Rusia ka rritur në mënyrë të ndjeshme aktivitetet sabotuese në territorin evropian, sipas një raporti të publikuar më 19 gusht nga Instituti Ndërkombëtar për Studime Strategjike (IISS). Dokumenti thekson se numri i incidenteve të tilla është katërfishuar krahasuar me vitin 2023, duke përfshirë një gamë të gjerë sulmesh ndaj infrastrukturës kritike dhe sistemeve të komunikimit.
Raporti i IISS mbështetet në të dhëna të mbledhura nga aktakuza zyrtare, raportime të mediave dhe paralajmërime të shërbimeve të inteligjencës. Ai vëren se Moska e ka bërë sabotimin dhe mbikëqyrjen e fshehtë një përparësi të politikës së saj të jashtme, me synimin për të dobësuar qeveritë evropiane dhe për të ndikuar në mbështetjen e tyre për Ukrainën.
“Derisa Rusia nuk ka arritur objektivin kryesor, pra destabilizimin e drejtpërdrejtë të vendeve evropiane, qeveritë e rajonit kanë pasur vështirësi të përgjigjen në mënyrë të përbashkët dhe të koordinuar,” thuhet në raport.
Forma e sabotimeve
Operacionet e lidhura me Rusinë përfshijnë:
-
zjarrvënie të qëllimshme,
-
incidente në të cilat anije kanë dëmtuar kabllot nënujore të komunikimit,
-
ndërprerje të sinjaleve të navigimit satelitor (GPS),
-
dhe sulme kibernetike kundër rrjeteve kompjuterike.
Shumica e tyre, sipas raportit, janë zhvilluar në Ukrainë ose kanë pasur lidhje të drejtpërdrejtë me përpjekjet evropiane për të furnizuar Kievin me armë dhe pajisje civile.
Pas pushtimit të Ukrainës në shkurt 2022, numri i incidenteve u rrit ndjeshëm gjatë viteve 2023 dhe 2024. Megjithatë, raporti vëren një ngadalësim gjatë gjysmës së parë të vitit 2025, pa dhënë arsye të qarta për këtë zhvillim.
Reagimet e Evropës
Përballë këtij intensifikimi, qeveritë evropiane dhe ato perëndimore kanë dëbuar dhjetëra oficerë rusë të inteligjencës, të maskuar si diplomatë, që para se të niste pushtimi i Ukrainës. Kjo e ka detyruar Moskën të përdorë metoda alternative, duke rekrutuar ndërmjetës ose persona të thjeshtë për të kryer sabotime – shpesh pa qenë të vetëdijshëm për lidhjet e tyre me Rusinë.
Një shembull konkret është rasti i muajit të kaluar në Londër, kur tre burra u dënuan për zjarrvënie në një depo ku ruheshin pajisje të destinuara për Ukrainën. Prokurorët britanikë thanë se komploti ishte organizuar nga operativë të lidhur me kompaninë mercenare Wagner. Në një incident tjetër, tre shtetas ukrainas u akuzuan për tentativë zjarrvënie në prona të lidhura me kryeministrin britanik, Keir Starmer.
Metodat dhe sfidat ligjore
Raporti thekson se Rusia po përdor një qasje të tipit “gig economy” në rekrutimin e individëve, duke shfrytëzuar hapësirat ligjore për të shmangur përgjegjësinë direkte. Prej vitit 2022, kur shumë agjentë rusë u dëbuan nga kryeqytetet evropiane, Kremlini është përqendruar në rekrutim online të shtetasve të vendeve të treta, gjë që i bën më të vështira masat kundër-inteligjencës.
Dobësitë në sigurinë evropiane
Një tjetër gjetje e rëndësishme është se shumë shtete evropiane kanë investuar pak në mirëmbajtjen e infrastrukturës kritike, ndonëse ajo është bërë një shënjestër e përsëritur e operacioneve të fshehta. Kjo mungesë investimesh rrit rrezikun që sabotimet të shfrytëzohen nga Rusia si pjesë e një strategjie afatgjatë për të dobësuar gatishmërinë e NATO-s.
Sipas raportit, disa shtete anëtare të NATO-s tashmë e kanë vlerësuar këtë fushatë të “luftës hibride” si pjesë e përgatitjeve afatgjata të Rusisë për një konfrontim të mundshëm ushtarak me Aleancën.
Për momentin, autoritetet ruse nuk kanë dhënë ndonjë reagim zyrtar ndaj raportit të IISS.
