E synoi një sulltan, e realizoi një president: Historia 122-vjeçare e Marmaray
Një hartë e vitit 1891 dëshmon për një vizion që i parapriu kohës së vet: projektin e Sulltan Abdulhamidit II për ndërtimin e një metroje nën det, që sot njihet si Marmaray. Projekti u konceptua nga inxhinieri amerikan Frederick E. Strom, në bashkëpunim me Frank T. Lindman dhe John A. Hilliker. Ky fakt tregon se Perandoria Osmane, edhe në fundin e shekullit XIX, nuk ishte e izoluar, por kërkonte dije dhe teknologji ndërkombëtare për të realizuar projekte madhore.
Në një kohë kur shumë vende ende përballeshin me sisteme hekurudhore primitive, në Stamboll imagjinohej një tunel i zhytur nën Bosfor, që do të lidhte dy kontinente me metro. Ideja mund të dukej futuriste për epokën, por ajo u vizatua, u patentua dhe u trajtua seriozisht si projekt inxhinierik. Nuk ishte fantazi, por një vizion konkret zhvillimi.
Megjithatë, rrjedha e historisë e ndërpreu këtë vazhdimësi. Fundi i Perandorisë Osmane, trazirat politike, përçarjet e brendshme, luftërat dhe transformimi rrënjësor shtetëror bënë që projekti të mbetej vetëm në letër. Për dekada me radhë, prioritetet ndryshuan dhe vendi u përfshi në procese të thella politike e shoqërore. Një ide që mund të ishte realizuar në fillim të shekullit XX u shty për më shumë se një shekull.
Vetëm në vitin 2013, nën drejtimin e Presidentit Recep Tayyip Erdoğan, projekti Marmaray u përurua zyrtarisht. Plot 122 vjet pas konceptimit fillestar. Një projekt i menduar në kohën e një sulltani u realizua në kohën e një presidenti. Format e shtetit ndryshuan, por vizioni mbeti i njëjtë: lidhja fizike dhe simbolike e dy kontinenteve përmes një vepre madhore infrastrukturore.
Kjo histori nuk është thjesht kronikë teknike e një tuneli hekurudhor. Ajo është dëshmi se vizioni ekzistonte herët. Pengesa nuk ishte mungesa e ideve, por rrethanat politike dhe përçarjet që e ndërprenë vazhdimësinë. Mesazhi që del prej saj është i qartë: kur një komb humb kohezionin dhe stabilitetin, humb edhe kohën. Dhe koha e humbur nuk rikthehet si fitim, por si vonesë.
Shembulli i Marmaray mbetet një kujtesë historike se vizionet strategjike kërkojnë jo vetëm ide të mëdha, por edhe stabilitet, unitet dhe vendosmëri për t’u realizuar.
