Pjesë nga Pesë Shtyllat e Prosperitetit (Botim i Shkurtuar) nga M. Yaqub Mirza – Kapitulli: Hyrje.
Në klimën e sotme të vështirësive dhe pasigurisë ekonomike, njerëzit në mbarë botën kanë parë asetet dhe kursimet e tyre të zvogëlohen ndjeshëm. Megjithatë, siç thekson Kurani, me krizën vjen mundësia: “Me të vërtetë, pas vështirësisë vjen lehtësimi” (K 94:5–6). Recesioni ka bërë që shumë njerëz të adoptojnë një qasje të “kthimit te bazat” në financa. Ndërsa individët, familjet dhe bizneset përpiqen të rifitojnë prosperitetin që gëzonin dikur, është bërë më e rëndësishme se kurrë që ata të zotërojnë dhe kontrollojnë financat e tyre. Shumë tani po rishqyrtojnë përdorimin e kartave të kreditit dhe huamarrjen qoftë edhe për të mbuluar shpenzimet thelbësore të jetës. Njerëzit po kërkojnë mënyra për të menaxhuar paratë që sigurojnë qëndrueshmëri financiare, ndërsa shmangin sipërmarrjet e rrezikshme dhe huamarrjen e rëndë të çdo lloji.
Gjeni të gjitha temat e këtij libri brenda këtij linku më poshtë:
https://dijaonline.com/tag/pese-shtyllat-e-prosperitetit/
Ky udhëzues paraqet qasjen islame ndaj financave, e cila bazohet në parime të logjikës së shëndoshë. Siç vëren studiuesi musliman Irfan Ul Haq, Islami promovon etikën e punës dhe iniciativën ekonomike private dhe nxit krijimin e pasurisë. Islami favorizon akumulimin e pasurisë përmes kursimit dhe investimit, si dhe riciklimin e pasurisë përmes ri-investimit në baza të vazhdueshme. Ai njëkohësisht dekurajon konsumin e dukshëm (për t’u dukur) dhe sugjeron një jetesë modeste. Islami argumenton se shoqëria duhet të veprojë me përgjegjësi, të punojë shumë dhe të prodhojë një komunitet të kujdesshëm dhe të begatë. Kujdesi për të varfrit dhe nevojtarët, si dhe sjellja etike, janë në zemër të vlerave islame! Kurani i Shenjtë inkurajon besimtarët të angazhohen në tregti të dobishme dhe të investojnë. Në të, Zoti i inkurajon muslimanët “të mos e hani pasurinë e njëri-tjetrit në mënyrë të padrejtë, por bëni tregti me pëlqimin e dyanshëm” (K 4:29).
Financimi që ndjek parimet islame është relativisht kundër rrezikut të tepruar. Ai fokusohet në ndërtimin e pasurisë për një afat të gjatë, në një mënyrë që nuk mbush xhepat e kreditorëve apo duart e kompanive që drejtohen në mënyrë joetike. Parimet financiare islame gjithashtu ndalojnë blerjen ose investimin në çdo industri apo kompani të lidhur me veset si alkooli, duhani, bixhozi dhe pornografia, dhe ndalojnë ngarkimin e interesit (kamatës) në hua.
Islami, ndoshta më shumë se çdo fe tjetër e madhe e botës, e sheh financën si pjesë integrale të besimit. Për shekuj me radhë, muslimanët në mbarë botën kanë drejtuar sipërmarrje biznesi; kanë financuar projekte ambicioze dhe inovative; kanë tregtuar nëpër shkretëtira, oqeane dhe kontinente; dhe kanë siguruar për familjet e tyre në mënyra që janë në përputhje me parimet islame.
Parimet financiare islame bazohen në ligjin e Sheriatit. Me ndihmën e juristëve (dijetarëve ligjorë muslimanë), muslimanët përdorin një kuptim të sofistikuar të ekonomisë, si dhe mënyra unike të kryerjes së transaksioneve për të çuar përpara qëllimet e tyre financiare.
Një sistem financiar që ndjek parimet islame njihet si i pajtueshëm me Sheriatin (Shari‘ah compliant). Për të qenë i pajtueshëm, një transaksion nuk duhet të kundërshtojë shkrimet e shenjta, megjithëse një transaksion nuk është e thënë të përmendet specifikisht në shkrime për të qenë i pranueshëm.
- Çdo ligj që mbështet atë që është e mirë dhe e moralshme konsiderohet Islam. Për sa kohë që ndjek vlerat e drejtësisë, ruajtjes së barazisë dhe paanësisë, atëherë transaksioni është i vlefshëm.
