Nga Ahmet Davutoglu
Asambleja e Përgjithshme e OKB-së që mblidhet pas pak do të zbulojë nëse mund ta konfrontojë në mënyrë kuptimplote sulmin e Izraelit ndaj Gazës apo do të rrëshqasë në parëndësi dhe dështim moral.
Javën e ardhshme, sesioni i 80-të i Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara do të mblidhet në Nju Jork, duke bashkuar liderët botërorë dhe kujdestarët e humanitetit tonë të përbashkët.
Si një ish-koleg që dikur qëndroja mes jush në ato salla, korridore dhe forume në ndjekje të paqes dhe një rendi botëror të qëndrueshëm, unë ju drejtohem sot me një apel urgjent dhe të përzemërt.
Në Gaza, më shumë se dy milionë njerëz po durojnë një katastrofë që sfidon humanitetin: dhjetëra mijëra janë vrarë – shumica prej tyre gra dhe fëmijë – dhe spitalet, shkollat dhe strehimoret janë kthyer në gërmadha. Ndërkohë, ushqimi, ilaçet dhe uji po mohohen qëllimisht.
Një Komision Hetimor i Kombeve të Bashkuara tani ka konstatuar se Izraeli po kryen gjenocid në Gaza. Situata atje nuk është vetëm një katastrofë humanitare, por një llogari morale për OKB-në, dhe veprimet tuaja tani do të vendosin vetë legjitimitetin dhe mbijetesën e saj.
Kjo llogari vjen në një kohë kur vetë Këshilli i Sigurimit i OKB-së është i paralizuar, i bllokuar nga rivaliteti pa parime midis vendeve të P5 (pesë anëtarët e përhershëm). Kjo paralizë e ka bërë misionin e Asamblesë së Përgjithshme më thelbësor se kurrë.
Si organi që përfaqëson shprehjen më të gjerë të vullnetit kolektiv të njerëzimit, asambleja duhet të dalë nga hija e këshillit dhe të veprojë me vendosmëri për të ruajtur dinjitetin, besueshmërinë dhe autoritetin e OKB-së.
Ju mblidheni për Asamblenë e Përgjithshme të këtij viti jo vetëm si përfaqësues të kombeve tuaja, por si kujdestarë të ndërgjegjes kolektive të njerëzimit. Sot, bota qëndron në një udhëkryq të rrezikshëm.
Parimet themeluese të Kombeve të Bashkuara – dinjiteti njerëzor, barazia sovrane dhe siguria kolektive – janë nën një sulm të paprecedentë.
Karta themeluese e OKB-së fillon me një deklaratë solemne: “Ne, popujt e Kombeve të Bashkuara, të vendosur të shpëtojmë brezat e ardhshëm nga plaga e luftës, të riafirmojmë besimin në të drejtat themelore të njeriut, në dinjitetin dhe vlerën e personit njerëzor, dhe në të drejtat e barabarta të kombeve të mëdha e të vogla.”
Sot, ai zotim po thyhet.
Kolapsi moral
Katastrofa në Gaza është një kolaps moral, që shpaloset para syve të botës. Në të njëjtën kohë, një ndryshim shqetësues në qëndrimet globale po normalizon gjuhën dhe logjikën e luftës.
Vendimi i fundit për të riemërtuar Departamentin e Mbrojtjes të SHBA-së si Departamenti i Luftës nuk është një ndryshim i thjeshtë administrativ, por heq pretendimin e mbrojtjes për të glorifikuar agresionin.
Një ndryshim shqetësues në qëndrimet globale po normalizon gjuhën dhe logjikën e luftës.
Historia tregon se ku çon kjo rrugë. Para Luftës së Dytë Botërore, shumë fuqi të mëdha e glorifikuan hapur luftën: Reichskriegsministerium i Gjermanisë, Ministero della Guerra i Italisë, Rikugun-sho i Japonisë dhe Ministere de la Guerre i Francës.
Pas vitit 1945, komuniteti ndërkombëtar e hodhi poshtë me qëllim këtë mentalitet, duke rrënjosur një angazhim të deklaruar për mbrojtje në vend të luftës në themelet e rendit të pasluftës. Të përmbysësh atë konsensus tani rrezikon të çmontosh një kornizë të brishtë dhe ta zëvendësosh atë me një botë të ligjit të xhunglës.
E njëjta kthesë militariste po i jep guxim dhe legjitimitet sulmeve të pamëshirshme të Izraelit – nga Gaza dhe Bregu Perëndimor te Libani, Siria, Jemeni, Irani dhe tani Katari. Pothuajse të gjitha këto veprime kanë ndodhur me miratim të drejtpërdrejtë ose të tërthortë të SHBA-së, duke mbartur rrezikun e rëndë të një konflikti më të gjerë rajonal që mund të destabilizojë të gjithë sistemin ndërkombëtar.
Kjo nuk është thjesht një krizë tjetër. Është një provë e parimeve mbi të cilat u themelua Kombet e Bashkuara – për liderët botërorë, për vetë institucionin dhe për njerëzimin në tërësi.
Një sistem në dështim
OKB-ja u konceptua si një platformë neutrale dhe e pavarur, e lirë nga manipulimi i fuqive individuale apo aleancave.
