Thomas Bennett vlerëson inovacionin dhe dinamizmin e tyre, por paralajmëron kundër mendjemadhësisë
Financa është një industri e modeluar nga katastrofa. U desh një luftë civile për t’i vënë bankat e Amerikës nën mbikëqyrje federale, një panik bankar për të krijuar Rezervën Federale dhe një Depresion i Madh që qeveria të siguronte depozitat. Megjithatë, vrulli reformist që digjet fort në momentin e katastrofës ka prirjen të zbehet.
Mësimet harrohen, ndodhin inovacione dhe rregulloret fillojnë të shihen si një bezdi. Shfaqen rreziqe të reja – ashtu si edhe titanë të rinj, të cilët mbrojnë sistemin e tyre pasardhës me forcë dhe në mënyrë bindëse. Përfundimi i një krize nis numërimin mbrapsht për të radhës.
Rregullatorët mund të zgjedhin se kë të vënë në shënjestër, por kanë më pak kontroll mbi firmat që zënë vendin e tyre
Wall Street nuk ka dështuar kurrë në mënyrë aq spektakolare sa në vitin 2008. Drejtuesit e WS ushqyen një rritje dramatike të huamarrjes, e cila ndihmoi në fryrjen e një flluske imobiliare. Kompleksiteti i instrumenteve të tij financiare e kishte bërë brishtësinë e sistemit të padukshme edhe për vetë njerëzit e brendshëm. Pasi tregu i kredive hipotekore subprime u lëkund, likuiditeti u zhduk në të gjithë sistemin financiar. Lehman Brothers ishte një nga qindra bankat që falimentuan. Sikur shteti të mos i kishte shpëtuar huadhënësit më të mëdhenj, gjërat do të ishin përkeqësuar shumë më tepër. Reforma u kristalizua në masa të tilla si Akti Dodd-Frank i vitit 2010, i cili i nënshtroi bankat ndaj një burokracie të gjerë përputhshmërie. Huadhënësit janë detyruar të mbajnë më shumë kapital dhe të frenojnë tregtarët e tyre.
Rregullatorët mund të zgjedhin se kë të vënë në shënjestër, por kanë më pak kontroll mbi firmat që zënë vendin e tyre. Në vitin 2008, Charles Goodhart, një ekonomist, përshkroi “problemin e kufirit” në financë. Vendosja dhe mbikëqyrja e kufirit midis institucioneve të rregulluara dhe të parregulluara është e vështirë, argumentoi ai, pjesërisht sepse ata që marrin rreziqe në mënyrë të pashmangshme i përgjigjen rregullimit duke i zhvendosur aktivitetet e tyre në fusha që vëzhgohen më pak nga afër.
Pikërisht kjo ndodhi. Që nga kriza, dhe veçanërisht në vitet e fundit, një grusht menaxherësh amerikanë të aseteve kanë lulëzuar, shpesh në fusha që ishin domeni i bankave. Aktivitetet e tyre të kreditimit, shpesh të quajtura kredi private, janë rritur me shpejtësi, pjesërisht sepse bankat janë të kufizuara nga rregullatorët. Fondet hedge dominojnë aktivitetet tregtare ku dikur bankat mbanin peshën kryesore. Politika monetare e lirshme ndihmoi. Po ashtu edhe kërkesa e pangopur globale për asete amerikane—këto firma janë përfituese të eksepsionalizmit amerikan.
Drejtuesit e këtyre firmave besojnë se suksesi i tyre konfirmon urtësinë e rendit të ri financiar. Rënia e Silicon Valley Bank, e cila mori hua në mënyrë të pamatur nga depozitues të pasiguruar që më pas nxituan të largoheshin në vitin 2023, konfirmoi pikëpamjen e tyre për bankat si të keq-menaxhuara dhe thelbësisht të brishta.
Por a po vjen një përballje me pasojat? Si do të performonin në një recesion kreditë e dhëna nga fondet e kredisë private? Sa e rrezikshme është rritja e huamarrjes nga fondet hedge? Versione të këtyre pyetjeve po bëhen në çdo institucion të madh financiar dhe bankë qendrore.
Presidenca kaotike e Donald Trump-it po i bën këto pyetje më urgjente. Më 2 prill, z. Trump “çliroi” ekonominë e Amerikës duke shpallur tarifa masive dhe arbitrare. Tregjet financiare hynë menjëherë në një rrugëtim marramendës, me paqëndrueshmërinë e tyre që arriti nivele të tejkaluara vetëm në vitin 2008, në kulmin e krizës financiare, dhe në mars të vitit 2020, në fillim të pandemisë. Aksionet patën rënien e tyre të pestë më të keqe dy-ditore që nga Lufta e Dytë Botërore. Kostoja e kapitalit për kompanitë u rrit ndjeshëm. Besimi mes konsumatorëve dhe drejtuesve është tronditur thellë.
Kriza tregtare e vetëshkaktuar në disa momente dukej se mund të përshpejtonte një krizë financiare të plotë. Norma e interesit të borxhit qeveritar amerikan u rrit ndërsa vlera e dollarit ra, duke sugjeruar se investitorët po largoheshin nga asetet amerikane pavarësisht kthimeve më të larta—një dinamikë shqetësuese që zakonisht rezervohet për tregjet në zhvillim në trazira, jo për hegjemonin financiar global.
Qetësia, ose dukja e saj, është rikthyer. Disa drejtues e shohin këtë si një “test stresi” të botës reale të përfunduar—ose madje të mposhtur, duke pasur parasysh se sa shpejt z. Trump iu nënshtrua tregjeve dhe ndaloi zbatimin e plotë të tarifave të tij. Çmimet e aksioneve të menaxherëve të mëdhenj të aseteve në tregjet private janë ende poshtë me një të katërtën e vlerës së tyre që nga kulmi i tyre pas-zgjedhor në nëntor, por tregjet janë stabilizuar.
Disa argumentojnë se është dëmtuar vetëm krenaria e bosëve të Wall Street-it që mbështetën z. Trump.
Mendjemadhësia i paraprin rënies
Por të jesh optimist do të thotë të jesh naiv. Edhe nëse z. Trump arrin të përmbahet pa e shkatërruar tregtinë globale, kontrasti midis sistemit financiar të mirë-akorduar të Amerikës dhe gjendjes kaotike të politikës së saj është shumë i theksuar për t’u shpërfillur. Wall Street lulëzon mbi sundimin e ligjit dhe globalizimin, të dyja gjëra që z. Trump i përbuz. Shumë nga kushtet për një krizë financiare janë tashmë të pranishme. Borxhi kombëtar arrin në 36 trilionë dollarë, afër një rekordi në raport me madhësinë e ekonomisë. Çmimet e aseteve janë të fryra—dhe mund të shfryhen lehtësisht nëse investitorët e huaj vendosin të shesin.
Siç tregon ky raport i posaçëm, inovacioni financiar ka transformuar Wall Street-in. Ashtu si në epokat e kaluara, rritja e vlerave të aseteve ka fshehur plasaritjet në rendin e ri financiar. Cilado qofshin rreziqet që fshihen, presidenca e z. Trump do t’i bëjë ato edhe më të rrezikshme.
