Jens Thurau
Pas rezultatit mjaft zhgënjyes të CDU-së në zgjedhjet e Saksonisë-Anhalt, mjaft figura brenda qeverisë po ngrenë pikëpyetje mbi të ardhmen e kancelarit Friedrich Merz. Sidoqoftë, asnjë sfidues i drejtpërdrejtë nuk ka dalë ende publikisht.
Teksa java po niste, kancelari Friedrich Merz (CDU) ndodhej në Rovaniemi të Finlandës veriore – gati 1800 kilometra larg Berlinit – mirëpo nuk mundi t’u shmangej tensioneve që kanë mbërthyer kryeqytetin gjerman. Përfaqësues nga vende të ndryshme evropiane u mblodhën atje për “Samitin e Arktikut” për të diskutuar mbi resurset natyrore, gjeopolitikën, sigurinë dhe ndryshimet klimatike. Këto përbëjnë tema të një rëndësie të veçantë dhe kancelari u kërkoi me ngulm politikëbërësve në Gjermani që t’u kushtonin vëmendjen e merituar – larg vëmendjes nga e ardhmja e tij në krye të qeverisë.
Kur u pyet nga gazetarët rreth situatës në Berlin, Merz u shpreh se, megjithëse e kuptonte debatin e nxehtë rreth tij në Gjermani, çështja kryesore – e ardhmja e Evropës – mbetej dukshëm më prioritare: “Për këtë arsye po përpiqem të bind bashkëpunëtorët e mi, partinë time dhe grupin parlamentar se kjo ka rëndësi parësore – shumë më tepër se disa nga diskutimet tona të brendshme politike.”
Mbështetja publike për qeverinë në pikën më të ulët
“Disa diskutime të brendshme politike”: kjo u referohet thashethemeve, debateve dhe prononcimeve ku vihet në dyshim nëse Merz mbetet njeriu adekuat për të udhëhequr ekzekutivin gjerman. Pak më shumë se një vit e gjysmë pas ardhjes në pushtet në maj të vitit 2025, pëlqueshmëria e publikut ndaj kabinetit federal ka prekur nivelin më të ulët historik. Së fundmi, CDU-ja – partia e kancelarit – pësoi një disfatë të rëndë në zgjedhjet rajonale në Saksoni-Anhalt.
Dhe pas vetëm pak ditësh, një tjetër humbje e thellë duket në horizont në Meklenburg-Pomeraninë Perëndimore. Me afrimin e zgjedhjeve rajonale atje, partia e kancelarit renditet shumë dobët në sondazhe, me vetëm 7%. Sa që edhe rreziku për të mbetur jashtë parlamentit duke mos kaluar pragun 5% nuk është më joreal. Sido që të shkojë, ka gjasa të mëdha që ky të shënojë rezultatin më të dobët të CDU-së në zgjedhjet rajonale.
A po dështon Merz në shpjegimin e reformave të vështira?
Zgjedhjet rajonale të mbajtura në fillim të këtij muaji në Saksoni-Anhalt u fituan nga “Alternativa për Gjermaninë” (AfD), një parti e cilësuar si “e dëshmuar e ekstremit të djathtë” nga shërbimet e inteligjencës në atë land.
A nuk pati premtuar Merz, para se të merrte mandatin, se do ta përgjysmonte mbështetjen për AfD-në? Në vend të kësaj, u përgjysmua vetë përqindja e partisë së tij konservatore në Saksoni-Anhalt, dhe qarqet politike në Berlin po pyesin: a mban përgjegjësi vetë Merz? A lidhet kjo me mënyrën e tij shpesh të ashpër e të drejtpërdrejtë të të komunikuarit, apo me paaftësinë për të shpjeguar reforma të mëdha, siç është ajo e sistemit të pensioneve?
Anëtarët e ekzekutivit po e shprehin hapur skepticizmin e tyre ndaj kabinetit të Merz-it. Ministrja e Arsimit, Karin Prien (po ashtu nga CDU), deklaroi për rrjetin ARD: “Mendoj se është krijuar përshtypja se kancelari – por edhe ne si CDU – nuk po tregojmë empatinë e duhur ndaj qytetarëve. Dhe kjo duhet të ndryshojë me patjetër.”
Kjo përbën një pikë kyçe: Merz shpesh shihet si me mungesë taktike – një përshtypje që dëgjohet shpesh. Reforma e propozuar e pensioneve, për shembull, parasheh shkurtime të ndjeshme për shumë qytetarë, por Merz shpesh shfaqet i paduruar gjatë debateve për të. Që në korrik, kancelari u ankua publikisht se qasja e shumë njerëzve ndaj “javës katërditore të punës dhe balancës punë-jetë” mund të rrezikojë mirëqenien e vendit. Kritikët ngrenë shqetësimin se në një atmosferë të tillë është mjaft e vështirë të kalohen reforma të vështira.
