Bëhuni gati për një valë të re letrash me vlerë, instrumentesh mbrojtëse dhe kolateralesh
Këtë vit, vetëm pesë gjigantë amerikanë të teknologjisë pritet të kryejnë shpenzime kapitale me vlerë 700 miliardë dollarë, teksa investimet në qendrat e të dhënave, të nevojshme për inteligjencën artificiale, po rriten me shpejtësi. Prej kohësh, investitorët e kanë përdorur rëndom shprehjen se “të dhënat janë nafta e re”; tani ata po mbështesin firmat që të shpenzojnë shumë më tepër për përpunimin e tyre. Për krahasim, industria e naftës dhe gazit investoi vetëm 570 miliardë dollarë në kërkim dhe prodhim vitin e kaluar.
Megjithatë, në një kuptim tjetër, të dhënat — ose të paktën çipat në të cilët ato ruhen dhe përpunohen — mbeten ende shumë prapa naftës. Njësitë e përpunimit grafik (GPU-të) luajnë një rol fare të vogël në tregjet financiare. Është e vërtetë që disa kredi i përdorin ato si kolateral, por vlerësimi financiar dhe rishitja e tyre mbetet e vështirë. Praktikisht nuk ka asnjë treg për derivatet e GPU-ve, të cilat do t’u lejonin tregtarëve të gruponin dhe të transferonin rreziqet (siç është rreziku i një rënieje drastike të çmimeve). Çipat dhe fuqia përpunuese që ata gjenerojnë (fuqia kompjuterike) janë tashmë të pjekura për t’u “financiarizuar” nga Wall Street-i — ashtu si nafta, tregu i banesave dhe një mori asetesh të tjera para tyre. Një valë e re inovatorësh shpreson të bëjë pikërisht këtë.
Merrni si shembull OneChronos, një firmë e teknologjisë financiare (fintech) e themeluar në vitin 2016 për ta bërë tregtimin e aksioneve më efikas. Kompania synon të lançojë deri në qershor një treg për fuqinë kompjuterike, ku paketat e këtyre produkteve mund të shiten në ankand. Ajo ka bashkuar forcat me Auctionomics, e themeluar nga Paul Milgrom, i cili fitoi çmimin Nobel për Ekonomi në vitin 2020. Pastaj është Ornn, e cila ka lançuar një indeks që gjurmon çmimet e çipave, duke përfshirë çipin e njohur H100 të Nvidia-s. Ky startup planifikon gjithashtu të shesë opsione “put” — kontrata derivatesh që sjellin fitim nëse çmimet bien ndjeshëm — mbi GPU-të fizike.
Me kalimin e kohës, kombinimi i standardeve të besueshme të referencës (benchmarks) dhe tregjeve likuide të derivateve, mund të mbështesë obligacionet e kolateralizuara nga shporta me GPU, njëlloj si ato të mbështetura nga paketa kredish individuale. Pak investitorë kanë njohuri të detajuara mbi konsumatorët kalifornianë apo tregun e zyrave në Ohajo. Megjithatë, shumë prej tyre blejnë me nxitim obligacione të kolateralizuara nga borxhet e kartave të kreditit dhe hipotekat tregtare.
Për të ndërtuar një treg të tillë, duhen kapërcyer disa pengesa të frikshme. Ndoshta më e madhja është fakti se çipat më të avancuar priren ta humbasin vlerën e tyre shpejt, teksa modele edhe më të shpejta e të fuqishme dalin në treg. Morgan Stanley vlerëson se kjo mund të shtyjë Alphabet, Microsoft, Meta dhe Oracle të regjistrojnë zhvlerësime me vlerë 680 miliardë dollarë gjatë katër viteve të ardhshme. Çdo vlerësim i tillë shoqërohet me një pasiguri të madhe, pasi askush nuk mund ta dijë me siguri se si do të përparojë teknologjia. Kjo përbën një rrezik të madh për blerësit e kredive të kolateralizuara me GPU, çmimi i të cilave mund të bjerë papritur e me shpejtësi. Edhe tani, për blerësit më të mëdhenj të çipave, krahasimi i modeleve më të fundit me ato të një dekade më parë është si të krahasosh një avion supersonik me një karrocë me kalë.
Pastaj vijnë vështirësitë me tregtimin e vetë fuqisë kompjuterike. Përdoruesit duhet të jenë mjaft afër qendrave të tyre të të dhënave, të cilat, ndryshe nga karburanti, nuk mund të transportohen lirshëm nga një vend në tjetrin. Për rrjedhojë, çmimet ndryshojnë shumë nga njëri rajon në tjetrin, pasi nuk është e lehtë që flukset tregtare të balancojnë ofertën me kërkesën.
Megjithatë, nëse këto pengesa do të mund të kapërceheshin, shpërblimi përmes instrumenteve financiare më të sofistikuara do të ishte jashtëzakonisht i vlefshëm. Kontratat e derivateve mund të ndihmojnë në shpërndarjen e rreziqeve — për shembull, rrezikun që lloje të caktuara çipash të bëhen papritur të pavlefshëm — tek ata tregtarë që vërtet dëshirojnë t’i marrin përsipër ato në këmbim të një primi. Kjo mund t’u lejojë kompanive me modele biznesi që varen nga GPU-të të shqetësohen më pak nëse asetet e tyre mund të vjetrohen me shpejtësi, duke u fokusuar kështu më shumë në përmirësimin e operacioneve të tyre. Anasjelltas, startup-et e etura për fuqi kompjuterike do ta kishin më të lehtë të merrnin hua nëse kreditë e tyre do të mund të kolateralizoheshin me çipa, të cilat më pas mund të grupoheshin së bashku me të tjera dhe të shiteshin si obligacione.
Ndoshta vrulli i inovacioneve në GPU, dhe rrjedhimisht rreziku i zhvlerësimit të tyre të papritur, do të duhet të ftohet pak përpara se financiarizimi të mund të ecë me shpejtësi të plotë. Por drejtuesit amerikanë që po i mbajnë sytë te përfitimet e mundshme të tij, kanë arsye të forta për të qenë optimistë. Shumë prej tyre shqetësohen se konkurrentët, veçanërisht në Kinë, mund të kopjojnë arritjet e tyre shkencore dhe teknologjike. Por ndoshta ata mund t’ia lejojnë vetes të shqetësohen më pak për kërcënimet ndaj epërsisë absolute të Amerikës në fushën e inxhinierisë financiare.
Në një epokë të harduerit dhe “fuqisë së ashpër” (hard power), është e lehtë të harrohet rëndësia e arkitekturës financiare që mund të bashkojë tregjet e fragmentuara. Aftësia për t’i vendosur një çmim rrezikut, për ta grupuar atë dhe për ta transferuar, është një avantazh i jashtëzakonshëm. Kjo mund të zhbllokojë kapital, të ulë kostot e huamarrjes dhe, përmes kësaj, të përshpejtojë zhvillimin e industrive të tëra. Dhe inxhinierët financiarë, veçanërisht në Perëndim, janë bërë shumë të zotë në këtë drejtim. Nëse çipat mund të financiarizohen, Wall Street-i do ta gjejë rrugën për ta bërë.
