Është koha t’i jepet përparësi kodit mbi betonin, shkruan Christian Klein
Debati për sovranitetin digjital ka pushtuar Evropën. Në një epokë tensionesh gjeopolitike dhe rivaliteti teknologjik, dëshira për të kontrolluar fatin tënd digjital është e kuptueshme dhe e nevojshme. Pyetja nuk është nëse Evropa duhet të jetë sovrane, por si. Fatkeqësisht, përgjigjja aktuale e kontinentit—derdhja e miliarda eurove në ndërtimin e qendrave të mëdha të të dhënave dhe subvencionimi i investimeve në harduer—është një zgjidhje e gabuar për problemin e gabuar.
Bashkimi Evropian planifikon të investojë 20 miliardë euro (23.4 miliardë dollarë) në deri pesë “Gigafabrika të IA-së”, qendra masive të të dhënave që synojnë të ndihmojnë Evropën të arrijë konkurrentët në inteligjencën artificiale. Kjo qasje bazohet në premisën se zotërimi i infrastrukturës fizike është çelësi i pavarësisë. Por kushdo që beson se serverët dhe procesorët vetëm do të sigurojnë sovranitetin evropian, keqkupton natyrën e ndërvarësisë teknologjike globale dhe anashkalon pikat e forta të vërteta digjitale të Evropës.
Treni i harduerit ka ikur nga stacioni. Edhe nëse një qendër të dhënash operohet nga një ofrues evropian në tokë evropiane, komponentët e saj thelbësorë—nga procesorët te teknologjia e rrjetit— pothuajse me siguri do të jenë dizenjuar në Amerikë dhe prodhuar në Azi. Për të arritur vetëmjaftueshmëri të plotë teknologjike do të kërkohej ndalimi i të gjithë harduerit të huaj dhe, logjikisht, i gjithë softuerit të huaj që është thellësisht i integruar në bizneset evropiane.
Një lëvizje e tillë do të ishte jopraktike dhe ekonomikisht shkatërruese, duke e shkëputur Evropën nga inovacioni gjetkë. Realiteti është se shumica e klientëve kërkojnë performancën dhe inovacionin që ofrojnë ofruesit amerikanë të shërbimeve cloud.
Gara globale e IA-së përcaktohet nga qasje konkurruese, të udhëhequra nga Amerika dhe Kina. Nga njëra anë është një ekosistem i shkathët i firmave teknologjike, i cili inovon me shpejtësi. Nga ana tjetër është një qasje e drejtuar nga shteti, ku inovacioni është në linjë me strategjinë kombëtare.
Evropa duhet të ecë në rrugën e saj, duke përqafuar hapjen, vendimmarrjen e shpejtë dhe investimet strategjike, ndërkohë që zbaton rregullore inteligjente që qeverisin rezultatet, jo idetë. Kjo mund të bëhet duke u mbështetur në pikat e forta të kontinentit, përfshirë kërkimin shkencor të shkëlqyer dhe një bazë të fortë industriale. Ky model duhet të udhëhiqet nga biznesi, por të drejtohet nga vlerat, i ankoruar në parimet evropiane si respektimi i privatësisë, mbrojtja e të dhënave dhe llogaridhënia demokratike.
Për të arritur këtë, ne duhet të ndihemi rehat me një formë të sovranitetit digjital të themeluar si mbi vetëvendosjen ashtu edhe mbi varësitë e ndërsjella. Sovraniteti i vërtetë është aftësia për të ruajtur gjithmonë kontrollin mbi të dhënat dhe asetet e tua, ndërkohë që përdor teknologjitë më të mira të disponueshme—pavarësisht origjinës së tyre—sipas kushteve të tua.
Një qasje universale nuk do të funksionojë. Në vend të kësaj, kontrolli duhet të kalibrohet sipas ndjeshmërisë së të dhënave. Për të dhënat publike më të ndjeshme, si në mbrojtje apo kujdes shëndetësor, ne kemi nevojë për mjedise cloud plotësisht të izoluara, të menaxhuara nga personel i verifikuar për sigurinë. Por të dhënat e ndjeshme të korporatave nuk kanë nevojë të bllokohen plotësisht nga interneti; prioriteti këtu duhet të jetë sigurimi që të dhënat të mbeten në Evropë, të mbrojtura nga standarde të larta të sigurisë kibernetike dhe enkriptim i menaxhuar nga klienti. Më pas, për shumë raste të tjera përdorimi, të dhënat mund të përpunohen edhe jashtë Evropës, me kusht që të plotësohen standardet e duhura. Kompania ime—firma më e madhe teknologjike e Evropës për nga vlera e tregut—tashmë mund t’u ofrojë klientëve këto zgjedhje, përfshirë një cloud plotësisht sovran për qeveri të caktuara kombëtare.