- Transaksioni gjithashtu duhet të përdorë monedhën e duhur dhe të jetë pa paqartësi (ambiguitet).
Kurani thotë:
“Por me atë (pasuri) që të ka dhënë All-llahu, kërko (shpërblimin e) botës tjetër, e mos e harro pjesën tënde në këtë botë, dhe bëj mirë ashtu siç të ka bërë All-llahu ty, e mos kërko ngatërresa në tokë, sepse All-llahu nuk i do ngatërrestarët.” (K 28:77). “Dhe cakto për ne të mira në këtë botë e të mira në botën tjetër, se vërtet jemi kthyer kah Ti!” (K 7:156); dhe “O ju që besuat, hani nga të mirat që u kemi dhënë dhe falënderoni All-llahun, nëse jeni që vetëm Atë e adhuroni.” (K 2:172).
Muslimanët në Amerikën e Veriut dhe Evropë mund të jetojnë sipas parimeve financiare islame, veçanërisht ndërsa institucionet financiare ekzistuese fillojnë të ofrojnë programe të përshtatshme dhe institucione të reja krijohen posaçërisht për të përmbushur nevojat e muslimanëve. Ata mund të fitojnë jetesën e tyre, të depozitojnë kursimet, të financojnë makinat dhe shtëpitë, të sigurojnë asetet, të paguajnë blerjet dhe të bëjnë zgjedhje investimi për të ardhmen e tyre dhe të fëmijëve të tyre në përputhje me mësimet islame.
Sheriati është i qartë për disa parime kryesore financiare, përfshirë shmangien e borxhit; as fitimin e as pagimin e interesit; dhe përdorimin etik të pasurisë për të mbështetur fillimisht veten dhe familjen, pastaj komunitetin e gjerë. Do t’i shqyrtojmë këto një nga një.
Përmbahuni nga huamarrja dhe krijimi i borxheve
Islami preferon që një person të mos jetë në një pozitë të varur, ndaj muslimanët dekurajohen fuqimisht nga marrja e borxheve. Sigurisht, dhënia për bamirësi ose shpenzimi për mirëqenie sociale është më mirë sesa të jesh marrës. Një musliman pa borxhe që kursen me mençuri mund të ketë mjaft para për një makinë, arsim universitar, martesë (të veten ose të fëmijës), haxh (pelegrinazh) dhe umre (udhëtim në Mekë jashtë sezonit të haxhit). Lynnette Khalfani-Cox në librin e saj Zero Debt thotë:
Borxhi është mallkimi ekonomik më jetëgjatë, murtaja financiare më e urryer dhe forma më pak e njohur e skllavërisë moderne që prek amerikanët (dhe të tjerët në mbarë botën) në këtë mijëvjeçar.
Huamarrja nuk mund të merret lehtë. Huamarrja nga individët dhe bizneset mund të jetë e nevojshme dhe e dobishme në disa situata, megjithëse mbingarkesa arbitrare nuk është një praktikë e shëndetshme. Nëse duhet, atëherë merrni hua mesatarisht dhe përpiquni ta shlyeni borxhin sa më shpejt të jetë e mundur dhe vazhdoni të mbani më shumë asete sesa detyrime (pra, vlerë neto pozitive). Nëse hyni shumë në borxhe, do ta gjeni veten të diskredituar.
Profeti Muhamed paqja qoftë mbi të, nuk e pëlqente kur njerëzit ishin në borxhe sepse borxhi shqetëson mendjen natën dhe është poshtërues ditën. Është regjistruar në hadith, përmbledhjen e thënieve të Muhamedit, se ai gjithmonë kërkonte mbrojtjen e Zotit nga “barra e borxhit dhe nga zemërimi i njerëzve”. Profeti gjithashtu tha se kërkonte strehim tek Allahu (Zoti) “nga mosbesimi dhe borxhi”, dhe e barazoi borxhin me mosbesimin. Në lutjet e tij, ai thoshte shpesh: “O Allah, kërkoj strehim tek Ti nga mëkati dhe borxhi”. Ai u pyet: “Pse kërkon kaq shpesh mbrojtjen e Allahut nga borxhi?” Ai u përgjigj: “Ai që është në borxh gënjen dhe thyen premtimet.”
Profeti u kërkoi fuqimisht atyre që ishin në gjendje të shlyenin borxhin që kishin marrë, ta bënin këtë sa më shpejt të ishte e mundur. Një hadith thotë: “Nëse një njeri merr hua nga njerëzit me qëllimin për t’ua shlyer atyre, Allahu do ta ndihmojë atë ta shlyejë, ndërsa nëse ai merr hua pa pasur ndër mend t’ua kthejë, Allahu do ta çojë atë drejt shkatërrimit.”
