Analizë nga Klajd Bylyku
Një javë më parë, Edi Rama promovoi librin e tij “Në sofrën e hënës”, një përmbledhje fjalimesh të mbajtura në iftare ndër vite. Për këdo që njeh marrëdhënien e tensionuar të shtetit shqiptar me Islamin, një ngjarje e tillë përbën një zhvillim të pazakontë. Myslimanët shqiptarë nuk kanë qenë kurrë më parë kaq të pranishëm dhe të pranuar në diskursin politik, diçka e paimagjinueshme në kohën e Fatos Nano dhe Sali Berisha.
Në periudhën 1997–2013, myslimanët shpesh janë stigmatizuar dhe trajtuar si qytetarë të dorës së dytë. Marrëdhënia e politikës dhe medias me ta ka qenë më shumë një tolerim i detyruar sesa një pranim i sinqertë, duke nxitur edhe një distancim identitar të vetë besimtarëve. Ngjarjet ndërkombëtare dhe diskursi pas 11 shtatorit e përkeqësuan këtë klimë, duke prodhuar etiketime dhe armiqësi publike.
Në dekadën e fundit, kjo situatë ka ndryshuar ndjeshëm. Përtej episodeve të hershme me gjuhë përçmuese, Rama ka sjellë një qasje të re, duke përdorur drejtpërdrejt emrin “Allah” dhe duke përfshirë elemente islame në diskursin publik. Prania e mbulesës në institucione, referencat ndaj Kur’anit dhe pjesëmarrja në iftare dëshmojnë një transformim të dukshëm, të cilin Besnik Sinani e quan një vizion të ri për marrëdhënien shtet–fe.
Megjithatë, autori thekson se koncepti i Allahut që artikulohet nga Rama nuk përputhet me atë të besimit islam. Ai argumenton se një qasje që bashkëjeton me “idhuj” si pushteti, paraja apo ideologjitë, bie ndesh me monoteizmin e pastër të Kur’anit. Në këtë kuptim, përdorimi i fesë nga politika shihet si një relativizim i saj.
Dallimi kryesor mes Ramës dhe paraardhësve të tij qëndron te mënyra e zbatimit të laicizmit. Nëse më parë feja mbahej në sferën private, sot ajo trajtohet si pjesë e diversitetit shoqëror dhe si element integrues. Iftari, në këtë kontekst, shndërrohet nga një akt adhurimi në një aktivitet social dhe simbolik, i hapur për të gjithë.
Sipas autorit, ky zhvillim krijon një “laicizëm brenda laicizmit”, ku besimi pranohet vetëm nëse përshtatet me narrativën shtetërore dhe nuk sfidon pushtetin. Kjo qasje rrezikon të zbehë përmbajtjen fetare dhe ta reduktojë Islamin në një fenomen kulturor.
Në përfundim, theksohet se rritja e pranisë së myslimanëve në hapësirën publike shoqërohet me një transformim të thellë të vetë besimit, i cili, sipas autorit, rrezikon të humbasë autenticitetin dhe pavarësinë e tij përballë politikës.