Megjithatë, sovraniteti digjital nuk është një qëllim në vetvete. Është një mjet për të forcuar konkurrueshmërinë. Vetëm ndërtimi i qendrave të të dhënave nuk do të rrisë produktivitetin. Progresi i vërtetë vjen nga transformimi i mënyrës se si punojmë: duke përdorur IA-në për të nxitur efikasitetin dhe qëndrueshmërinë, duke digjitalizuar proceset, duke riimagjinuar modelet e biznesit.
Do të jetë pikërisht ky aplikim i IA-së që do të krijojë kërkesë për fuqi masive llogaritëse, qendra të dhënash dhe çipa të avancuar. Në vend që të subvencionojmë infrastrukturën dhe të shpresojmë për më të mirën, investimi publik duhet të rrjedhë direkt në IA-në e aplikuar dhe softuerin që krijojnë avantazhe të prekshme konkurruese. Kjo është pikërisht ajo që bën softueri modern i ndërmarrjeve duke integruar IA-në në proceset e biznesit.
Edhe industria duhet të bëjë pjesën e saj. Mendoni zinxhirët e saj të ndërlikuar të furnizimit—dhe pastaj imagjinoni aplikimin e IA-së për të krijuar një rrjet vetë-orkestrues midis kompanive evropiane që parashikon ndërprerjet, ridrejton dërgesat dhe optimizon për qëllimet klimatike. Ky hap gjigant në reziliencë dhe efikasitet, duke ofruar gjurmim në kohë reale mbi premtime të paqarta, do ta forconte ekonominë e Evropës në afatgjatë, jo me beton, por me kod.
Politikëbërësit duhet të krijojnë mjedisin e duhur për këtë. Pavarësisht synimeve të mira, Akti i BE-së për të Dhënat rrezikon të mbirregullojë përdorimin e të dhënave dhe t’i ngarkojë kompanitë me burokraci të tepruar. Sipas Kapitullit II, madje edhe firmat e vogla duhet të dizenjojnë produkte që mundësojnë ndarjen e të dhënave, përfshirë me palë të treta që mund të jenë rivalë të drejtpërdrejtë. Në mënyrë të habitshme, Akti injoron parimin e themeluar të së drejtës së konkurrencës se vetëm aktorët dominues duhet të pritet të mbështesin konkurrentët, në kushte specifike. Një masë që synon të nxisë inovacionin mund të përfundojë duke e mbytur atë.
Në mënyrë të ngjashme, Akti i BE-së për IA-në, i cili hyri në fuqi vitin e kaluar, duhet të pezullohet derisa të ketë më shumë qartësi mbi pasojat e tij të sakta. Në të gjitha rastet, le t’i japim përparësi inovacionit, jo burokracisë. Për më tepër, mbështetja e aplikimit të IA-së në të gjithë ekonominë do të kërkojë shumë më tepër investime në nismat arsimore përkatëse. Kjo është e vetmja mënyrë për të ndërtuar një fuqi punëtore të aftë për t’i shndërruar mjetet e avancuara të IA-së në diçka me vlerë në botën reale.
Një gjë është e qartë: e ardhmja digjitale e Evropës nuk do të vendoset në dhomën e serverëve. Ajo do të vendoset në fabrikat e kontinentit, në kompanitë e tij, të mëdha e të vogla, dhe në administratat e tij publike. Ajo varet nga një pyetje: a mundemi më në fund ta mendojmë sovranitetin digjital deri në përfundimin e tij logjik dhe të investojmë jo vetëm në ruajtjen e të dhënave, por në aplikimin e teknologjisë për të gjeneruar vlerë reale e të qëndrueshme? ■
Christian Klein është shefi ekzekutiv i SAP
The Economist
