Lufta e Trump-it ndaj Iranit është një moment Suezi – por jo ashtu siç mund ta
mendoni
Dan Glazebrook
SHBA-ja po përdor luftën e saj të dështuar ndaj Iranit për të monopolizuar
energjinë globale dhe për të mbështetur dollarin – ashtu siç e përdori Britania
Suezin për të ndërtuar sistemin financiar “offshore” që zëvendësoi perandorinë e
saj.
Me dështimin e saj për të mposhtur Iranin ose për të detyruar rihapjen e
Ngushticës së Hormuzit, lufta e SHBA-së ndaj Iranit është cilësuar si një
“strategji dëshpërimi”, një “gabim historik” dhe një “disfatë strategjike”.
Një analizë e fundit e Washington Post-it mbi pamjet satelitore doli në
përfundimin se dëmi ndaj aseteve ushtarake amerikane në rajon ka qenë “shumë më
i madh nga sa është pranuar publikisht nga qeveria e SHBA-së ose nga sa është
raportuar më parë”.
Lufta ka zbuluar kufijtë e fuqisë së zjarrit të SHBA-së për t’u parë nga e
gjithë bota, ku mendimtari neokonservator Robert Kagan madje e ka përshkruar
atë si një “shah-mat” iranian ndaj SHBA-së, ndërsa të tjerë e kanë quajtur
“momenti i Suezit për Amerikën”.
Megjithatë, diskutime të tilla e keqinterpretojnë atë që po ndodh – si qëllimet
e Trump-it në këtë konflikt, ashtu edhe rëndësinë e vetë krizës fillestare të
Suezit në radhë të parë.
Në vitin 1956, një komplot britaniko-franko-izraelit për të pushtuar Egjiptin
dhe për të rrëzuar udhëheqësin e tij, Gamal Abdel Nasser, u parandalua nga një
kombinim i armëve egjiptiane, presionit financiar të SHBA-së dhe politikës
sovjetike të rrezikut bërthamor. Me dobësinë e saj të shfaqur hapur, Britania
filloi procesin e dekolonizimit formal politik vitin e ardhshëm.
Loja kishte mbaruar për Perandorinë Britanike. Por një lojë e re po fillonte.
In historinë e tij mbi financat “offshore”, Treasure Islands (Ishujt e
Thesarit), Nicholas Shaxson vëren për këtë periudhë se “ka një anë financiare të
kësaj historie që pothuajse askush nuk e di, sepse nga pluhuri dhe zjarri i
Suezit doli diçka e re në Londër, e cila përfundimisht do të rritej për të
zëvendësuar perandorinë e vjetër dhe për ta ngritur ‘City of London’ në lavdi
financiare edhe më të mëdha”.
Nga mesi i viteve 1950, kostot e sundimit të drejtpërdrejtë kolonial po fillonin
të tejkalonin të ardhurat që ai sillte. Shpenzimet ushtarake të Britanisë, për
shkak të angazhimeve të saj koloniale, “na kanë thyer kurrizin”, siç u shpreh
kryeministri i atëhershëm Harold Macmillan, ku shërbimi i detyrueshëm ushtarak
në veçanti ishte një shterim i madh burimesh.
Sidoqoftë, rreziku i madh i tërheqjes ishte se lëvizjet antikoloniale do të
rimerrnin tokën dhe burimet e tyre.
Ajo që kërkonte Britania ishte t’ia dorëzonte – ose të paktën ta ndante –
përgjegjësinë për shtypjen e nevojshme për të shmangur këtë rezultat; një rol
që ajo arriti ta kalonte kryesisht te SHBA-ja, monarkitë e Gjirit dhe
sundimtarët ushtarakë të përzgjedhur me kujdes në mbarë ish-perandorinë.
Ashtu si Britania pas Suezit, SHBA-ja po ri-konsolidon dominimin e saj imperial
përmes një transformimi sistemik të rendit financiar global.
Në të njëjtën kohë, kjo formë e re dhe më e thjeshtuar e imperializmit të
“ndarjes së barrës” i lejoi Britanisë të shkurtonte shpenzimet e saj, ndërsa
shtonte burime të reja të ardhurash përmes një rifillimi të ‘City of London’. Me
qeverinë e Mbretërisë së Bashkuar që vendosi kufizime më të rrepta në tregtinë
ndërkombëtare të sterlinës, bankat tregtare të Londrës thjesht kaluan në
huadhënie në dollarë. Dhe me një shkathtësi të jashtëzakonshme duarsh, këto
transaksione në dollarë u konsideruan, për qëllime rregullatore, sikur nuk po
ndodhnin në Mbretërinë e Bashkuar.
