Nga Osama Abuzaid | Middle East Eye
Ditët në vijim do të përcaktojnë nëse kjo është një pikë kthese e vërtetë – apo thjesht e fundit në një seri përpjekjesh të dështuara diplomatike.
Ndërsa lufta shkatërruese e Sudanit vazhdon të zvarritet, një nismë e re diplomatike po merr formë, duke premtuar një udhërrëfyes të ri për t’i dhënë fund konfliktit. Por pas deklaratave dhe takimeve të nivelit të lartë fshihet një pyetje thelbësore: a mundet kjo të sjellë vërtet paqe në një komb të copëtuar?
Pas asaj që shumë vëzhgues e përshkruan si diplomaci “të vakët dhe pa shkëlqim”, i ashtuquajturi Kuartet – i përbërë nga SHBA, Arabia Saudite, Egjipti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe – zbuloi së fundmi një udhërrëfyes të koordinuar që synon t’i japë fund luftës katastrofike në Sudan.
Pyetja kritike me të cilën përballen diplomatët dhe politikanët civilë sudanezë është nëse kjo nismë përfaqëson një pikë kthese të vërtetë, apo nëse është thjesht e fundit në një seri përpjekjesh të dështuara diplomatike.
Nisma e paqes së Kuartetit, e shpallur muajin e kaluar, përfaqëson një rritje të ndjeshme të angazhimit të SHBA-së. Ky ndryshim nxitet nga dy faktorë kryesorë. Së pari, Massad Boulos, një këshilltar special në administratën e Presidentit amerikan Donald Trump, ka shfaqur interes për Sudanin, duke e shpallur atë një “prioritet” dhe duke u dukur i etur për të shënuar suksese diplomatike.
Së dyti, Abu Dabi, Kajro dhe Riad kanë lobuar në mënyrë aktive që Uashingtoni të përfshihet, gjë që pasqyron shqetësimin e tyre në rritje për ngërçin e krijuar nga lufta.
Deklarata e përbashkët e Kuartetit përshkruan një udhërrëfyes: një armëpushim fillestar humanitar tre-mujor për të lejuar dërgimin e shpejtë të ndihmave, i ndjekur nga një armëpushim i përhershëm dhe që përfundon me një periudhë tranzicioni nëntë-mujore drejt “një qeverie të pavarur, të udhëhequr nga civilët, me legjitimitet të gjerë dhe llogaridhënie”.
Koha e kësaj nisme pasqyron llogaritje strategjike. Shanset për një armëpushim u përmirësuan pasi ushtria sudaneze rimori Kartumin në mars, duke eliminuar një pengesë të madhe për armëpushimin. Për më tepër, lufta është bërë një ngërç i dëmshëm për fuqitë rajonale: Egjipti dhe Arabia Saudite, duke pasur parasysh afërsinë e tyre gjeografike, e shohin atë si një kërcënim të drejtpërdrejtë për sigurinë e tyre kombëtare.
Paradoksi themelor
Emiratet e Bashkuara Arabe, ndonëse kanë një distancë më të madhe mbrojtëse, paguajnë një kosto duke u lidhur me një konflikt të intensitetit kaq të lartë. Përveç kësaj, tensionet ndër-arabe për Sudanin kanë shpërthyer edhe në forume të tjera, si Liga Arabe, madje duke minuar një konferencë për Sudanin në Londër këtë vit dhe duke kërcënuar se do të dëmtojnë diplomacinë rajonale për çështje të tjera urgjente.
Por përbërja e Kuartetit është një paradoks themelor. Egjipti ka mbështetur fuqishëm Forcat e Armatosura Sudaneze (SAF), duke pasqyruar preferencën e Kajros për atë që e konsideron si qeveri legjitime, si dhe shqetësimet për paqëndrueshmërinë përgjatë kufirit të tij jugor.
Në anën tjetër, Emiratet e Bashkuara Arabe janë akuzuar vazhdimisht se mbështesin Forcat e Mbështetjes së Shpejtë (RSF). Ndërsa Arabia Saudite është përpjekur të ruajë neutralitetin, ajo është rreshtuar gjithnjë e më shumë me SAF-in, të cilin Riadi e sheh si të vetmin institucion shtetëror të mbetur në Sudan.
Në fund të fundit, Kuarteti mundet vetëm të hapë derën; janë sudanezët ata që duhet të zgjedhin të kalojnë nëpër të – së bashku.
Kjo dinamikë, ku shtetet e Kuartetit kanë qenë në anë të kundërta të luftës, krijon dyshime legjitime për angazhimin e tyre kolektiv ndaj një procesi paqeje të paanshëm – dhe nëse konfigurimi aktual ka më shumë gjasa të sigurojë një zgjidhje të shpejtë të fokusuar te ndarja e pasurisë dhe pushtetit, sesa një marrëveshje gjithëpërfshirëse.