Legjitimiteti i saj mbështetet në tre parime: barazia sovrane e kombeve, universaliteti i dinjitetit njerëzor dhe përgjegjësia kolektive për të ruajtur paqen dhe sigurinë.
Megjithatë, sot këto parime janë nën kërcënim të drejtpërdrejtë. SHBA, si vend pritës, u ka mohuar vizat Presidentit palestinez Mahmoud Abbas dhe delegacionit të tij, duke penguar pjesëmarrjen e tyre në Asamblenë e Përgjithshme. Kjo përbën një shkelje të Marrëveshjes së Selisë së OKB-së të vitit 1947, e cila garanton akses të papenguar për të gjitha shtetet anëtare.
Ndërkohë, veto të përsëritura të Këshillit të Sigurimit e kanë lënë OKB-në të paralizuar, duke mundësuar zbatimin selektiv të së drejtës ndërkombëtare dhe duke thelluar perceptimet e anshmërisë institucionale.
Historia na paralajmëron për pasojat kur institucionet ndërkombëtare dështojnë në misionet e tyre themeluese. Lidhja e Kombeve u shemb sepse nuk veproi me vendosmëri kur u përball me agresionin në Mançuri (1931), Abisini (1935) dhe Çekosllovaki (1938). Dënimet pa pasoja dhe qetësimi pa llogaridhënie ftuan katastrofën, dhe brenda një dekade, bota u zhyt në një tjetër luftë shkatërruese.
OKB-ja u krijua pikërisht për të shmangur atë fat. Ajo u ndërtua për të siguruar siguri kolektive, për të garantuar pjesëmarrje të barabartë dhe për të shërbyer si kujdestare e vlerave universale – jo si një instrument i gjeopolitikës.
Nëse dështon të veprojë me vendosmëri për Gazën, rrezikon të ndajë fatin e Lidhjes së parëndësisë dhe shuarjes eventuale.
Veprim vendimtar
Pavarësisht këtyre dështimeve, historia ofron edhe shpresë.
Në vitin 1988, kur SHBA i mohoi vizën Kryetarit të Organizatës për Çlirimin e Palestinës (OÇP), Jaser Arafat, për t’iu drejtuar Asamblesë së Përgjithshme në Nju Jork, OKB-ja veproi me guxim dhe parim.
Ajo e zhvendosi sesionin në Gjenevë, ku Arafati mbajti fjalimin e tij më 13 dhjetor të atij viti. Ai vendim i guximshëm riafirmoi pavarësinë institucionale të OKB-së dhe refuzimin e saj për t’u mbajtur peng nga politika e vendit pritës.
I njëjti shpirt vendosmërie nevojitet sot.
Nëse përfaqësuesve palestinezë u mohohet sërish aksesi, asambleja duhet t’i zhvendosë procedurat e saj në Gjenevë ose në një vend tjetër neutral për të garantuar gjithëpërfshirjen dhe drejtësinë.
Në të njëjtën kohë, duhen ndërmarrë hapa vendimtarë për të mbrojtur civilët në Gaza dhe për të rivendosur besueshmërinë në sistemin ndërkombëtar.
Kjo kërkon thirrjen e një Sesioni të Posaçëm Emergjent nën kuadrin “Bashkimi për Paqe” për të anashkaluar paralizën e Këshillit të Sigurimit; krijimin e një korridori humanitar të mbikëqyrur nga OKB-ja për të siguruar fluksin e ushqimit, ilaçeve dhe ujit të pastër; sigurimin e mbrojtjes për kolonat humanitare, objektet mjekësore dhe nismat civile në det, përfshirë flotiljet si misioni Sumud; dhe mbështetjen e hetimeve të pavarura për shkeljet e rënda të së drejtës humanitare, në mënyrë që llogaridhënia përmes Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, Gjykatës Penale Ndërkombëtare dhe mekanizmave të tjerë të mos vonohet pafundësisht.
Ndërsa këto përpjekje vazhdojnë, unë vërej zgjedhjen e Annalena Baerbock si Presidente e Asamblesë së 80-të të Përgjithshme. Sfidat para saj janë të frikshme, dhe me to vjen një përgjegjësi për të demonstruar udhëheqje parimore. I uroj suksesin më të mirë në përballimin e kësaj prove në një moment kur historia kërkon jo më pak.
Historia do të na gjykojë jo nga deklaratat tona, por nga veprimet tona – dhe nga heshtja jonë.
Tragjedia humanitare në Gaza dhe erozioni i normave ndërkombëtare përfaqësojnë një sfidë ekzistenciale për humanitetin tonë kolektiv. Nëse OKB-ja dështon të veprojë me vendosmëri, ajo do të përkeqësojë vuajtjet dhe do të përshpejtojë shpërbërjen e rendit global që u krijua për ta mbrojtur.
Të nderuar liderë, unë ju bëj apel me urgjencë të thellë morale: Gaza nuk mund të presë. Njerëzimi nuk mund të presë. Historia nuk do ta falë vonesën.
Me shpresë dhe vendosmëri,
Ahmet Davutoglu
Ish-Kryeministër i Turqisë