Në të njëjtën kohë, Kurani na mëson të kemi mëshirë për borxhliun. “E në qoftë se ai (borxhliu) është në vështirësi, atëherë le të ketë afat deri në lehtësim. E t’ia falni (borxhin) si lëmoshë, është shumë më e dobishme për ju, nëse jeni që e dini.” (K 2:280).
Shmangni interesin (kamatën)
Një element tjetër i parimeve islame në lidhje me financat është ndalimi i interesit. Si pagimi ashtu edhe marrja e interesit janë të ndaluara në Islam.
- Fjala riba, e përkthyer si “interes” ose “fajde” nga autorë të ndryshëm, fjalë për fjalë do të thotë rritje, shtim, zgjerim ose rritje. Në Sheriat, riba teknikisht i referohet “primit” që huamarrësi duhet t’i paguajë huadhënësit, së bashku me shumën kryesore, për shtyrjen ose pritjen e pagesës së kredisë.
- Riba përfshin si interesin e thjeshtë ashtu edhe atë të përbërë. I referohet çdo paraje të bërë nga paraja, në kontrast me paranë e bërë nga puna ose tregtia ose nga investimi përmes partneritetit të kapitalit në baza të ndarjes së fitimit dhe humbjes.
- Riba në një hua konsiderohet e padrejtë, veçanërisht kur huadhënësi dhe huamarrësi hyjnë në një marrëveshje me kushte të pabarabarta, ose kur huadhënësit i garantohet një fitim pavarësisht nëse huamarrësi fiton apo humbet para në transaksion.
- Me një hua me interes, huamarrësi i kthen huadhënësit më shumë sesa ka marrë hua. Kështu riba është si të ardhura të pamerituara, në terma biblikë huadhënësi “korr aty ku nuk ka mbjellë”.
Kurani mëson për ribanë:
“O ju që besuat, mos e hani kamatën që po e shumëfishoni” (K 3:130). “O ju që besuat, keni frikë All-llahun dhe nëse jeni besimtarë të sinqertë hiqni dorë nga ajo që ka mbetur nga kamata. E në qoftë se nuk e bëni këtë (nuk hiqni dorë nga kamata), atëherë binduni se jeni në luftë me All-llahun dhe të Dërguarin e Tij. E nëse jeni penduar, atëherë juve u takon kryegjëja (kapitali) juaj – askujt nuk i bëni padrejtësi, e asjush nuk ju bën padrejtësi.” (K 2:278–279). “…Ai (Allahu) ju sqaroi juve se çka është e ndaluar për ju, përveç kur jeni të detyruar (në raste të veçanta)” (K 6:119).
Ky ndalim kundër interesit përjashton gjithashtu investimet me interes, duke përfshirë fondet konvencionale të tregut të parasë, certifikatat e depozitave, obligacionet e korporatave dhe bonot e thesarit. Disa dijetarë kanë lejuar obligacionet sovrane (sukuk), veçanërisht në vendet muslimane.
Përmbushni nevojat e familjes
Ndërsa Islami mbështet akumulimin e pasurisë, ai është i qartë në lidhje me përdorimin e duhur të kësaj pasurie: së pari për t’u kujdesur për nevojat e vetes dhe të familjes. Lidhja familjare midis njerëzve të lidhur nga gjaku dhe/ose marrëdhëniet martesore nënkupton pritshmëri të ndërsjella të të drejtave dhe detyrimeve që përshkruhen nga feja dhe zbatohen nga ligji. Në përputhje me rrethanat, anëtarët e familjes ndajnë disa angazhime të ndërsjella. Këto kanë të bëjnë me identitetin, furnizimin, trashëgiminë, këshillimin, dashurinë për të rinjtë, sigurinë për të moshuarit dhe maksimizimin e përpjekjeve për të siguruar vazhdimësinë e familjes.
Jepni mbështetje për komunitetin
Pasi familja e ngushtë merr përfitime nga këto burime, dhe kur çdo familje e gjerë (për shembull, hallat dhe xhaxhallarët, krushqit, kushërinjtë) që janë në nevojë janë ndihmuar, ndihma jonë duhet të shtrihet më pas në komunitetin e gjerë.
