Në emër të Allahut, Mëshiruesit, Mëshirëbërësit.
Në një botë të rrëshqitjes së pafundme në ekran dhe të përsosmërisë së kuruar me kujdes, është e lehtë të harrojmë se jeta reale rrallëherë është aq e pacenë sa e sugjerojnë fotografitë. Platformat e mediave sociale janë shndërruar në përmbledhje të momenteve më të mira, duke shfaqur çaste të zbukuruara, trupa të filtruar dhe histori suksesi të redaktuara me përpikëri. Sa më shumë rrëshqasim nëpër ekran, aq më shumë krahasohemi; sa më shumë krahasohemi, aq më shumë dëshpërohemi. Por kjo sfidë nuk është e re, edhe pse forma e saj digjitale është e tillë. Profeti Muhamed ﷺ, në urtësinë e tij të përjetshme, ofroi një zgjidhje që jo vetëm na përqendron shpirtërisht, por edhe e mbron mirëqenien tonë mendore dhe emocionale.
Ai ﷺ ka thënë:
“Shikoni ata që janë më poshtë se ju dhe mos shikoni ata që janë mbi ju, sepse kjo ka më shumë gjasa t’ju pengojë të nënvlerësoni mirësitë që Allahu ju ka dhuruar.”
Kjo këshillë profetike është më shumë se një nxitje morale; ajo është një antidot terapeutik dhe psikologjikisht i shëndoshë kundër efekteve dëmtuese të krahasimit social lartësues, ose të paktën, në rastin e mediave sociale, me ata që na bëjnë të besojmë se janë “më lart”.
Psikologjia bashkëkohore konfirmon atë për të cilën Profeti ﷺ paralajmëroi më shumë se 1400 vjet më parë: matja e vazhdueshme e vetes me të tjerët mund të dëmtojë ndjeshëm shëndetin tonë emocional dhe psikologjik.
Në një studim të cituar gjerësisht, studiuesit Chou dhe Edge zbuluan se përdoruesit e Facebook-ut që kalonin më shumë kohë në platformë kishin më shumë gjasa të besonin se të tjerët jetonin jetë më të lumtura dhe më të suksesshme se ata, gjë që nga ana tjetër çonte në një kënaqësi më të ulët me jetën. Platforma si Instagram, TikTok dhe Facebook janë krijuar për të mbajtur vëmendjen tuaj duke shfaqur përmbajtje të lëmuara dhe të kuruara vizualisht, sepse në botën e ekonomisë së vëmendjes, sa më gjatë të qëndroni, aq më shumë fitim bëjnë ato.
Ky dizajn i përforcon krahasimet lartësuese duke i ekspozuar vazhdimisht përdoruesit ndaj portretizimeve të idealizuara të jetëve të të tjerëve. Në një hulumtim të ngjashëm, Vogel dhe ekipi i saj raportuan se ata që angazhoheshin më shumë në mediat sociale kishin vetëvlerësim më të ulët dhe perceptime më të këqija për veten, veçanërisht kur krahasoheshin me të tjerët online. Këto krahasime, shpesh të përqendruara në pamjen fizike, pasuritë materiale ose lumturinë e perceptuar, shtrembërojnë ndjenjën tonë të realitetit dhe gërryejnë aftësinë tonë për të vlerësuar bekimet tona.
Psikologët i referohen kësaj dinamike si “efekti i kontrastit”, ku individët e shohin veten në mënyrë më negative kur ekspozohen ndaj të tjerëve që duken më të suksesshëm ose më tërheqës. Ajo që është edhe më shqetësuese është se ky ekspozim është i pamëshirshëm dhe shpesh i pavetëdijshëm. Në vend që të frymëzojë vetë-përmirësim, krahasimi social lartësues priret të provokojë dekurajim, zili dhe një ndjenjë se jeta e dikujt nuk është në lartësinë e duhur.
Ajo që e bën udhëzimin e Profetit ﷺ kaq të jashtëzakonshëm është mënyra se si e trajton këtë mospërputhje emocionale dhe shpirtërore në thelbin e saj. Në vend që të tërhiqemi nga bota, metoda profetike na kërkon të riorientojmë perspektivën tonë. Në vend që të shikojmë lart ata që kanë më shumë, ai ﷺ na mësoi të shikojmë ata që kanë më pak, jo për të ushqyer keqardhje apo një ndjenjë epërsie, por për të ndezur mirënjohjen e sinqertë. Ky ndryshim na ndihmon të ankorojmë veten te bekimet që tashmë i posedojmë. Në fakt, është vërtetuar se këto krahasime sociale “poshtëruese” kanë efektin e kundërt të krahasimeve “lartësuese”, duke rritur vetëvlerësimin për trupin, gjë që thekson urtësinë e përjetshme të fjalëve të Profetit ﷺ.
