Nga The Economist
Katër vjet pas rënies së Kabulit, qeveritë në heshtje po i njohin kryengritësit
Si kryengritës, talebanët kaluan 20 vjet duke sfilitur ushtrinë më të fuqishme të botës. Si diplomatë, atyre iu deshën vetëm katër vjet për të dalë nga izolimi i tyre ndërkombëtar. Që kur morën pushtetin në gusht 2021, shumica e vendeve kanë refuzuar t’i njohin talebanët si qeverinë e Afganistanit, duke i pranuar ata vetëm si “autoritete de facto”. Kjo ndryshoi në korrik të këtij viti, kur Rusia e njohu zyrtarisht grupin. Flamuri taleban u ngrit në Ambasadën e Emiratit Islamik të Afganistanit në Moskë. Jozyrtarisht, qeveri të tjera po ndjekin shembullin. Më 20 gusht, talebanët organizuan një takim trepalësh me Kinën dhe Pakistanin.
Supozohej se talebanët do të mbeteshin në izolim diplomatik derisa të hiqnin dorë nga trajtimi i tyre i neveritshëm ndaj grave dhe të zgjeronin kabinetin e tyre tërësisht mashkullor pashtun. Asnjëra nuk ka ndodhur. Vajzave u ndalohet shkolla e mesme, grave u ndalohet të punojnë për OJQ-të dhe të shkojnë në parqe. Policia e virtytit dhe vesit patrullon Kabulin, kryeqytetin, me zell gjithnjë e më të madh për të kontrolluar që gratë të jenë të mbuluara dhe të shoqëruara nga një i afërm mashkull, sipas njërës prej pak drejtueseve të korporatave që kanë mbetur në qytet.
Megjithatë, fronti kundër talebanëve është çarë në mënyrë të vazhdueshme. Të paktën 15 vende, kryesisht rajonale, kanë ambasadorë në Kabul, përfshirë Kinën, Rusinë, Iranin dhe disa shtete të Gjirit. Shumë të tjera operojnë në një nivel më të ulët të përfaqësimit diplomatik. Shkrirja po përshpejtohet: Emiratet e Bashkuara Arabe pranuan një ambasador taleban në gusht 2024. Kina e ndoqi në janar. Si Kina ashtu edhe Rusia synojnë mineralet afgane, ndërsa shqetësohen për përhapjen e Shtetit Islamik. Edhe biznesi po merr hov. Firmat kineze, turke dhe iraniane po bëjnë marrëveshje. Siç vë në dukje një diplomat me bazë në Kabul, kur talebanët duhet të zgjedhin midis një kontrate energjie me Uzbekistanin dhe “një leksioni tjetër perëndimor mbi arsimimin e vajzave”, zgjedhja është e qartë.
Shtetet perëndimore po bëjnë dredhime diplomatike për t’u angazhuar me talebanët në çështje të shumta pa ua dhënë njohjen, një proces që një diplomat amerikan e quan “një farsë”. Britania është ndër të paktat që u është përgjigjur kërkesave të talebanëve që vendet të tërheqin njohjen nga diplomatët e regjimit të mëparshëm. Ajo ka një të dërguar special i cili është takuar me zyrtarë talebanë të paktën një herë që kur u emërua në qershor. BE-ja ka një zyrë në Kabul. Norvegjia pranoi një diplomat taleban në janar. Në mars, Zvicra rihapi zyrën e saj humanitare.
Migracioni është një faktor. Gjermania pranoi dy diplomatë talebanë në Berlin dhe Bon në korrik për të koordinuar dëbimin e kriminelëve të dënuar afganë. Më shumë se 100 prej tyre janë dërguar me avion në Kabul që nga gushti i vitit 2024, pavarësisht paralajmërimeve të OKB-së se Afganistani nuk është i sigurt. Por, edhe kështu, talebanët nuk do të pranojnë ta zgjidhin problemin e refugjatëve ilegalë të Perëndimit “falas”, vë në dukje një diplomat i huaj.
Në mënyrë të ngjashme, Amerika ka midis 12,000 dhe 15,000 migrantë të paligjshëm afganë që do të donte t’i kthente, sipas një diplomati amerikan. Në janar, administrata Biden bëri shkëmbim të burgosurish me talebanët. Amerika gjithashtu ka hequr shpërblimet prej 10 milionë dollarësh për tre talebanë të lartë, përfshirë Sirajuddin Haqqani-n, ministrin e brendshëm, i cili orkestroi sulme vetëvrasëse me bomba kundër forcave perëndimore. Z. Haqqani mbetet në listën e terroristëve, por kjo mezi ka rëndësi: në vitin 2022 sanksionet u zbutën deri në pikën që bizneset janë të lira të bëjnë marrëveshje me ministrinë e tij.
Deri së fundmi, zyrtarët talebanë takoheshin çdo javë me diplomatët amerikanë në Katar. Temat përfshinin të drejtat e njeriut, drogën dhe kundër-terrorizmin. Takimet përfunduan kur Mary Bischoping, një zyrtare armiqësore ndaj angazhimit ndërsa talebanët mbanin pengje amerikane, mori drejtimin. Ricaktimi i saj i fundit është festuar në heshtje nga pragmatistët e Departamentit të Shtetit.
Karta e fortë e talebanëve është forca e regjimit të tyre. Në vitin 2021, vëzhguesit prisnin që mbështetja e tyre do të shembej së bashku me ekonominë. Në vend të kësaj, ata kanë ulur korrupsionin, kanë ndaluar kultivimin e lulëkuqes, i kanë dhënë fund 40 viteve luftë dhe kanë ndihmuar në goditjen e degës lokale të Shtetit Islamik (ISKP). Çka është thelbësore, nuk ka asnjë opozitë të besueshme, si në Afganistan ashtu edhe në mërgim. Talebanët ndihen aq të sigurt saqë po shkurtojnë aparatin e tyre të fryrë të sigurisë për të kursyer para.
Gjërat ende mund të destabilizohen nga shkurtimet e ndihmës humanitare nga administrata e Donald Trump-it, kthimi i refugjatëve nga Irani dhe thatësira. Por talebanët kanë duruar më keq. “Ju keni orët, ne kemi kohën,” u thanë ata fuqive të huaja pushtuese. Tani i kanë të dyja.
