Dhe çfarë funksionon vërtet kur kam frikë?
Nga Fiza Ameen
Ka kaq shumë gjëra nga të cilat kam frikë: uji që rrjedh me vrull mes luginave, i cili mori jetën e miliona njerëzve për shkak të përmbytjeve, dhe tërmeti që trondit shtetin ku jetoj çdo mars dhe tetor.
Kam frikë nga rrufetë që zbardhin pemët estetike të qytetit ku jetoj, humbjen e vetëmjaftueshmërisë, humbjen e njerëzores brenda vetes, dhe, mbi të gjitha, humbjen e njerëzve që dua për shkak të vdekjes, distancës dhe keqkuptimit.
Tani, kur kërkova në Google “çfarë të bëj për frikën” ndërsa shkruaja këtë histori, pothuajse të gjitha kërkimet në faqen e parë kishin ose “përballu me frikën tënde” në titull ose në meta-përshkrim.
Ç’kuptim ka? Është një nga mënyrat më të njohura për të menaxhuar frikën.
Të përballesh me frikën tënde përkufizohet nga Psychology Today me fjalët e mëposhtme:
“Ju duhet të hyni në frikë dhe të përballeni me gjënë që më së shumti dëshironi ta shmangni.”
Ekspertët rekomandojnë vlerësimin e rrezikut dhe zgjerimin gradual të zonës së rehatisë ndërsa përballeni me frikërat. Por, për disa lloje frikërash, nuk ekziston diçka e tillë si vlerësimi i rrezikut dhe zgjerimi gradual.
Për shembull, tradhtia e një miku, vdekja e një personi të dashur, humbja e një pune që kishte qenë pjesë e gëzimeve të jetës, etj. A do të funksiononte “përballu me frikën tënde” në një situatë të tillë? Besoj se jo.
Për shembull, të përballesh me një tërmet të magnitudës së lartë nuk do ta largonte frikën tënde. Njëherë jetova në një vend që u trondit nga një tërmet me magnitudë mbi 8.0. U përpoqa të isha e fortë. U përballa me frikën time dhe ndihmova fëmijët të evakuoheshin nga ndërtesa ku ishim.
Por, edhe pasi e përballuam, asnjëri prej nesh nuk është i përgatitur për një tjetër lëkundje të tillë. As nuk jemi të përgatitur për humbjen e vetëmjaftueshmërisë apo të njerëzve të dashur.
Po sikur të ketë një hap para përballjes me frikën që duhet theksuar po aq sa përballja me frikën?
Zgjidhja e problemit qëndron në vetë problemin. Siç thotë Mark Manson:
“Dëshira për më shumë përvojë pozitive është në vetvete një përvojë negative. Dhe, paradoksalisht, pranimi i përvojës negative të dikujt është në vetvete një përvojë pozitive.”
Por, ndoshta, për frikën ne mund ta zbatojmë këtë mësim jo pas përvojës, por para saj. Ajo që dua të them është se na rekomandohet t’i largojmë imazhet negative nga mendja jonë. Na mësohet për strategjitë e vizualizimit pozitiv.
Por, çka nëse lëmë një hapësirë për vizualizimin negativ si një fazë para përballjes me frikërat?
Për herë të parë hasa në teknikën e vizualizimit negativ për të luftuar emocionet e vështira në librin 101 Ese që do të ndryshojnë mënyrën se si mendoni nga Brianna Wiest.
Megjithatë, ndërsa hulumtova më tej, u bëra e vetëdijshme për rrënjët e saj në Stoicizëm. Ekuivalenti latin i vizualizimit negativ është “Premeditatio Malorum,” që do të thotë paramendim i të këqijave.
Në kontrast me pesimizmin, i cili e bën dikë të perceptojë çdo aspekt të një ngjarjeje negativisht, paramendimi i të këqijave e përgatit mendjen për fatkeqësinë (nëse ka) pa u lidhur me mundësinë e saj.
Për shembull, supozoni se dikush ka frikë të humbasë një mik. Por, nëse do ta humbiste miqësinë, çfarë do të ndodhte? A do të ndalonte jeta? A do të mbeteshin plagët të hapura përgjithmonë?
Kjo linjë mendimi është një pikëpamje negative e justifikuar — ajo që të lejon të mendosh në anën negative, të marrësh mësimin tënd dhe të shkëputesh.
Arsyeja pse kemi frikë të humbasim njerëz, punë dhe ndjenjën e sigurisë është se nuk kemi menduar për gjëra të tjera që mund të ndodhin në kundërshtim me pritshmëritë tona.
Po sikur të përgatitemi në mënyrë delikate me vizualizim negativ?
Frika ngjall shumë karakteristika të çuditshme te njerëzit. Ata që kanë frikë nga ndonjë aspekt i jetës mund të fillojnë të jetojnë në një “përgjigje lufto ose ik”. Ajo zhvillon pendim të parashikuar edhe para se të vendosësh. Ajo i zhyt njerëzit në kënaqësi të përkohshme e pa shpirt. Ajo i turbullon kufijtë midis mendimit racional dhe shpërthimeve emocionale.
Megjithatë, zbatimi i “përballu me frikën tënde” nuk është i lehtë edhe pasi ke zgjeruar gradualisht zonën tënde të rehatisë së frikës. Kjo sepse, në jetë
“Ka dekada ku asgjë nuk ndodh; dhe ka javë ku ndodhin dekada.” – Vladimir Lenin
Kështu, jeta mund të mos na japë kohë të mjaftueshme për të zgjeruar ngadalë aftësinë tonë për t’u përballur me frikën. Ajo që mund të na ndihmojë në çdo situatë është vizualizimi negativ me shkëputje.
Për shembull: Po sikur ta humbas atë punë? Kjo e bën dikë të vizualizojë se duhet të ketë një plan rezervë dhe se jeta do të vazhdonte.
Atletët dhe profesionistët kreativë shpesh përdorin vizualizimin negativ. I vetmi trik është ta bësh atë me shkëputje nga mundësia negative.
Nëse lidhemi me mundësinë negative dhe vazhdojmë të bluajmë se sa e mundshme është, do të biem në grackën e pesimizmit, duke humbur përfundimisht thelbin e mentalitetit stoik, paramendimin e të këqijave.
E mësova këtë shkëputje nga mbesat e mia. Ato ishin në shtëpinë tonë kur një nga zogjtë e tyre të vegjël ngordhi. E dinim se do të ishte e vështirë për to kur ta merrnin vesh pasi të arrinin në shtëpi.
I pyeta se çfarë do të bënin nëse një nga zogjtë largohej nga shtëpia e tyre ose i ndodhte diçka. Ato e mohuan mundësinë. Ato, sigurisht, e urrenin probabilitetin e saj.
Por kur arritën në shtëpi dhe morën vesh për vdekjen e zogut, ato ishin të përgatitura nënndërgjegjshëm.
Kështu, ne mund ta vizualizojmë mundësinë negative pa u zhytur në të. Siç tha F. Scott Fitzgerald:
“Testi i një inteligjence të klasit të parë është aftësia për të mbajtur dy ide të kundërta në mendje në të njëjtën kohë dhe ende të ruash aftësinë për të funksionuar.”