Profeti ﷺ gjithashtu ka thënë: “Kushdo prej jush që zgjohet i sigurt në shtëpinë e tij, i shëndetshëm në trupin e tij dhe ka ushqimin e ditës, është sikur t’i jetë dhënë e gjithë bota.”
Një shtëpi e sigurt, shëndet i mirë dhe ushqim për atë ditë janë bekime të pamasë dhe themeli i mirëqenies. Por në zhurmën e vazhdueshme të mediave sociale, këto dhurata të thjeshta, por kaq të thella, shpesh mbyten. Krahasimi na verbon ndaj asaj që tashmë kemi. Zgjidhja profetike, nga ana tjetër, na fton të shohim përsëri, qartë, me përulësi dhe me mirënjohje.
Është gjithashtu e rëndësishme të kujtojmë se Islami nuk e dekurajon ambicien. Feja jonë inkurajon përsosmërinë, rritjen dhe përpjekjen për ngritje si në këtë botë, ashtu edhe në atë shpirtërore. Por kur karburanti pas përpjekjeve tona është zilia, dhe kur standardet tona formësohen nga portretizime joreale, ne rrezikojmë një jetë me pakënaqësi të vazhdueshme. Profeti ﷺ theksoi se kënaqësia e vërtetë vjen nga zemra: “Pasuria nuk qëndron në të pasurit shumë prona, por pasuria e vërtetë është kënaqësia e shpirtit.” Kjo kënaqësi nuk është një dorëheqje pasive, por një gjendje aktive shpirtërore, e cila duhet kultivuar, veçanërisht në epokën digjitale. Praktikimi i kënaqësisë digjitale do të thotë të jemi të qëllimshëm për atë se çfarë i ekspozojmë vetes sonë online. Do të thotë të heqim dorë nga ndjekja e llogarive që nxisin krahasimin, të krijojmë një hapësirë digjitale që inkurajon mirënjohjen dhe t’i rezistojmë dëshirës për të kërkuar validim përmes pëlqimeve të paraqitjeve tona të zgjedhura me kujdes. Ashtu siç i ruajmë zemrat tona nga mjediset toksike ose të dyshimta në botën fizike, duhet të bëjmë të njëjtën gjë edhe në jetët tona virtuale. Mbrojtja e paqes sonë të brendshme fillon me frenimin e zhurmës së jashtme.
Profeti ﷺ gjithashtu na paralajmëroi drejtpërdrejt për zilinë dhe dëmin shpirtëror që ajo shkakton. Ai ka thënë:
“Ruajuni nga zilia, sepse zilia i konsumon veprat e mira ashtu siç zjarri konsumon drurin ose barin.”
Nëse duam t’i mbrojmë zemrat dhe mendjet tona nga kjo gërryerje, duhet të jemi të qëllimshëm. Një nga hapat e parë është rimarrja e vëmendjes sonë. Mediat sociale nuk janë në thelb të gabuara, por ato mund të bëhen shpejt të dëmshme kur formësojnë ndjenjën tonë të vetes apo të vlerës.
Metoda profetike gjithashtu thekson kultivimin e shukrit (falënderimit) dhe shmangien e krahasimit që çon në mosmirënjohje. Të shikuarit drejt atyre me më pak nuk ka të bëjë me krahasimin për hir të krenarisë, por me rizbulimin e perspektivës. Kur e përqendrojmë vështrimin tonë te dhuratat që tashmë i kemi në jetë, ne bëhemi më pak të obsesionuar me atë që na mungon dhe më mirënjohës për atë që na është dhënë. Po aq e rëndësishme është të rrethohemi me shoqëri dhe përmbajtje që na ushqejnë zemrat dhe na mbajnë të lidhur me përkujtimin e Zotit. Kur e rrënjosim vlerën tonë në marrëdhënien tonë me Hyjnoren në vend të validimit digjital, ne fillojmë të përjetojmë një formë më të qëndrueshme paqeje.
Bota digjitale, për nga vetë natyra e saj e kuruar me kujdes, është një iluzion. Ajo që ne mendojmë se është më e mirë, shpesh rezulton të jetë shumë më “e filtruar” sesa duket. Pra, në një botë që vazhdimisht na tundon të shikojmë lart, i Dërguari i Allahut ﷺ na kujton me butësi të shikojmë poshtë, dhe duke bërë kështu, të shohim më në fund se sa të bekuar kemi qenë gjatë gjithë kohës.
Dr. Jibran Khokhar
Yaqeen Institute
