Sarah O’Connor
Përfitimet në produktivitet nuk do të përkthehen domosdoshmërisht në përqafimin e kohës së lirë — veçanërisht në Amerikë
Ideja se inteligjenca artificiale do të sjellë një të ardhme në të cilën do të punojmë vetëm tri ditë në javë, mund t’i tingëllojë shumëkujt si një ëndërr utopike. Por disa investitorë po vënë baste të mëdha për këtë. Ari Emanuel, agjenti i talenteve të Hollivudit dhe manjat i sportit, tha javën e kaluar se kishte mbledhur pothuajse 3 miliardë dollarë nga investitorët për një sipërmarrje të re eventesh, duke vënë bast se IA do të shkurtonte javën e punës dhe do t’u jepte njerëzve më shumë kohë të lirë për të ndjekur sporte dhe muzikë live. Ideja se IA do të çojë në një shpërthim të kohës së lirë u përmend gjithashtu si pjesë e arsyesimit për blerjen prej 55 miliardë dollarësh të kompanisë së video-lojërave Electronic Arts nga një konsorcium i mbështetur nga sauditët muajin e kaluar.
A është ky një bast i mirë? Ideja se progresi teknologjik mund t’u mundësojë njerëzve të punojnë më pak orë nuk është e pazakontë. Duke filluar nga shekulli i 19-të, orët e punës në shumë vende industriale u reduktuan gradualisht ndërsa ekonomitë u bënë më të pasura. Në të vërtetë, kjo rritje e kohës së lirë “u konsiderua si një nga bekimet e mëdha të teknologjisë”, sipas historianit Benjamin Hunnicutt në librin e tij Koha e Lirë (Free Time).
Punëtori tipik në Mbretërinë e Bashkuar sot, për shembull, punon rreth gjysmën e orëve në javë krahasuar me homologët e tij në mesin e shekullit të 19-të.
Por, për të besuar se një trend i ngjashëm do të zërë vend sërish, duhet të supozoni tri gjëra. Së pari: se IA do të sjellë një rritje të konsiderueshme të produktivitetit ekonomik. Për momentin, kjo është shumë e pasigurt.
Ndërsa disa profesionistë si programuesit kompjuterikë raportojnë kursime të mëdha produktiviteti në punët e tyre, ka pak prova ende për përfitime të konsiderueshme në nivelin makroekonomik. Në të vërtetë, disa ekspertë besojnë se nxitimi për të adoptuar IA gjeneruese ka pasur një efekt të dëmshëm në produktivitetin në rolet administrative.
Një artikull i fundit në Harvard Business Review krijoi termin “workslop” (punë e hedhur) për të përshkruar një përhapje të “punës së gjeneruar nga IA me pak mundim dhe të padobishme”, e cila thjesht “e zhvendos barrën e punës te hallka pasuese, duke i kërkuar marrësit të interpretojë, korrigjojë ose ribëjë punën”.
Megjithatë, mund të duhet kohë që kompanitë të shfrytëzojnë sa më mirë teknologjinë e re. Përfitimet në produktivitet nga shpikja e energjisë elektrike dhe kompjuterit u deshën dekada për t’u shfaqur. Dhe ndërsa ndikimi i IA gjeneruese në punët e zyrës rrëmben pjesën më të madhe të vëmendjes sonë, robotët autonomë mund të kenë efekte më të mëdha në vende pune që shumica e njerëzve nuk i shohin, si minierat dhe magazinat.
Së dyti, duhet të supozoni se përfitimet ekonomike do të shpërndahen gjerësisht. Edhe kjo është e pasigurt. Edhe pse rritja e produktivitetit historikisht ka ngritur standardet mesatare të jetesës në terma afatgjatë, ka pasur kohë dhe vende ku ato janë ndarë për periudha dhjetëvjeçare, si në fillim të revolucionit industrial. Tani, si atëherë, shumë do të varet nga fuqia individuale ose kolektive e punëtorëve për të kërkuar një pjesë të fitimeve.
Së treti, duhet të besoni se punëtorët do t’i “shkëmbejnë” këto përfitime me kohë të lirë shtesë, në vend të të ardhurave më të larta. Por a do ta bëjnë? Në shumë vende të zhvilluara, ka pasur një ngadalësim në reduktimin e orëve të punës në dekadat e fundit. Libri i Hunnicutt-it ka nëntitullin “Ëndrra e Harruar Amerikane” sepse punëtorët amerikanë duket se e kanë braktisur kërkimin për orë më të shkurtra pune që nga vitet 1970.
Pavarësisht rritjes së produktivitetit, orët mesatare javore të punës në SHBA kanë ngecur që atëherë.
Larg shkëmbimit të të ardhurave me kohën e lirë, janë pikërisht njerëzit me pagat më të larta ata që priren të punojnë më shumë orë.
Në të vërtetë, amerikanët janë aq të zellshëm sa më shumë se 40 për qind e atyre që marrin pushim të paguar nga punëdhënësit e tyre as nuk e marrin të gjithë sasinë e lejuar (shpesh e papërfillshme sipas standardeve evropiane), sipas një sondazhi nga Pew Research Center. Pse ndodh kjo? Disa ekonomistë besojnë se thjesht nuk ka kufi për dëshirat tona materiale apo dëshirën tonë për të mos mbetur prapa të tjerëve.
Pritshmëritë e korporatave dhe frika e humbjes së vendit të punës gjithashtu luajnë një rol.
Por kjo nuk do të thotë se një shpërndarje tjetër e punës dhe kohës së lirë është e pamundur. Siç kam shkruar së fundmi, Holanda tashmë ka lëvizur në heshtje drejt një jave katërditore me orët më të shkurtra të punës në BE.
Shumë varet nga biznesi dhe kultura.
A do të sjellë IA një epokë të kohës së lirë? Nuk është një ëndërr ekonomikisht analfabete, por ndryshe nga Ari Emanuel, unë nuk do të vija bast për të. Dhe edhe nëse ndodh në disa ekonomi, SHBA-ja është ndoshta vendi i fundit ku do të prisja ta shihja. Megjithatë, mund të ketë njëfarë ngushëllimi për investitorët e këtyre shumave të mëdha. Një rezultat alternativ distopian, në të cilin një pjesë e vogël njerëzish bëhen jashtëzakonisht të pasur, dhe të gjithë të tjerët mbijetojnë me një të ardhur bazë nga qeveria, mund të jetë gjithashtu në përputhje me një bum eventesh të shtrenjta për të paktët, dhe lojërash kompjuterike për masat.
