Nga: Fatmir S. Baçi
Publikuar: 26 Prill 2025,
Boshnjakët janë në një gjendje pezull dhe nuk ekziston asnjë përpjekje që dikush të na kujtojë se çdo hap duhet të prekë tokën për t’u quajtur hap, në mënyrë që të mund ta dallojmë “të djeshmen” nga “e sotmja”, në mënyrë që me sy hapur të shikojmë drejt “të nesërmes”. Nuk e di se si erdhi deri te një bindje e tillë e përgjithshme, që të ndenjurit pezull është fluturim, por kjo nuk është fluturim, sepse fluturim është të ngopesh me qiell në lartësi dhe të ulesh në tokën që është pjesë e atij qielli, ndërsa të rrish pezull është vetëm një pritje e papërcaktuar e çastit kur do të biesh nga ajo gjendje pasive mbi tokën e fortë e të pamëshirshme.
Boshnjakët rrinë pezull edhe në vetëdijen e tyre të mjerë, dhe diçka e tillë nuk është e vështirë të konkludohet, sepse të gjithë krenohen se janë barinj të virtytshëm e të dëshmuar, të gjithë mbajnë nga një shkop të gjatë bariu, qoftë në dorë apo në ëndrra, por asnjëri prej tyre nuk ka dele; delet janë zhdukur. Vetëm mbajnë shkopinjtë e tyre me ose pa kërrabë, të gjithë pa përjashtim, dhe askujt nuk i bëhet vonë për askënd.
Boshnjakët rrinë pezull, nuk fluturojnë, sepse të fluturosh do të thotë të kesh ëndrrën tënde, të kesh drejtim, të kesh qëllim, të kesh një etje të madhe për të arritur qëllimin në drejtimin e caktuar, me ëndrra të qarta dhe shpresë të gjallë në gjoks, me një qëndrim që matet me jetën. Po. Dhe për të gjitha këto, nga nisja e fluturimit e deri te qëllimi, në çdo rrahje qerpiku mbahet përgjegjësi personale, ndërsa diçka e tillë te qëndrimi pezull nuk ekziston, nuk është, nuk ka.
Boshnjakët rrinë pezull, sepse kur vërtet rrihet pezull, nuk ekziston as tokë nën këmbë, as diçka më e fortë se ajri mbi kokë, dhe kësisoj, njeriu e ka të pamundur të ketë ëndrrat e veta, shpresat e veta, aksionin e vet dhe qëndrimin e vet, sepse ai është i vetëm; në fakt, edhe kur janë shumë që rrinë pezull, edhe kur është një popull i tërë që rri pezull, apo edhe kur një njeri rri pezull, atëherë të gjithë janë vetëm, askush nuk i është i afërt askujt. Rrjedhimisht, nuk është e mundur të merret kurrfarë vendimi për veten ose për të tjerët, as nuk është e mundur të ndërtohen çfarëdo lloj marrëdhëniesh të ndërsjella, sepse pezull rrinë të gjithë, dhe nuk ka rëndësi nëse rrinë pezull pak apo shumë mbi tokë, por e rëndësishme dhe e dhimbshme është se kjo është shumë, shumë poshtë vetes së tyre.
Boshnjakët rrinë pezull, sepse vazhdimisht dhe pa pushim rropaten në vajtimin e vet, si nën barrën gjithnjë e më të dendur të së shkuarës së gjatë e të tmerrshme – ku dikur ishin, por ku në fakt ende ndodhen – ashtu edhe nën strehën edhe më të keqe të padrejtësisë që ua imponuan të tjerët, ndërkohë që me patetizëm flasin me njëri-tjetrin për gjeneratat e argjendta, të arta dhe të diamanta të Boshnjakëve. Me dorë në zemër, tani të gjithë pa gjenerata, vrapojnë pas argjendit, arit dhe diamanteve, ndërsa gjeneratat që do të duhej të mbanin barrën për ditën që pason, ato kanë mbirë, janë edukuar dhe janë mësuar ose me ritmin “rock and roll”, ose vrapojnë pas ndonjë topi, ndërsa Bosnja e madhe – e madhe, e shpërndarë nga era nëpër të gjithë botën, po ashtu edhe e vogël – e vogël, saqë çdo ditë ndërtohet me mungesë më të madhe, e që nga lashtësia, më së shumti Bosnja ka munguar në Bosnjë, dhe ende në Bosnjë mungon.