Pavarësisht bujës diplomatike, Kuarteti përballet me pengesa të menjëhershme dhe të frikshme. Brenda pak javësh nga deklarata e përbashkët, situata në fushëbetejë ishte përkeqësuar ndjeshëm, me luftime që shpërthyen në fronte të shumta.
Gjenerali Abdel Fattah al-Burhan, shefi i ushtrisë sudaneze, fillimisht e hodhi poshtë udhërrëfyesin e Kuartetit, por më vonë kaloi në një pranim me kushte, ndërsa RSF-ja vazhdon fushatën e saj të përgjakshme për të siguruar El Fasher, kryeqytetin e Darfurit të Veriut.
Situata humanitare mbetet e rëndë, veçanërisht në El Fasher, ku më shumë se 260,000 civilë – përfshirë 130,000 fëmijë – mbeten të bllokuar nga rrethimi i RSF-së. Imazhet satelitore të analizuara nga Laboratori i Kërkimeve Humanitare të Universitetit Yale tregojnë se RSF ka ndërtuar një barrierë masive dheu që rrethon qytetin, duke krijuar atë që studiuesit e përshkruajnë si një “kuti vdekjeje”.
Në të njëjtën kohë, dinamika e luftës ka lëvizur përtej një lufte të thjeshtë dypalëshe, duke u shndërruar në një konflikt shumëpolar me dhjetëra grupe të armatosura, milici dhe aktorë rajonalë që ushtrojnë ndikim në të gjithë peizazhin e copëtuar të Sudanit.
Palët e interesuara të margjinalizuara
Për ta komplikuar këtë, palët ndërluftuese po ndërtojnë struktura qeverisëse paralele. RSF dhe koalicioni i saj aleat Tasis njoftuan formimin e një qeverie paralele këtë verë në Darfur, një lëvizje që Këshilli i Paqes dhe Sigurisë i Unionit Afrikan e ka dënuar shprehimisht dhe ka refuzuar ta njohë.
Nga ana tjetër, SAF ka emëruar një kryeministër të ri në Port Sudan. Kjo garë në qeverisje i shndërron fitoret në fushëbetejë në pretendime për legjitimitet administrativ, taksa dhe kontroll të të ardhurave, duke e bërë çdo ribashkim të ardhshëm politikisht dhe ekonomikisht të kushtueshëm.
Një kritikë e rëndësishme ndaj nismës së Kuartetit ka të bëjë me margjinalizimin e palëve kyçe të interesit. Një takim i planifikuar në korrik, i cili më vonë u shty për shkak të tensioneve midis Egjiptit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe, përjashtoi dukshëm Unionin Afrikan (AU) dhe Autoritetin Ndërqeveritar për Zhvillim (IGAD), bllokun rajonal historikisht të mandatuar për të ndërmjetësuar konfliktet në Afrikën Lindore.
Kjo ngre pyetje për qëndrueshmërinë e çdo marrëveshjeje të arritur pa një ndërmjetësim të fuqishëm afrikan dhe përgjegjësi vendase që përfshin palët sudaneze. Kjo qasje gjithashtu ka margjinalizuar sistematikisht aktorët civilë, duke përfshirë partitë politike, grupet e shoqërisë civile dhe lëvizjet sociale.
Ndërsa pjesë të këtyre grupeve janë të polarizuara, çdo proces paqeje që nuk i përfshin këto forca në qendër të tij është i destinuar të dështojë, pasi ushtria nuk ka prodhuar kurrë një qeveri të qëndrueshme në historinë e Sudanit.
Plani i Kuartetit është përshkruar si një “paqe kalendarike”, e cila i shndërron zgjedhjet komplekse politike në afate kalendarike, por rrezikon brishtësi strukturore nëse afatet nuk shoqërohen me mekanizma të zbatueshëm dhe përfshirje kuptimplotë.
Vizita e Burhan-it në Kajro këtë muaj shënoi një ndryshim të dukshëm diplomatik, me shumë vëzhgues që e interpretuan udhëtimin si angazhimin e parë të hapur të SAF-it ndaj Kuartetit. Megjithatë, deklaratat e Burhan-it para, dhe gjithashtu menjëherë pas vizitës në Kajro, pikturojnë një pamje më komplekse.
Në qytetin Atbara, vetëm pak ditë pas vizitës së tij në Kajro, Burhan mbajti një qëndrim të pakompromis: “Çdo palë, qoftë Kuarteti apo të tjerë, që dëshiron të negociojë me ne për atë që është e drejtë për Sudanin dhe sudanezët, dhe t’i japë fund kësaj lufte në një mënyrë që rikthen dinjitetin dhe unitetin e Sudanit dhe parandalon çdo mundësi për një rebelim tjetër, ne jemi të gatshëm të bashkëpunojmë me ta,” tha ai.
