Ka diçka thellësisht absurde në mënyrën se si udhëheqësit evropianë po rizbulojnë sot shenjtërinë e së drejtës ndërkombëtare pikërisht në momentin kur mjetet që dikur i përdornin kundër të tjerëve po kthehen tani kundër tyre.
“Bordi i Paqes”: Paqe si marrëveshje biznesi
Ajo që sot njihet si “Bordi i Paqes” nuk lindi si reagim ndaj luftës, as si një përpjekje e sinqertë për zgjidhjen e konflikteve. Ai u projektua me qëllim dhe pa asnjë hezitim nga presidenti amerikan Donald Trump, për t’iu përshtatur ambicieve të tij personale politike.
I paraqitur zyrtarisht si një kornizë për menaxhimin e Gazës në një fazë të ashtuquajtur “pasluftë” një luftë që në realitet nuk ka ndalur kurrë ky bord bazohej në planin personal 20-pikësh të Trumpit për armëpushim.
Që në fillim, ai mbante vulën e pushtetit personal, jo të legjitimitetit institucional. Trump e emëroi veten kryetar dhe e mbushi bordin jo me ndërmjetës neutralë apo përfaqësues të konsensusit ndërkombëtar, por me rrethin e tij të ngushtë: dhëndrin Jared Kushner, të dërguarin special Steve Witkoff dhe ish-kryeministrin britanik Tony Blair një figurë politike reputacioni i së cilës mbetet i lidhur pazgjidhshmërisht me katastrofën e Irakut.
Në ceremoninë hapëse, Trump e hoqi çdo dyshim për mënyrën se si ai e koncepton “paqen”. Ai nuk foli për të drejtën, mbrojtjen apo përgjegjësinë, por për marrëveshje biznesi.
“Jam njeri i pasurive të paluajtshme në zemër, dhe gjithçka ka të bëjë me vendndodhjen”, tha ai, duke iu referuar Gazës si një “pronë e bukur buzë detit”.
Gjuha ishte zbuluese: PAQJA po shitej si TRANSAKSION, jo si drejtësi.
Legjitimiteti në shitje
Ajo që filloi si një mekanizëm i kufizuar për Palestinën, u shndërrua shpejt në një projekt më ambicioz: një alternativë ndaj Kombeve të Bashkuara dhe Këshillit të Sigurimit.
Kjo ndodhi paralelisht me tërheqjen e SHBA-së nga mbi 60 organizata të lidhura me OKB-në jo si veprime të izoluara, por si çmontim sistematik i rendit shumëpalësh.
Trump ftoi 60 shtete të bashkoheshin, por me kushte të hapura financiare: vazhdimi i anëtarësimit pas tre vitesh kërkonte pagesë prej 1 miliard dollarësh. Legjitimiteti, autoriteti dhe njohja të gjitha në shitje.
Izraeli, nën drejtimin e Benjamin Netanyahut, u bashkua në të njëjtën ditë kur forcat izraelite kryen një tjetër masakër në Gaza, duke vrarë edhe gazetarë. Ndërkohë, asnjë nga anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit nuk u bashkua.
“E drejta e forcës”
Kjo nuk është një devijim. Është vazhdimi logjik i një projekti më të gjerë: shkatërrimi i rendit ndërkombëtar të pas Luftës së Dytë Botërore një rend i ndërtuar vetë nga SHBA-ja kur ishte fuqia dominuese.
Trump nuk po e reformon sistemin. Ai po e rrënon. Atje ku administratat e mëparshme e maskonin dhunën me ligj dhe multilateralizëm, Trump e hedh poshtë çdo pretendim. Qasja e tij është brutale, e zhveshur dhe transaksionale.
Sulmet ndaj Venezuelës, kërcënimet për pushtimin e Grenlandës, përthithja simbolike e Kanadasë si “shteti i 51-të” nuk janë teatër. Janë shenja të një imperializmi pa maskë.
Sipas kësaj logjike, forca jep të drejtë. “I forti e shtyp të dobëtin”, siç e ka artikuluar hapur edhe këshilltari i Trumpit për sigurinë, Stephen Miller.
Erozioni strategjik
Ajo që duket si forcë, është në fakt dobësi strukturore. Aleatët po distancohen. Partnerët po diversifikojnë. Varësia nga SHBA po shndërrohet në rrezik.
Rendi i vjetër nuk ishte moral, por funksional. Ai e mbështillte dhunën me legjitimitet. Trump po e heq këtë mbështjellje, duke e lënë fuqinë amerikane të zhveshur dhe të izoluar.
Sistemi nuk po shembet sepse është i padrejtë por sepse Trump refuzon ta ndajë pushtetin.
Siç e tha kryeministri kanadez Mark Carney në Davos: “Nostalgjia nuk është strategji”.
Përfundim
Duke shkatërruar mekanizmat që dikur e legjitimonin dominimin amerikan, Uashingtoni po zbulon një të vërtetë të ashpër: forca pa legjitimitet nuk është supremaci. Është izolim, lodhje dhe rënie.
Perandoritë nuk bien vetëm kur kundërshtohen nga të dobëtit. Ato bien edhe kur e hanë sistemin që i bëri të forta.
Soumaya Ghannoushi
