Qeveria e Holandës u rrëzua të martën pasi politikani i ekstremit të djathtë, Geert Wilders, u tërhoq nga koalicioni i djathtë pas një mosmarrëveshjeje për masat kundër emigracionit që kishte propozuar partia e tij.
Vendimi i Wilders shkaktoi dorëheqjen e kabinetit holandez dhe të Kryeministrit Dick Schoof.
Këtu janë arsyet që çuan në rrëzimin e qeverisë dhe çfarë pritet të ndodhë më tej:
Pse u tërhoq Wilders?
Wilders shpalli tërheqjen e partisë së tij të djathtë, Partia për Liri (PVV), nga qeveria e koalicionit të djathtë të Holandës, që kishte vetëm 11 muaj jetë. Wilders deklaroi se tre partitë e tjera të koalicionit kishin dështuar të mbështesnin planet e tij për të ashpërsuar politikat ndaj azilkërkuesve.
“Asnjë firmë mbi planet tona për azil. PVV largohet nga koalicioni,” shkroi Wilders në një postim në X të martën, pas një takimi të shkurtër në parlament me krerët e partive. Përveç PVV, koalicioni përbëhej nga Partia Popullore për Liri dhe Demokraci (VVD), Lëvizja Bujqësore-Qytetare (BBB) dhe Kontrata e Re Sociale (NSC).
Më 26 maj, Wilders shpalli një plan me 10 pika për të reduktuar ndjeshëm migracionin, përfshirë vendosjen e trupave ushtarake në kufijtë tokësorë të Holandës dhe refuzimin e të gjithë azilkërkuesve. Që atëherë, Wilders kishte paralajmëruar se partia e tij do të largohej nga koalicioni nëse politika migratore nuk ashpërsohej.
Të katër partitë së bashku mbanin 88 vende në Dhomën e Përfaqësuesve prej 150 vendesh të parlamentit holandez.
PVV fitoi zgjedhjet e fundit në nëntor 2023 me 23 për qind të votave dhe 37 vende, numri më i lartë mes të gjitha partive.
Shifra e nevojshme për shumicë në Dhomën e Ulët është 76 vende. Me tërheqjen e PVV-së, koalicioni mbetet me vetëm 51 vende.
Kur dha dorëheqje Schoof?
Pas shpalljes së tërheqjes së Wilders, u thirr një mbledhje urgjente e kabinetit. Pas kësaj, Schoof njoftoi dorëheqjen e tij, vetëm disa orë pas largimit të PVV-së.
“U kam thënë vazhdimisht liderëve të partive gjatë ditëve të fundit se rrëzimi i kabinetit do të ishte i panevojshëm dhe i papërgjegjshëm,” deklaroi Schoof në mbledhjen e jashtëzakonshme të kabinetit. “Përballemi me sfida të mëdha si në nivel kombëtar ashtu edhe ndërkombëtar, të cilat kërkojnë vendosmërinë tonë.”
Si reaguan liderët e tjerë holandezë?
Liderët e tjerë të koalicionit e quajtën Wilders “të papërgjegjshëm” dhe e akuzuan se po vinte interesat e veta politike përpara interesit të vendit.
“Ka një luftë në kontinentin tonë. Në vend që të përballet me sfidën, Wilders po tregon se nuk është i gatshëm të marrë përgjegjësi,” tha Dilan Yesilgöz, udhëheqësja e VVD-së, e cila ka 24 vende në parlament.
“Është e papërgjegjshme të rrëzohet qeveria në këtë moment,” tha Nicolien van Vroonhoven, kryetare e NSC-së. NSC ka 20 vende.
Kreu i opozitës nga aleanca GreenLeft-Labour, Frans Timmermans, deklaroi se “nuk sheh asnjë mënyrë tjetër për të formuar një qeveri të qëndrueshme” përveç mbajtjes së zgjedhjeve të parakohshme.
Çfarë ndodh më pas?
Schoof do të dorëzojë zyrtarisht dorëheqjen e tij para kreut të shtetit, Mbretit Willem-Alexander të Holandës. Pas kësaj, pritet që të shpallen zgjedhjet. Bazuar në ciklet e mëparshme, zgjedhjet ka gjasa të mbahen diku në tetor ose nëntor.
Që nga 31 maji, sondazhet tregojnë se PVV e Wilders ka humbur pak nga mbështetja, duke zbritur nga 23 për qind në zgjedhjet e vitit 2023 në 20 për qind.
Kjo e sjell partinë pothuajse në të njëjtin nivel me aleancën GreenLeft-Labour, e cila ka 19 për qind mbështetje dhe 25 vende në Dhomën e Ulët të Parlamentit, numri i dytë më i madh pas PVV-së.
Fragmentimi politik në Holandë e bën të vështirë të parashikohet se cila parti do t’i fitojë zgjedhjet. Është e pamundur që një parti e vetme të fitojë shumicën prej 76 vendesh dhe shpesh duhen muaj për të formuar një koalicion. Sipas të dhënave të autoritetit zgjedhor holandez, asnjë parti e vetme nuk ka fituar ndonjëherë shumicën që nga zgjedhjet e para të drejtpërdrejta në vitin 1848.
Çfarë ndodh deri në zgjedhje?
Schoof ka deklaruar se ai dhe ministrat e tjerë të koalicionit do të vazhdojnë të qëndrojnë në detyrë si qeveri kujdestare deri sa të formohet një qeveri e re pas zgjedhjeve.
Kriza politike ndodh ndërkohë që Holanda është planifikuar të presë një samit të udhëheqësve të NATO-s në Hagë më 24-25 qershor. Mark Rutte, sekretari aktual i përgjithshëm i NATO-s, ishte kryeministër i Holandës nga viti 2010 deri më 2024. Rutte ishte anëtar i VVD-së.
Schoof ka qenë gjithashtu i përfshirë në përpjekjet evropiane për të mbështetur Ukrainën në luftën e saj kundër Rusisë. Në shkurt, Kryeministri holandez ishte i pranishëm në një takim me liderë të tjerë evropianë në Paris, ku u zotuan për t’i ofruar Ukrainës garanci sigurie.
