Gjyqi ndaj katër ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në Hagë po i afrohet fundit, duke përmbyllur dy vjet dëshmi dhe debat të gjerë mbi rolin dhe përgjegjësinë e UÇK-së gjatë luftës së viteve 1998–1999. Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi, të arrestuar në vitin 2020, po përballen me akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit, të lidhura me një periudhë nga marsi 1998 deri në shtator 1999.
Sipas aktakuzës, ata dyshohen se kanë qenë pjesë e një “ndërmarrjeje të përbashkët kriminale”, me synim marrjen e kontrollit mbi të gjithë Kosovën përmes frikësimit, keqtrajtimit dhe dëbimit të atyre që konsideroheshin kundërshtarë. Viktimat e supozuara përfshijnë shqiptarë që nuk mbështetnin UÇK-në, si dhe pjesëtarë të komuniteteve serbe, rome e të tjera. Katërshja ka mohuar të gjitha akuzat.
UÇK-ja, e formuar në fillim të viteve ’90 si forcë guerile kundër represionit serb, u shndërrua në aktorin kryesor të rezistencës dhe u legjitimua ndërkombëtarisht në negociatat e Rambujesë më 1999. Pas luftës, udhëheqësit e saj morën role kyçe në shtetndërtimin e Kosovës, me Thaçin kryeministër dhe më pas president, deri në dorëheqjen e tij në vitin 2020 për t’u përballur me gjykimin.
Prokuroria ka paraqitur qindra dëshmi, duke pretenduar se UÇK-ja kishte strukturë të qartë komanduese deri te Thaçi. Mbrojtja, në anën tjetër, argumenton se UÇK-ja ishte forcë guerile pa hierarki të formalizuar dhe se Thaçi kishte rol politik, jo komandues. Dëshmitarë të rëndësishëm ndërkombëtarë, si James Rubin dhe gjenerali Wesley Clark, dëshmuan se Thaçi nuk kishte kontroll operacional mbi komandantët në terren.
Ekspertët e së drejtës ndërkombëtare thonë se gjykata do të vlerësojë besueshmërinë e narrativave, strukturën faktike të komandës dhe shkallën e kontrollit të të pandehurve mbi luftëtarët. Aktgjykimi pritet në pranverë ose në fillim të verës.
Procesi ka rëndësi të madhe jo vetëm juridike, por edhe historike e politike. Për shumë kosovarë, UÇK-ja mbetet simbol i luftës për liri, ndërsa vendimi i Hagës pritet të ndikojë mënyrën se si do të rrëfehet një prej periudhave më të ndjeshme të historisë së Kosovës.
