasoja të gjera dhe destabilizuese”.
Sipas kësaj shoqate, shumica e të punësuarve posedojnë dokumente të Republikës së Serbisë, ndërsa kërkesat për qëndrim dhe punë, në praktikë, lidhen vetëm me institucionet e akredituara në sistemin e Prishtinës, kushte që Universiteti i Mitrovicës së Veriut nuk i përmbush.
Komuniteti ndërkombëtar deri më tani nuk ka reaguar ndaj zbatimit të plotë të Ligjit për të huajt apo ndaj paralajmërimeve për integrimin e sistemit shëndetësor dhe arsimor serb. Megjithatë, më herët, e ngarkuara me punë në Ambasadën amerikane në Kosovë, Anu Prattipati, kishte deklaruar se një proces i tillë duhet të zhvillohet në konsultim me komunitetin serb.
Ndërkaq, ish-ambasadori gjerman në Kosovë, Jorn Rohde, kishte deklaruar në shtator të vitit të kaluar se Marrëveshja e Brukselit e vitit 2013 përfshinte gjashtë pika që lidhen me krijimin e Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Sipas tij, Marrëveshja e Ohrit, e cila sqaron rrugën e zbatimit të marrëveshjes së vitit 2013, e bën të qartë integrimin e këtyre institucioneve në sistemin institucional të Kosovës, nën ombrellën e Asociacionit.
Edhe ambasadori britanik në Kosovë, Jonathan Hargreaves, kishte deklaruar në një intervistë në shtator të vitit 2025 se integrimi i shëndetësisë dhe arsimit është një çështje e ndjeshme dhe se komuniteti serb ka shqetësime të shumta lidhur me këtë proces.