Për muslimanët që jetojnë në Amerikën e Veriut ose Evropë sot, komuniteti i gjerë përfshin njerëz të besimeve të tjera, veçanërisht dy besimet e tjera Abrahamike, Judaizmin dhe Krishterimin. Këto tri fe janë natyrisht të përshtatshme për të bashkëjetuar dhe madje për të përforcuar reciprokisht njëra-tjetrën. Siç shpjegon një autor:
Duke qenë fillimisht një fe, tre besimet Abrahamike adhurojnë të njëjtin Zot, megjithëse tre fetë mund të ndryshojnë në mënyrën se si e konceptojnë atë Zot të vetëm. Zoti e bëri këtë pikë shumë të qartë në Kuran kur tha se muslimanët dhe Njerëzit e Librit [ehli kitab; d.m.th., hebrenjtë dhe të krishterët] kanë të njëjtën hyjni: “Zoti jonë dhe Zoti juaj është Një; dhe Atij ne i përulmi [në Islam].”
Pak jomuslimanë janë të vetëdijshëm se Profeti Muhamed, i dërguari i Islamit, predikoi se Jezusi dhe Moisiu ishin bartësit para-islamikë të shpalljes së Zotit për njerëzimin. Islami njeh si Tevratin ashtu edhe Ungjillin, dhe tekste nga këto shkrime citohen në Kuran. Ashtu si të krishterët besojnë se Dhiata e Re ishte plotësimi i “Dhiatës së Vjetër” të Judaizmit, ashtu edhe muslimanët besojnë se Kurani është plotësimi përfundimtar i këtyre librave, dhe Muhamedi është Profeti dhe i Dërguari i fundit i Zotit.
Të tria fetë besojnë se ky Zot, origjina dhe burimi i gjithçkaje që ekziston, është i drejtë dhe gjithashtu i mëshirshëm. Ai ka ofruar rregulla bazë për udhëzimin tonë në mënyrë që ne të jemi të mirë dhe të drejtë, dhe me hirin e Tij na jepet forca për të qenë të drejtë.
Judaizmi, Krishterimi dhe Islami ndajnë gjithashtu rite dhe praktika të zakonshme (si lutja e rregullt dhe bamirësia). Dashuria për Zotin dhe dashuria për fqinjët janë dy urdhërimet e mëdha në Judaizëm, Krishterim dhe Islam. Dhiata e Re thotë:
Duaje Zotin, Perëndinë tënd, me gjithë zemrën tënde, me gjithë shpirtin tënd, me gjithë mendjen tënde dhe me gjithë forcën tënde. Duaje të afërmin porsi veten. (Marku 12:30-31).
Thelbi i Islamit është t’i shërbesh Allahut dhe t’u bësh mirë bashkëkrijesave të tua. Kjo zgjeron temën “Duaje Zotin dhe duaje fqinjin tënd”. Ajo përfshin detyra ndaj kafshëve si bashkëkrijesa tona dhe thekson shërbimin përveç ndjenjës. Siç thotë Kurani:
Adhuroni All-llahun e mos i shoqëroni Atij asgjë, silluni mirë ndaj prindërve, ndaj të afërmve, ndaj jetimëve, ndaj të varfërve, ndaj fqinjit të afërt, ndaj fqinjit të largët, ndaj shokut pranë vetes, ndaj udhëtarit të largët dhe ndaj atyre që i keni nën pronësinë tuaj. All-llahu nuk e do atë që është kryelartë dhe atë që lavdërohet. (K 4:36).
Shumë hadithe urdhërojnë trajtim të mirë të fqinjëve në përgjithësi, pavarësisht nëse janë të afërm apo jo – dhe nëse janë të së njëjtës fe apo jo. Për shembull, Profeti tha: “Xhibrili [Gabrieli] vazhdoi të më nxiste t’i trajtoja fqinjët me mirësi, derisa mendova se ai do t’i bënte fqinjët trashëgimtarë.” Sahabët (Shokët) e dëgjuan këtë mësim të Profetit dhe nxituan ta vinin në praktikë në jetën e tyre të përditshme me fqinjët e tyre, si muslimanë ashtu edhe jomuslimanë. Abdullah ibn Amri, Sahabiu i madh, e kujtoi këtë hadith kur theri një nga delet e tij dhe e pyeti shërbëtorin: “A i dhashë ndonjë gjë fqinjit tonë hebre? A i dhashë ndonjë gjë fqinjit tonë hebre? Sepse kam dëgjuar të Dërguarin e Allahut të thotë…” — dhe citoi këtë hadith: “Nuk beson në mua ai që shkon në shtrat i ngopur kur fqinji i tij pranë është i uritur dhe ai e di këtë.”