Por duke qenë se ato qartazi nuk po ndodhnin në asnjë juridiksion tjetër, asnjë
shtet tjetër nuk ishte në gjendje të rregullonte tregun e ri gjithashtu.
Rezultati ishte një parajsë “banksterësh” për spekulime, hua dhe investime të
lira nga çdo mbikëqyrje rregullatore, e cila u bë e njohur si “eurotregu”.
Sipas Shaxson, “ishte pikërisht në këtë pikë” – brenda pak muajsh nga Suezi –
“që sistemi modern ‘offshore’ filloi vërtet… Perandoria formale e Britanisë i
hapi rrugë diçkaje më delikate… Në momentin e shkatërrimit të saj të dukshëm,
perandoria britanike filloi të ngrihej nga të vdekurit.”
Ishte, thotë historiani i ekonomisë Gary Burn, “risi financiare më monumentale
që nga shpikja e kartëmonedhës”.
Gjatë dekadës që pasoi, eurotregu u përhap nga Londra në një varg territoresh
ishullore pas të cilave Britania ishte kapur fort, duke krijuar një rrjet global
parajsash fiskale – nga Ishujt e Kanalit te Karaibet dhe atolet e Paqësorit – që
ende po shterojnë Jugun Global sot, në vlerën e triliona dollarëve, pjesa më e
madhe e të cilave më pas kanalizohet përsëri në Londër.
Londra kishte gjetur një mënyrë jo vetëm për të mbajtur dominimin e saj
financiar, por edhe për ta bërë sistemin botëror kolonial shumë më fitimprurës
sesa kishte qenë në kulmin e perandorisë.
Një perandori e re
Ashtu si Britania në vitin 1956, SHBA-ja mund të përballet me poshtërim ushtarak
– por edhe ajo po krijon një formë të re dominimi financiar në këtë proces.
Lufta ndaj Iranit, siç ka vënë në dukje komentuesi Richard Medhurst, është pjesë
e një lufte më të gjerë për të monopolizuar furnizimet globale të energjisë dhe
një transformim i SHBA-së në atë që ai e quan një “shtet pirat”.
Një marrje e armatosur e furnizimeve botërore të naftës dhe gazit është në vijim
e sipër – më haptazi me marrjen nën kontroll nga SHBA-ja të naftës venezueliane
në janar të këtij viti, por duke përfshirë gjithashtu një luftë globale kundër
industrisë ruse të naftës.
SHBA-ja dhe aleatët e saj, në muajt e fundit, kanë sekuestruar tankerë në
Karaibe, Atlantikun e Veriut, Detin Mesdhe, Detin e Zi dhe Detin Baltik, si dhe
rafineri e qendra eksporti, duke nxjerrë jashtë funksionit 40 për qind të
kapacitetit eksportues të Rusisë.
Ndërkohë, bllokada detare e Trump-it ka gjymtuar eksportet e Iranit, ndërsa vetë
bllokada e Iranit dhe sulmet ndaj instalimeve energjetike të Gjirit kanë
ndërprerë eksportet e energjisë së Gjirit. Si rezultat, bota po detyrohet
gjithnjë e më shumë t’i drejtohet SHBA-së për naftë dhe gaz, të cilat paguhen me
dollarë.
Plani është të krijohet një varësi globale nga energjia amerikane, duke
mbështetur kështu dollarin në rënie dhe duke përmbysur trendin afatgjatë drejt
de-dollarizimit.
Dhe kjo nuk kërkon as kapitullimin dhe as rënien e shtetit iranian për t’u
arritur; bllokada tashmë po arrin rezultatet e dëshiruara, me eksportet e
karburantit të SHBA-së në një nivel rekord.
Ashtu si Britania pas Suezit, SHBA-ja po ri-konsolidon dominimin e saj imperial
përmes një transformimi sistemik të rendit financiar global.
Megjithatë, dominimi i ri i dollarit që po hartohet nga Trump sot është
thellësisht i paqëndrueshëm. Luftërat e nevojshme për ta mbështetur atë
përshkallëzojnë tensionet me të gjithë, përfshirë aleatët, dhe praktikisht
përbëjnë një bllokadë energjetike ndaj Kinës.
Karl Marksi paralajmëroi se metodat e përdorura nga klasa sunduese për të
kapërcyer krizat e tyre në fund të fundit hapin rrugën “për kriza më të gjera
dhe më shkatërruese” dhe zvogëlojnë “mjetet me të cilat parandalohen krizat”.
Kjo është pikërisht ajo që Trump po bën sot, me krizën përfundimtare – luftën
botërore – si rrezikun gjithnjë e më real të këtij bixhozi të dëshpëruar.
Nga MEE