Prapa kamerave dhe mikrofonave të fikur, zyrtarët qeveritarë flasin më hapur. Humbja e besimit ndaj vetë kancelarit konsiderohet thuajse e pamundur të riparohet dhe një ndryshim shihet si i pashmangshëm – ky është mendimi mbizotërues mes shumë zyrtarëve. Edhe partneri i vogël i koalicionit, SPD-ja, është mjaft i shqetësuar.
Dirk Wiese, sekretari i përgjithshëm parlamentar i SPD-së, u shpreh për transmetuesin “Welt TV”: “Mënyra se si duken gjërat tregon se nervat janë mjaft të tensionuara brenda CDU-së tani.” Ai shtoi: “Mund t’i bëj thirrje përsëri partnerit tonë të koalicionit që të rikthehet në binarë dhe të përpiqet, bashkë me ne, të përmirësojë situatën.”
Dy pasues të mundshëm: Markus Söder dhe Hendrik Wüst
Diskutimi kryesor në të gjitha këto debate mbetet ky: nëse blloku konservator — i përbërë nga CDU-ja dhe partia e saj simotër bavareze CSU — vjen në përfundim se Merz nuk është më figura e duhur për kancelar, kush mund ta zëvendësojë atë? Emri i Markus Söder-it, liderit të CSU-së dhe kryeministrit të Bavarisë, përmendet vazhdimisht. Megjithatë, ai shpesh zgjedh të jetë provokues — madje edhe ndaj vetë CDU-së — gjë që e bën atë më pak të pëlqyer nga një masë e gjerë votuesish.
Një opsion tjetër i mundshëm është Hendrik Wüst, kryeministër i Rinit Verior-Vestfalisë (CDU), landit më të populluar në Gjermani. Ai ka bashkëqeverisur me të Gjelbrit prej më shumë se katër vitesh me stabilitet dhe pa përplasje të mëdha, mirëpo deri tani ka shfaqur pak interesim për t’u zhvendosur në Berlin. Mbi të gjitha, Wüst synon rizgjedhjen prillin e ardhshëm, kur në Rinin Verior-Vestfalinë do të mbahen zgjedhjet rajonale.
Sa i përket procedurave, një ndryshim nuk do të shkaktonte pengesa të mëdha nëse do të kishte dakordësi: pas dorëheqjes së një kancelari, Bundestagu mund të zgjedhë pasuesin me shumicë votash. Zëvendësimi i kreut të qeverisë pa vullnetin e tij është i mundur vetëm përmes “votës konstruktive të mosbesimit”: Wüst apo Söder do të duhej ta sfidonin hapur Merz-in — një skenar që për momentin asnjë analist nuk e sheh real.
Ndoshta për këtë arsye, tetë kryeministrat e landeve nga radhët e CDU-së dolën me një deklaratë të përbashkët të mërkurën, duke e rikonfirmuar mbështetjen për Merz-in. Në deklaratë thuhej: “Qytetarët mund të mbështeten tek ne për zgjidhjen e problemeve të tyre.” “Si kryeministra të landeve, ne dëshirojmë – dhe do të – kontribuojmë në këtë drejtim krah për krah me kancelarin federal.”
Një mbledhje e mundshme përcaktuese të dielën mbrëma
Asnjë rival i fuqishëm nuk ka dalë përballë Friedrich Merz-it dhe ai njihet si politikan që nuk dorëzohet lehtë. Kjo është arsyeja pse figura kryesore konservatore po vazhdojnë ta mbështesin. Për shembull, kryeministri i Hesenit, Boris Rhein (CDU), deklaroi për revistën “Der Spiegel”: “Ajo që i nevojitet vendit tonë sot nuk janë debatet për emra të përveçëm, por vendimmarrja e prerë dhe reformat e guximshme.”
Sipas informacioneve që qarkullojnë në Berlin, Merz synon të mbledhë kryesinë e CDU-së – të përbërë nga 22 figurat më me ndikim – që të dielën mbrëma, sapo të publikohen rezultatet e zgjedhjeve në Meklenburg-Pomeraninë Perëndimore. Ai planifikon t’i kërkojë kryesisë konfirmimin nëse gëzon ende besimin e plotë të partisë.
Agjenda e tij për javën e ardhshme tregon qartë seriozitetin e situatës: ai ka anuluar një vizitë të planifikuar prej kohësh për të marrë pjesë në Debatin e Përgjithshëm të OKB-së. Merz nuk do të udhëtojë drejt Nju Jorkut siç parashikohej, sepse prania e tij në Berlin është absolutisht e nevojshme, sipas burimeve pranë qeverisë.
