Teknologjia po i lejon sipërmarrësit të nisin dhe të rrisin bizneset vetë
Sarah Gwilliam nuk është as inxhiniere softuerike, as – sipas fjalëve të saj – dikush që “flet gjuhën e IA-së”. Por pasi i vdiq babai së fundmi, ajo pati shkëndijën e një ideje për të krijuar një startup me inteligjencë artificiale gjeneruese që do t’i ndihmonte të tjerët si ajo të përballonin dhimbjen dhe të rregullonin çështjet e të afërmve të tyre të ndjerë. Quajeni planifikim eventesh për funerale.
Firma e saj, Solace, është ende më shumë një startup në fazat e hershme sesa një biznes i themeluar. Por përveç vetes së saj, pothuajse asnjë qenie njerëzore nuk po e ndihmon ta ndërtojë atë. Ajo i është bashkuar një inkubatori të fuqizuar nga IA, i quajtur Audos, i cili vendosi se ideja e saj ishte premtuese. Robotët e tij e ndihmuan të vendosej në internet dhe në Instagram. Nëse ideja e saj funksionon, inkubatori jo vetëm që do të sigurojë kapital; agjentët e tij të IA-së do ta mbështesin znj. Gwilliam me zhvillimin e produktit, shitjet, marketingun dhe punët administrative, të gjitha në këmbim të një pagese honorari. Ajo nuk ka nevojë për staf. Në fakt, IA e ndihmoi atë të bashkë-themelonte kompaninë. “Nuk mund t’ju them sa fuqizuese ishte,” thotë ajo.
Siç e ka zakon, Silicon Valley tashmë ka shpikur një neologjizëm që përshkruan themeluesit e vetëm si znj. Gwilliam: ata janë “solopreneurs”. Në qarqet e teknologjisë, ka baste se cili prej tyre ka gjasa të krijojë “unicorn”-in e parë me një person të vetëm- pra një firmë e palistuar në bursë me vlerë më shumë se 1 miliard dollarë. Disa shpresojnë se IA gjeneruese do ta bëjë nisjen e një biznesi kaq të lirë dhe pa probleme saqë kushdo do të mund të bëhet një sipërmarrës, ashtu siç kushdo mund të bëhet një YouTuber—një fllad i freskët në peizazhin e përqendruar të biznesit në Amerikë. Megjithatë, nëse njerëz si znj. Gwilliam do të jenë në gjendje t’i shpëtojnë kontrollit mbytës të gjigantëve të teknologjisë, është një çështje tjetër.
Revolucionet teknologjike kanë zakon të trondisin mënyrën se si firmat bëjnë biznes. Rëndësia e rritur e makinerive e kombinuar me zgjerimin e rrjeteve të transportit në fund të shekullit të 19-të çoi në ngritjen e korporatave gjigante. Ronald Coase, një ekonomist britanik, argumentoi në shkrimin e tij të vitit 1937 “Natyra e Firmës” se ekzistenca e tyre ishte një dëshmi e efikasitetit të konsolidimit dhe menaxhimit të punës brenda kufijve të një biznesi, në vend të kontraktimit të aktiviteteve në treg. Kjo, megjithatë, filloi të ndryshojë falë komunikimit digjital. Jo vetëm që kompanitë mund të kontraktonin më lehtë prodhimin dhe punët administrative në vendet me kosto të ulët, por ato gjithashtu mund të mbështeteshin në platforma interneti si Google për marketing dhe Amazon Web Services për procesime kompjuterike.
Ngritja e IA-së mund ta përshpejtojë mirë këtë trend, pasi agjentët gjysmë-autonomë të ofruar nga Silicon Valley u mundësojnë firmave të kryejnë të njëjtën sasi pune me më pak punonjës. Henrik Werdelin, i cili bashkë-themeloi Audos, thotë se ngritja e cloud computing e ndihmoi atë të niste disa biznese të reja gjatë 20 viteve të fundit me pak më shumë se një kalim të kartës së kreditit për të filluar. Ai e përshkruan IA-në si valën e ardhshme në atë “demokratizim”. “Nuk ke nevojë të programosh, nuk ke nevojë të jesh në gjendje të përdorësh Photoshop, sepse mund të marrësh ndihmë nga IA për këtë.” Kjo, shpreson ai, do të çojë në një vërshim të startupeve të ndërtuara nga njerëz si znj. Gwilliam pa asnjë përvojë në teknologji, por që kanë identifikuar probleme reale për t’u zgjidhur.