Duke theksuar këto kushte, Burhan siguroi njëkohësisht rrjetet islamiste dhe pro-ushtarake se nuk do t’i bëheshin lëshime RSF-së apo fuqive të huaja, edhe pse projektonte fleksibilitet diplomatik jashtë vendit.
Një dritare e ngushtë për paqe
Kuarteti tani përballet me disa pengesa të frikshme që nismat e mëparshme nuk kanë arritur t’i kapërcejnë. Të dyja palët ndërluftuese mbeten të bindura se mund të arrijnë fitore ushtarake. Ushtria kohët e fundit rifitoi vrull, duke rimarrë Kartumin dhe pjesë të Kordofanit, ndërsa RSF ruan kontrollin mbi pjesën më të madhe të Darfurit dhe ka shpallur një qeveri paralele.
Sfida më e menjëhershme e Kuartetit është mungesa e një angazhimi të drejtpërdrejtë nga SAF dhe RSF, pasi të dyja palët ende synojnë një fitore ushtarake.
Gjatë ditës së dytë të bisedimeve të Kuartetit në Uashington, shpërthyen luftime të ashpra në El-Fashir, ku RSF ndërmori sulme të mëdha duke përdorur dronë dhe artileri, dhe pretendoi se kishte marrë selinë e Divizionit të Gjashtë të Këmbësorisë të ushtrisë sudaneze, megjithëse SAF nuk e ka konfirmuar humbjen e plotë të qytetit.
Përshkallëzimi përkoi me negociatat indirekte të Kuartetit, duke theksuar tensionin midis angazhimit diplomatik dhe përshkallëzimit ushtarak. Anëtarët e Kuartetit thuhet se ranë dakord të formojnë një Komitet të Përbashkët Operacional për të koordinuar përpjekjet për paqe, aksesin humanitar dhe monitorimin e ndërhyrjeve të jashtme – megjithëse detajet sugjerojnë se komiteti është ende në fazën e formimit, me zbatimin në pritje.
Ky zhvillim mund të ketë pasojat e veta për paqen dhe stabilitetin e Sudanit.
Për çdo shans suksesi, Kuarteti duhet të evoluojë nga një aleancë e ngushtë ndërmjetësimi pushteti në një platformë vërtet gjithëpërfshirëse. Kjo do të thotë të integrohen zyrtarisht AU dhe IGAD, të angazhohen shoqëria civile dhe grupet e grave të lëna mënjanë në negociatat e elitave, dhe t’u bëhet presion të gjithë mbështetësve të jashtëm që të ndalojnë furnizimin e ekonomisë së luftës.
Siç vë në dukje një analizë, Kuarteti duhet t’i shndërrojë premtimet publike në mekanizma të zbatueshëm: monitorues të paanshëm me garanci operacionale, ndalim të pavarur të furnizimeve të jashtme dhe angazhime të besueshme për llogaridhënie. Pa këtë përkthim në praktikë, një tjetër raund diplomacie të nivelit të lartë do ta lërë Sudanin të varrosur nën marrëveshje që i maskojnë konfliktet, në vend që t’i zgjidhin ato.
Fraksionet islamiste, megjithatë, nuk ka gjasa ta mirëpresin këtë perspektivë. Mbështetja e tyre e deklaruar për ushtrinë duket më pak si një mbështetje për institucionin legjitim ushtarak të Sudanit, dhe më shumë si një përqafim i llogaritur i vetë luftës – një konflikt që ata e konsiderojnë si rrugën e tyre të mbetur për të rimarrë pushtetin.
Kuarteti përfaqëson nismën më të rëndësishme diplomatike për Sudanin në më shumë se një vit, duke bashkuar fuqitë e jashtme me ndikimin më të madh mbi palët ndërluftuese. Suksesi ose dështimi i tij ka të ngjarë të përcaktojë nëse Sudani do të zhytet më tej në fragmentim dhe uri, apo do të fillojë udhëtimin e gjatë drejt rimëkëmbjes.
Ditët në vijim do të zbulojnë nëse Kuarteti mund ta përkthejë udhërrëfyesin e tij të shtatorit në përparim kuptimplotë në terren, apo nëse do të bëhet shënimi i fundit në kronologjinë e gjatë të nismave të dështuara të paqes në Sudan.
Rruga drejt paqes mbetet e brishtë, por jo e pamundur. Në fund të fundit, Kuarteti mundet vetëm të hapë derën; janë sudanezët ata që duhet të zgjedhin të kalojnë nëpër të – së bashku.
