Nga Hilal Kaplan
Ndërsa një zgjidhje për konfliktin e Lindjes së Mesme mund të zgjasë më shumë, liderët takohen në Egjipt për të formësuar rendin e pas 7 Tetorit.
Mjafton të kujtojmë periudhën para 7 Tetorit. Emri “Hamas” mezi përmendej, dhe madje edhe palestinezët që vriteshin hynin në buletinet e lajmeve vetëm herë pas here. Shtetet arabe ishin vënë në radhë për të normalizuar marrëdhëniet me Izraelin. Bota nuk kishte ndonjë shqetësim real për Palestinën; shumica e njerëzve mezi ishin të vetëdijshëm për të.
Sot, megjithatë, vetë presidenti i Shteteve të Bashkuara vjen personalisht për të regjistruar zyrtarisht një marrëveshje mes Hamasit dhe Izraelit. Duket se nuk mungon pothuajse asnjë lider i Evropës Perëndimore. Nëse përfshijmë përfaqësuesit nga vendet e Gjirit dhe krerët e institucioneve të shumta ndërkombëtare, më shumë se 30 liderë janë mbledhur në Sharm el-Sheikh të Egjiptit për një qëllim të vetëm.
“Samiti Ndërkombëtar i Paqes” nuk sinjalizon një periudhë ku konflikti është zhvendosur nga fusha e betejës në tryezën e negociatave, por më tepër një epokë ku tryeza e negociatave po përpiqet të riformësojë fushën e betejës. Për këtë arsye, ne duhet t’i qasemi këtij samiti me një optimizëm të matur, duke pyetur veten nëse fjala “paqe” është sërish një lojë e volitshme fjalësh e përdorur nga Perëndimi.
Të paktën për momentin, në vend që ta interpretojmë këtë skenë në mënyrë naive si një “kërkim për paqe në Lindjen e Mesme”, duhet ta konsiderojmë atë si “përballjen themeluese të një rendi të ri”. Mund të themi se ata që sinqerisht duan t’i japin fund gjenocidit, ata që duan t’i japin fund në mënyrë të kontrolluar për interesat e tyre, dhe ata që duan të projektojnë tablonë e pas-gjenocidit, të gjithë ata janë në të njëjtin samit.
Brohoritjet e gjata (kundër) që shpërthyen kur i dërguari i posaçëm i Presidentit amerikan Donald Trump, Steve Witkoff, përmendi emrin e Kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu gjatë fjalimit të tij në Tel Aviv, jo vetëm që pasqyrojnë çarjet e brendshme të Izraelit, por gjithashtu tregojnë se Uashingtoni tani është i detyruar të përballet me realitetin e Netanyahut pa mbështjellje diplomatike. Prania e vajzës së Trumpit, Ivanka Trump, dhe dhëndrit të tij, Jared Kushner, pas tij nuk është thjesht simbolike; ajo nënkupton se koncepti i parë rajonal pas “Tufanit të Aksasë” po formësohet përmes shkollës Trumpiste.
Brenda kësaj kornize, pozicioni i Turqisë është dukshëm i ndryshëm. Fakti që Presidenti Recep Tayyip Erdoğan u përmend i pari në listën e falënderimeve të përfaqësuesit amerikan konfirmon se Ankaraja nuk e mban këtë dosje thjesht përmes ndërmjetësimit, por përmes kapacitetit të saj për të prodhuar rezultate. Po ashtu, emiri i Katarit dhe presidenti i Egjiptit janë regjistruar si shtylla thelbësore të kësaj arkitekture.
Rezultati konkret i këtij takimi, i cili duket si një vitrinë diplomatike, ka të ngjarë të jetë krijimi i një mekanizmi garantues. Sipas informacioneve të raportuara nga Agence France-Presse (AFP), Shtetet e Bashkuara, Egjipti, Katari dhe Turqia do të nënshkruajnë një “Dokument Garantues” në samit. Kjo strukturë po projektohet jo vetëm për të mbikëqyrur një armëpushim, por edhe për të mbuluar shkëmbimet e të burgosurve, mbrojtjen e ndihmës humanitare, formulat e qeverisjes së përkohshme dhe rindërtimin e pasluftës. Parashikohet që e ardhmja e aktorëve që nuk janë zyrtarisht në tryezë (Izraeli, Hamasi dhe Autoriteti Palestinez) do të formësohet gjithashtu përmes ndikimit të këtyre katër vendeve. Fakti që Turqia është palë në këtë dokument do të thotë se po njihet zyrtarisht si një nga aktorët themelues të rendit të pas 7 Tetorit.
Një tjetër pikë kritike në lidhje me samitin është Irani. Ata shprehin mirënjohje për ftesën, por thonë se nuk do të shfaqen në të njëjtin kuadër me homologët që vendosin sanksione ose përdorin gjuhë kërcënuese ndaj Iranit. Edhe pse nuk ulet në një tryezë që nuk mund ta dominojë, Irani po përpiqet të pozicionohet prapa skenave për të mos humbur epërsinë diskursive.
Pra, çfarë duhet pritur nga ky samit? Duhet të kuptojmë këtë: ky takim nuk është një samit rezultatesh, por një samit i testimit të peshës gjeopolitike. Kush do të ketë fjalën në terren, kush do të marrë role në shkëmbimet e të burgosurve, marrëveshjet e armëpushimit, qeverisjen e përkohshme, korridoret humanitare dhe mekanizmat e sigurisë, këto do të marrin formë. Treshja Turqi-Katar-Egjipt është aktualisht në pozicionin e “aktorëve që i bëjnë të tjerët të flasin, në vend që të jenë ata që flasin vetë”. Duke qenë se SHBA-ja e ka pranuar zyrtarisht këtë tablo, bëhet e pashmangshme që boshti Rusi-Iran në terren të përditësojë letrat e veta. Komunikata e samitit mund të jetë një tekst diplomatik, por mesazhi i vërtetë do të lexohet nga kontaktet dypalëshe dhe fotografitë që i servohen publikut.
Sipas këndvështrimit tim, pritshmëritë realiste duhet të jenë si më poshtë: ky samit nuk do të sjellë një zgjidhje të qëndrueshme në tryezë, por do të përcaktojë se ku do të shtrohet tryeza dhe me kë. Ky takim, i mbajtur pa Izraelin, po teston terrenin për periudhën e pas 7 Tetorit. Rezistenca palestineze mund të mos jetë në tryezë, por ajo është ende vendimtare në terren. Irani mund të mos jetë brenda, por fryma e tij është aty. SHBA-ja është moderatori, por jo shefi i vetëm. Evropa është në vitrinë, por e përçarë nga brenda. Dhe Turqia nuk është e vendosur mes dy blloqeve; ajo është e pozicionuar si një nga shtyllat themeluese të tryezës. Në një tablo të tillë, arkitektura e re e pushtetit diskutohet para paqes. Pritshmëritë duhet të përqendrohen jo te një “zgjidhje”, por te “rivizatimi i kufijve të lojës”.