Një tjetër është Karim Lakhani i Harvard Business School. Tani ai ofron një kurs lidershipi për drejtues në të cilin ata përdorin IA gjeneruese për të ndërtuar një kompani ushqimesh të lehta brenda 90 minutave, duke përdorur teknologjinë për të kryer kërkime klientësh, për të gjeneruar receta, për të gjetur furnitorë dhe për të dizenjuar paketimin. Në një punim të fundit, z. Lakhani dhe bashkautorët e tij paraqitën një provë në terren në të cilën 776 profesionistëve në Procter & Gamble, një kompani e mallrave të konsumit, iu kërkua të adresonin një nevojë reale biznesi ose individualisht ose në ekipe prej dy personash, me dhe pa përdorimin e mjeteve të IA gjeneruese. Ajo zbuloi se IA e rriti ndjeshëm performancën, duke ndihmuar individët me IA të arrinin performancën e ekipeve pa të. IA doli të ishte më shumë një “shok ekipi” sesa një mjet.
Me përfundimin e epokës së parave falas, sipërmarrësit janë të etur të gjejnë mënyra për të mbajtur kostot të ulëta. Peter Walker i Carta, e cila i ndihmon startupet të menaxhojnë pronësinë e aksioneve, thotë se themeluesit dikur mburreshin se sa punonjës kishin. “Tani është një shenjë nderi të thuash, ‘shiko sa pak njerëz punojnë për mua’.” Sipas të dhënave të Carta, periudha tipike që u duhet themeluesve për të punësuar punonjësin e tyre të parë pasi startupi i tyre regjistrohet është rritur nga më pak se gjashtë muaj në 2022 në më shumë se nëntë muaj në 2024 (shih grafikun). Base44, një startup kodimi me IA, së fundmi iu shit Wix, një platformë zhvillimi ueb, për 80 milionë dollarë. Ajo kishte vetëm tetë punonjës.
Është ende herët, sigurisht. Për një gjë, agjentët e IA-së janë larg të qenit të pagabueshëm. Në qershor, Anthropic, një laborator i IA-së, zbuloi rezultatet e një eksperimenti në të cilin modeli i tij Claude Sonnet operonte një makinë shitëse në selinë e firmës. Qëllimi i robotit ishte të shmangte falimentimin. Ai ishte i mirë në identifikimin e furnitorëve dhe përshtatjen me kërkesat e përdoruesve (përfshirë gjuetinë për një kub tungsten të kërkuar me djallëzi nga një punonjës). Por ai injoroi mundësi fitimprurëse, halucinoi, ofroi shumë zbritje dhe në fund dështoi të bënte para.
Forca të tjera gjithashtu mund të pengojnë një rritje të sipërmarrjes të nxitur nga IA. Pavarësisht rritjes së internetit, mediave sociale, softuerit-si-shërbim dhe cloud computing gjatë dekadave të fundit, krijimi i bizneseve në Amerikë ishte anemik deri në pandemi—rezultat pjesërisht i një popullsie në plakje. Ai presion demografik vetëm do të intensifikohet.
Pavarësisht gjithë premtimit të IA gjeneruese, ajo paraqet probleme edhe për sipërmarrësit. Annabelle Gawer e Universitetit të Surrey vëren se megjithëse teknologjia ul barrierat e hyrjes për bizneset e reja, ajo gjithashtu e bën më të lehtë kopjimin e shpejtë të ideve. Nëse një themelues nuk ka ekspertizë unike në fushën e tij, kjo mund ta bëjë më të vështirë ruajtjen e një avantazhi konkurrues.
Për më tepër, ofrimi i mjeteve të IA-së dominohet nga gjigantët e teknologjisë dhe laboratorët në të cilët ata investojnë, si OpenAI, i mbështetur nga Microsoft, dhe Anthropic, i mbështetur nga Amazon dhe Google. Znj. Gawer bën një analogji me ngritjen e cloud computing në vitet 2010, të cilën e dominojnë ato tre gjigantë teknologjie. Edhe pse ajo infrastrukturë ua ka lehtësuar jetën startupeve, ajo gjithashtu i ka lënë ata të varur nga triumvirati i cloud-it, i cili ka qenë në gjendje të kapë një pjesë të mirë të vlerës që këto firma kanë gjeneruar. Vitin e kaluar, fitimet neto të treshes ishin ekuivalente me 7% të totalit të Amerikës, nga 2% një dekadë më parë.
Një mundësi tjetër është që gjigantët e teknologjisë të mund të vjedhin idetë më të mira të kompanive më të vogla. Për momentin, znj. Gwilliam e Solace është optimiste. Ajo që ajo e quan “disavantazhi i të qenit i pari” mund të jetë “një bezdi”, por gjithashtu mund ta vërtetojë idenë e saj. “Ndoshta ata do të vijnë tek unë dhe do të thonë, ‘Ne e duam Solace.’ Dhe pastaj unë do të jem, ‘Shkëlqyeshëm, u shit!'” Ashtu si një sipërmarrës tipik, pra. ■