Boshnjakët rrinë pezull, sepse e kanë gojën plot me disa njerëz të shquar dhe të urtë të njohur, të cilët, sa ishin gjallë, i përndoqën dhe i përbuzën aq vrazhdë dhe mizorisht, saqë i detyruan të shkonin diku larg, por edhe të merrnin me vete një copë të qiellit të Bosnjës, ndërsa njerëzit ishin të bindur se ishin bërë më të mençur dhe më të pasur sepse ata që ikën, ikën duarbosh. Ose ajo tjetra, këta Boshnjakë të vyeshëm kanë mbetur mes njerëzve, por me kushtin e rreptë që ta heshtin veten brenda vetes dhe që mendimet e tyre të mos guxojnë t’i derdhin në fjalë. Vetëm kur konfirmuan besueshëm se kanë ndërruar jetë për në Ahiret, kur u bënë tashmë e shkuar në vetëdijen e tyre, filluan që në llogari të tyre të ndërtojnë mitizimin personal rreth urtësisë së tyre të diamantë, të artë apo të argjendtë, e madje gjetën guximin të pretendojnë se pikërisht ajo e shkuar u nevojitet, sepse me të do t’i hekurosin kokat e gjeneratave të ardhshme.
Boshnjakët rrinë pezull, sepse ka kohë që kanë vendosur të aktrojnë jetën, ndërsa kanë harruar të jetojnë dhe kanë fshirë plotësisht nga mendja se janë bashkudhëtarë të ngushtë me varrin e vet, e si të tillë ecin nëpër të tashmen me shikimin përdhe, duke harruar qiellin; kanë frikë nga e tashmja për llogari të së shkuarës, ndërsa duhet të kenë frikë nga e tashmja dhe e shkuara për llogari të së ardhmes.
Kurrsesi t’u bjerë ndër mend se herët a vonë do të vdesin (edhe pse vdesin çdo ditë); që nga vjetërsia, në kokat e fëmijëve të tyre ngjeshin harresën e trashëguar për atë – se si duhet të vdiset – dhe me këtë kanë lënë pas dore edhe veten, edhe jetën e tyre.
E të njëjtët, i mësojnë fëmijët e tyre të vrapojnë nëpër të gjithë meridianët për t’u fshehur nga vetja, sepse kanë frikë të mendojnë për përgjegjësinë për jetën e vet, për të ardhmen personale.
Boshnjakët rrinë pezull, sepse të gjithë i kanë ndërtuar vetes nga një sferë qelqi në të cilën janë mbyllur, nga e cila as nuk dëgjohet se çfarë flasin të tjerët për njerëzit dhe ngjarjet, as fjalët e tyre nuk depërtojnë deri te dëgjimi i njerëzve të tjerë për t’u hapur shtigjet për ndërtimin dhe kultivimin e marrëdhënieve. Fjalët na janë bërë kështu armiku kryesor, edhe pse e dimë se pa fjalë mbyllen mendjet.
Boshnjakët rrinë pezull, sepse kanë hequr dorë të mendojnë me kokën e vet dhe gjymtyrët nuk i binden njëra-tjetrës, dhe kur arsyeja personale ka ngecur, janë bërë të dëgjueshëm ndaj kokave të huaja. Dhe kështu, përgjegjësinë e tyre për veten e kanë kaluar te mendimet e huaja, tek ëndrrat e huaja dhe me to dëshirojnë të ndërtojnë shpresat e tyre, arritjet e tyre.
Disa janë të bindur se Amerika do t’u presë thonjtë e gjatë për t’i përdorur duart, disa të tjerë se Evropa do t’u zhbllokojë veshët që të fillojnë të shërbehen me fjalë për të arritur te marrëveshja, e ka edhe disa që janë të bindur se Turqia do t’ua kthejë lavdinë e famshme të fesit të kuq.
Boshnjakët rrinë pezull, sepse ka kohë që ka ardhur batica e rutinës, e cila i ka marrë me vete në një gjumë dembel, e ata që kanë pranuar përgjegjësinë për të na zgjuar, ata nuk i ka mashtruar gjumi, ata qëllimisht i kanë bixhozuar ëndrrat tona për llogari të vet, janë strukur në rehatinë e pisët të mashtruesit më të neveritshëm, që do të thotë se ata nuk i ka zënë gjumi, ata thjesht flenë.
Që të mos duket se unë e përjashtoj veten nga kjo përgjegjësi, ja, e pranoj, edhe unë jam në gjendje pezull, por e di që jam në atë gjendje, ndërsa shumica nuk e dinë. Prandaj më duhet të shprehem në mënyrë tjetër, e cila vlen edhe individualisht, edhe për gjithë popullin.
Boshnjakët rrinë pezull – ne Boshnjakët rrimë pezull, rrimë pezull të gjithë, sepse të gjithë e shohim që Bosnja është bërë vend pa hapa.
- Ky shkrim është përkthyer nga boshnjakishtja me ndihmën e veglave të IA.