Si e zbatoi Profeti Muhamed konceptin e pluralizmit
Profeti themeloi shtetin e parë pluralist, me shumë besime. Shteti i Jethribit (Medines), i cili u themelua nga i Dërguari, u formua nga grupe të ndryshme njerëzish, të cilët përmenden në tekstin e Sahifes, një lloj “Kushtetute”, e cila u hartua nga Profeti. Kjo ishte e ngjashme në shumë mënyra me konceptin modern politik të shtetit, i cili përcaktohet nga grupet që jetojnë në shtet dhe toka ku jetojnë. Profeti nuk e kufizoi komunitetin e tij vetëm në një grup që ndiqte një fe të caktuar. Ai përfshiu në të muslimanët që kishin emigruar nga Meka (muhaxhirunët), banorët muslimanë të Medines (ensarët) dhe hebrenjtë që ishin me ta. Ai tha për të gjithë këta njerëz në Sahife: “Ata janë një komb, të dalluar nga njerëzit e tjerë.” Ky koncept tani njihet si pluralizëm ose përshkruhet si një komunitet multikulturor.
Allahu deshi që ky shtet i ri islam të regjistrohej për herë të parë në histori në një dokument kushtetues që u miratua nga të gjitha palët.
Kongregacionet laike mund të bashkohen dhe të punojnë së bashku. Kjo punë do të konsistojë në ndryshimin rrënjësor të mënyrës sonë të të menduarit rreth zhvillimit, fitimit dhe humbjes. Ne duhet të lidhemi me ata të besimeve të tjera për t’i rritur fëmijët tanë si pjesë e një komuniteti më të gjerë të “njerëzve të besimit”.
Nevoja e sotme për Pesë Shtyllat e Prosperitetit
Komuniteti global i sotëm është sa me fat aq edhe i sfiduar. Ne po përjetojmë një përhapje të mundësive të disponueshme për më shumë njerëz se kurrë më parë në histori. Në të njëjtën kohë, jetojmë në një botë që është e fiksuar pas parasë: fitimit të saj, zotërimit dhe shpenzimit të saj (dhe ndonjëherë edhe mburrjes me të!). Qëllimi i parasë është të shërbejë si një mjet shkëmbimi për mallra dhe shërbime. Në botën e sotme, megjithatë, ajo ka ardhur të përfaqësojë fuqi dhe prestigj. Kjo është një kurth – një kurth që mund të jetë mjaft shkatërrues.
KA NJË RRUGËDALJE
Rrugëdalja është të kuptoni dhe më pas të ndërtoni jetën tuaj financiare mbi pesë shtyllat e prosperitetit: të bëheni mjeshtër të fitimit, kursimit, investimit, shpenzimit dhe dhënies. Ky udhëzues mund të përdoret si pikënisje, dhe koha për të filluar procesin është sot. Në kapitujt në vijim do të diskutojmë secilin nga këto elemente në detaje, dhe ky program financiar me pesë hapa mund të përmblidhet si më poshtë:
- Shtylla 1: Fitimi (Earning). Ky është elementi kyç që mbështet katër të tjerët; do të diskutojmë tre nivelet e fitimit ose krijimit të parave.
- Shtylla 2: Kursimi (Saving). Ky është elementi kyç që siguron që ne të bëhemi kujdestarë të mirë të parave që rrjedhin në jetën tonë. Përmes praktikës së “kënaqësisë së vonuar”, ai na kushtëzon të jemi në kontroll të shëndetit tonë të përgjithshëm financiar.
- Shtylla 3: Investimi (Investing). Zotërimi i këtij elementi do të na japë aftësinë për të përdorur aktivisht paratë tona pa i konsumuar ato. Na mëson se si të menaxhojmë fitimet tona të tepërta dhe t’i vëmë këto para në punë për nevojat tona të ardhshme (rrjedhën e parasë).
- Shtylla 4: Shpenzimi (Spending). Zotërimi i këtij elementi na ndihmon të zotërojmë rrjedhën e parasë dhe buxhetin dhe të kontrollojmë shpenzimet, dhe siguron që të shmangim shpenzimet e varura dhe impulsive për shkak të ndikimeve të jashtme (manipulimi i marketingut, statusi, presioni i bashkëmoshatarëve, etj.).
- Shtylla 5: Dhënia (Giving). Ndoshta elementi më i rëndësishëm për prosperitetin; ky element na mëson dhe inkurajon të japim kontribute domethënëse për individët dhe shoqërinë tonë dhe na jep mundësinë të ushtrojmë pjesën më të mirë të vetes duke mbështetur të tjerët për të mirën e përbashkët.
Burimi: Pesë Shtyllat e Prosperitetit (Botim i Shkurtuar), Hyrje.
