Valët e të nxehtit kanë mbërritur këtë vit në Evropë më herët se zakonisht, me dy kulme të mëdha temperaturash që kanë prekur miliona njerëz dhe një të tretë që po mbërthen pjesë të kontinentit.
Që nga fundi i qershorit deri në mesin e korrikut, temperaturat janë ngjitur deri në 46 gradë Celsius (114 gradë Fahrenheit), ndërsa disa rajone të Evropës Perëndimore kanë regjistruar temperatura rekord.
Zjarret në pyje në Greqi kanë detyruar autoritetet të nisin evakuimet, ndërsa në Francë janë mbyllur shkolla dhe madje edhe Kulla Eiffel si pjesë e masave emergjente. Në Itali, ndalimet për punë në ambiente të jashtme kanë ndikuar shumë punëtorë.
Ministria e Mjedisit në Spanjë deklaroi se temperaturat e larta kanë shkaktuar 1,180 vdekje në dy muajt e fundit – një rritje e ndjeshme krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.
Sipas një studimi të realizuar nga Imperial College London dhe London School of Hygiene and Tropical Medicine, rreth 2,300 vdekje të lidhura me të nxehtin janë regjistruar në 12 qytete evropiane nga 23 qershori deri më 2 korrik. Rreth 1,500 prej tyre janë lidhur drejtpërdrejt me ndryshimet klimatike.
“Ndryshimi i klimës e ka bërë motin ndjeshëm më të nxehtë nga ç’do të ishte ndryshe, gjë që e bën gjithashtu shumë më të rrezikshëm,” tha Dr. Ben Clarke, studiues në Imperial College London.
Ku kanë ndodhur valët e të nxehtit?
Valët e para të të nxehtit në Evropë kulmuan mes 17 dhe 22 qershorit, duke prekur Evropën Perëndimore dhe Jugore.
Gjatë valës së dytë, me kulm mes 30 qershorit dhe 2 korrikut, temperaturat tejkaluan 40°C në disa vende, me disa qytete në Spanjë dhe Portugali që arritën deri në 46°C.
Nxehtësia e vazhdueshme është rezultat i një sistemi presioni të lartë mbi Evropën Perëndimore, i njohur si “kupolë e të nxehtit”.
Ky fenomen vepron si një kapak që mban ajrin e nxehtë të bllokuar poshtë. Presioni atmosferik shtyn ajrin poshtë dhe krijon një masë të nxehtë në formë kube, duke parandaluar kalimin e sistemeve më të freskëta të motit.
Si rezultat, krijohen periudha të zgjatura me temperatura tepër të larta.
Nxehtësia gjithashtu parandalon formimin e reve, duke ulur shanset për reshje shiu.
Qershori më i nxehtë i regjistruar ndonjëherë në Evropën Perëndimore
Për shkak të këtij fenomeni, Evropa Perëndimore përjetoi qershorin më të nxehtë të regjistruar ndonjëherë, me një temperaturë mesatare prej 20.49°C, duke kaluar rekordin e mëparshëm nga viti 2003 me 0.06°C, sipas Shërbimit të Ndryshimeve Klimatike Copernicus.
Më 30 qershor, temperatura mesatare arriti në 24.9°C në Evropën Perëndimore, duke vendosur një rekord të ri për ditët e qershorit. I njëjti nivel u regjistrua edhe më 1 korrik.
Kjo ishte një nga temperaturat ditore më të larta të regjistruara ndonjëherë në Evropë gjatë kësaj periudhe të vitit – e tejkaluar vetëm gjatë valëve të të nxehtit të viteve 2003, 2018, 2019, 2022 dhe 2023.
Evropa është kontinenti që po ngrohet më shpejt dhe është ngrohur me 0.53°C për dekadë që nga mesi i viteve 1990, sipas të dhënave ERA5 nga Copernicus.
Faktorët që shkaktojnë këtë ngrohje përfshijnë:
- ndryshimet në qarkullimin atmosferik, që çojnë në valë të nxehti më të shpeshta dhe më intensive,
- uljen e ndotjes së ajrit, që lejon më shumë rrezatim diellor të arrijë në sipërfaqen e Tokës,
- dhe afërsinë me rajonin e Arktikut – zona më e nxehtë në planet.
Vendet si Britania e Madhe, Franca, Spanja dhe Portugalia përjetuan temperaturat më të larta të regjistruara që nga viti 1979, nga fillimi i valës së parë deri në përfundimin e valës së dytë – nga 17 qershori deri më 2 korrik.
Vdekjet e lidhura me të nxehtin në Evropë
Valët e të nxehtit kanë rezultuar vdekjeprurëse për Evropën.
Një raport i publikuar nga Grantham Institute i Imperial College analizoi 12 qytete evropiane për të matur intensitetin e valëve të të nxehtit.
Nga 23 qershori deri më 2 korrik, u vlerësua se ka pasur 2,300 vdekje të lidhura me të nxehtin, përfshirë 1,500 të lidhura me ndryshimet klimatike, të cilat i bënë këto valë edhe më të ashpra.
Ndryshimet klimatike ishin pas:
- 317 vdekjeve në Milano
- 286 në Barcelonë
- 235 në Paris
- 171 në Londër
- 164 në Romë
- 108 në Madrid
- 96 në Athinë
- 47 në Budapest
- 31 në Zagreb
- 21 në Frankfurt
- 21 në Lisbonë
- 6 në Sassari (Itali)
Studimi vuri në dukje se këto valë ishin më vdekjeprurëse për shkak të ardhjes së hershme të temperaturave të larta, të cilat zakonisht ndodhin në fund të korrikut dhe gusht.
Njerëzit në Evropë nuk janë të përshtatur për temperatura kaq të larta, veçanërisht të moshuarit. Më shumë se 80% e vdekjeve të vlerësuara pritet të ndodhin tek ata mbi 65 vjeç.
Bota po nxehet
Muaji i kaluar ishte qershori i tretë më i ngrohtë globalisht që nga viti 1850, sipas temperaturave mesatare. Temperatura mesatare e sipërfaqes së Tokës për muajin ishte 16.46°C – 0.47°C më e lartë se mesatarja e periudhës 1991–2020.
Temperaturat globale vazhdojnë të jenë jashtëzakonisht të larta dhe po ndjekin nga afër vitin 2024 – vitin më të ngrohtë të regjistruar ndonjëherë, me një temperaturë mesatare prej 15.1°C, më shumë se 1.5°C mbi nivelet para-industriale – një prag i konsideruar vendimtar për të shmangur ngrohjen e rrezikshme globale.
Një artikull i publikuar muajin e kaluar në revistën shkencore Earth System Science Data vuri në dukje se ngrohja e shkaktuar nga njeriu ka qenë në një ritëm prej 0.27°C për dekadë nga viti 2015 deri më 2024 – ritmi më i lartë i vëzhguar ndonjëherë që nga fillimi i matjeve instrumentale.
