Nga Fatmir Baçi
Mafia, përgjatë gjithë historisë, shfaqet aktive në mënyrë tërësisht periodike, ndërsa mungon një grafik përmes të cilit do të mund të përcaktohej vazhdueshmëria, apo nga i cili do të mund të parashikohej shfaqja e ardhshme aktive. Kjo e vendos fenomenin në një zonë të paformalizuar të analizës, ku mungesa e linearitetit e vështirëson ndërtimin e modeleve parashikuese dhe kërkon një qasje që mbështetet në vëzhgimin e kushteve që e mundësojnë rishfaqjen e tij.
Ajo ushtron ndikimin dhe, shpesh, edhe diktatin e saj korruptiv në hapësira gjeografike të paparashikueshme, në fusha befasuese të veprimtarisë njerëzore, në lëmi të ndryshme të ndjeshmërisë sociale, duke prodhuar tendosje në të gjitha shtresat shoqërore. Në çdo rast spikat një rreth njerëzish që guxojnë të cenojnë principet, në dëm të të tjerëve që përpiqen të qëndrojnë në mbrojtje të tyre. Ky konfigurim krijon një strukturë të përsëritur të konfliktit, ku përplasja ndërmjet interesit dhe normës shfaqet si një konstante funksionale e fenomenit.
Pas përplasjes që zakonisht ndodh, kur ujërat qetësohen dhe beteja ka shpenzuar shfaqjen e vet, vërehet se protagonistët e të dy grupimeve janë ulur së bashku në sallën ku trajtohen çështjet e mbrojtjes së principeve, apo ku luhet roli i mbrojtjes së tyre. Ky ripozicionim i aktorëve sugjeron një nivel ndërveprimi që tejkalon antagonizmin e dukshëm, duke e vendosur konfliktin brenda një kornize ku rolet transformohen pa cenuar strukturën e përgjithshme të sistemit.
Përtej arsyeve të shfaqjes dhe interesave të grupimeve që e sjellin në sipërfaqe, përtej natyrës fragmentare të paraqitjes, përtej fushave ku ajo vepron—ekonomike, ushtarake apo argëtuese—të gjitha shfaqjet mbajnë një të përbashkët të madhe: mbështeten nga një mafie e përhershme, mafia e fjalës së shkruar. Kjo përbën një nivel metastrukturor të fenomenit, ku prodhimi dhe shpërndarja e kuptimit funksionon si bazë për legjitimimin dhe riprodhimin e formave të tjera të ndikimit.
Forma në të cilën paraqitet mafia e fjalës së shkruar mbetet dytësore; ajo shfaqet në hieroglife, e gdhendur në gur, e pjekur në qeramikë, e shkruar në papirus apo në letër. Ajo që mbetet e pandryshuar është funksioni i saj: i shërben një mafie të caktuar brenda një fragmenti kohe, në një hapësirë të caktuar, apo në mbështetje të një pseudoideje të caktuar, përmes apologjetikës, deformimit të shtjellimit të principeve, apo deformimit të vetë principeve. Në këtë kontekst, fjala e shkruar operon si mekanizëm i ndërmjetësimit ideologjik, duke strukturuar perceptimin kolektiv dhe duke orientuar kuptimin në përputhje me interesat dominante.
Mbrojtja më e fuqishme që mafia e fjalës së shkruar ushtron është rrethimi me heshtje, përmes një rrjeti armiqësie të komprometuar nga interesat apo nga naiviteti, ndaj asaj fjale të shkruar që mbështet të vërtetën. Kjo formë veprimi nuk kërkon përballje të drejtpërdrejtë, por funksionon përmes eliminimit të dukshmërisë, duke e reduktuar ndikimin e diskursit alternativ nëpërmjet izolimit sistematik.
Letërsia e gjymtuar kërkon trajtim të posaçëm dhe thellim, sepse pikërisht aty shfaqet një unitet i theksuar i pseudovlerave në përballje me vlerat, më i dukshëm se në çdo fushë tjetër. Në këtë hapësirë, përpunimi estetik dhe zgjedhja diskursive krijojnë kushte për normalizimin e devijimit, duke ndikuar në mënyrën se si strukturohet ndjeshmëria dhe gjykimi i lexuesit, dhe duke e integruar deformimin brenda vetë përvojës së kuptimit.
