Kosova po përjeton një krizë institucionale të thellë, aq sa politologu Dritëro Arifi e cilëson si “gjendje të jashtëzakonshme të pa shpallur”. Pas dështimit të Kuvendit për t’u konstituuar, vendi po përballet me pasoja serioze që kërcënojnë funksionimin e tij normal. A do të ketë një rrugëdalje nga kjo bllokadë?
Afati skadoi, vendimet pezull: Pse jemi këtu?
Situata alarmante vjen pas dështimit të deputetëve të Kuvendit të Kosovës për të përmbyllur procesin e konstituimit deri më 26 korrik. Kjo datë shënonte fundin e afatit 30-ditor të caktuar nga Gjykata Kushtetuese. Madje, një vendim i fundit i Gjykatës, i publikuar më 24 korrik, ndalon deputetët të ndërmarrin çdo vendim apo veprim për konstituimin e Kuvendit nga data 27 korrik e deri më 8 gusht. Kjo do të thotë një tjetër javë pritjeje dhe pasigurie!
Politologu Dritëro Arifi, profesor në Kolegjin UBT, thekson rëndësinë e Kuvendit në një shtet parlamentar si Kosova. “Shumica e të gjitha institucioneve relevante, me të cilat funksionon një shtet… varen kryesisht nga Kuvendi. Pra, pa votat e Kuvendit nuk funksionon asgjë… Shteti i Kosovës është në gjendje të jashtëzakonshme, veçse se nuk është e shpallur. Është faktike,” thekson Arifi për Radion Evropa e Lirë.
A mund të shpallet gjendje e jashtëzakonshme? Kushtetuta flet qartë!
Sipas Kushtetutës së Kosovës, Presidenti mund të shpallë gjendje të jashtëzakonshme në disa raste: nëse ka nevojë për masa emergjente mbrojtjeje; në rast rreziku të brendshëm ndaj rendit kushtetues ose sigurisë publike; ose në rast fatkeqësie natyrore që prek tërë ose një pjesë të territorit.
Radio Evropa e Lirë ka pyetur Zyrën e Presidentes Vjosa Osmani nëse ajo e konsideron vendin në një fazë të mosfunksionimit institucional dhe cilat janë rreziqet e situatës aktuale. Megjithatë, deri në publikimin e këtij artikulli, nuk ka pasur përgjigje.
Një Shtet “Pa Shtegdalje” dhe me Dëme Ekonomike
Vullnet Bugaqku nga Instituti Demokratik i Kosovës shpjegon se Kuvendi është “gjeneratori kryesor” i aktivitetit shtetëror. Pa një Kuvend të konstituuar, “shteti i Kosovës është praktikisht në një bllokadë institucionale dhe aktualisht pa shtegdalje.”
“Si pasojë e moskonstituimit të Kuvendit, shumë çështje mbesin pezull. Pa pasur një konstituim të Kuvendit, normalisht që edhe shteti nuk mund të veprojë dhe funksionojë në mënyrë normale dhe në mënyrë të plotë, në kuptimin e ushtrimit të përgjegjësive dhe funksioneve të secilit funksionar, por edhe të secilit institucion,” thekson Bugaqku.
Kjo bllokadë po sjell pasoja të rënda:
- Imazhi i Kosovës po dëmtohet ndërkombëtarisht, duke e paraqitur vendin si të paqëndrueshëm politikisht.
- Dëme konomike: Pa Kuvend të konstituuar, Kosova nuk mund të ratifikojë marrëveshjet ndërkombëtare. Kjo ka sjellë bllokimin e para-financimit prej rreth 880 milionë eurosh nga Plani i Rritjes i Bashkimit Evropian dhe 90 milionë euro nga Banka Botërore.
“Shteti në pauzë”: Një qeveri e papërgjegjshme?
Bugaqku e përshkruan gjendjen aktuale si “shteti në pauzë”, pa asnjë sinjal për zhbllokim. Ai thekson se Qeveria në detyrë, me kompetenca të kufizuara, aktualisht nuk ka kujt t’i përgjigjet apo t’i raportojë.
“Kur nuk ka Kuvend, nuk mund të formohet një qeveri e re dhe legjitime. Rrjedhimisht, shtohen mundësitë që kjo që është tani [Qeveria në detyrë] të prodhojë vendime të kundërligjshme dhe jokushtetuese, si dhe të krijojë një lloj situate kaotike për sa i përket zbatimit të kushtetutshmërisë, por edhe ligjshmërisë në vend,” paralajmëron Bugaqku.
Politologu Arifi e sheh situatën si të paparashikueshme dhe juridikisht të pakuptueshme. “I vetmi institucion ku jepet llogaridhënia është Parlamenti, ndërkaq ne nuk kemi Parlament,” shton Arifi, duke theksuar absurditetin e situatës.
Tashmë, të gjithë sytë janë nga Gjykata Kushtetuese, e cila pritet të sqarojë rrugën drejt konstituimit të Kuvendit pas 8 gushtit. Ndërkohë, Ambasada e SHBA-së në Kosovë ka reaguar ashpër, duke paralajmëruar se ky ngërç po vonon progresin dhe rrezikon integritetin e institucioneve të Kosovës, duke u bërë thirrje liderëve politikë të arrijnë një marrëveshje urgjente.
A do të dëgjohet thirrja e tyre para se kjo “gjendje e jashtëzakonshme” të kthehet në një krizë të pakthyeshme?
