Raport special | Mësime nga historia
Që nga viti 1913, edhe falimentimi ka qenë i zakonshëm
Nga raporti special i The Economist “Qeveritë po falimentojnë” (Lexo këtu kapitujt tjerë të raportit)
Para luftës së dytë botërore, falimentimet nga ekonomitë kryesore nuk ishin të padëgjuara. Franca i bëri me forcë disa detyrime afatshkurtra të përjetshme në 1848. Britania nuk i shleu kurrë disa nga borxhet e saj të luftës së madhe ndaj Amerikës. Vetë Amerika miratoi një ligj në 1933 që anulonte të drejtat e kreditorëve për të kërkuar shlyerje të barabartë në vlerë me një peshë të caktuar ari, pasi Presidenti Franklin Roosevelt hoqi standardin e arit—teknikisht një falimentim. Shumë fuqi evropiane falimentuan gjatë ose pak pas luftës së dytë botërore.
Që atëherë, ka pasur një normë që ekonomitë e përparuara gjithmonë i shlyejnë mbajtësit e obligacioneve të tyre (e shkelur vetëm nga Greqia dhe Qiproja në vitet 2010). Por kreditorët ende digjen. Në ekonomitë e përparuara, qeveritë kaluan rreth gjysmën e kohës midis viteve 1945 dhe 1980 duke fituar më shumë nga zhvlerësimi i borxhit përmes inflacionit sesa paguanin në interesa, shkruajnë Carmen Reinhart e Universitetit të Harvardit dhe Maria Belen Sbrancia e FMN-së. Kursimi mesatar vjetor në shpenzimet e interesit varionte nga 1-5% e PBB-së.
Episodi më i madh i vetëm i reduktimit të borxhit i identifikuar në të dhënat e 220 viteve të fundit nga Barry Eichengreen i Universitetit të Kalifornisë, Berkeley, dhe Rui Esteves i Institutit të Lartë të Gjenevës, ndodhi në Britani midis viteve 1947 dhe 1956. Raporti i borxhit-ndaj-PBB-së së vendit ra me 131 pikë përqindjeje. Rreth gjysma e rënies erdhi sepse inflacioni i tejkaloi normat e interesit, megjithëse zotërinjtë Eichengreen dhe Esteves bëjnë çmos të theksojnë se reduktimi i njëkohshëm i borxhit të Amerikës, rreth gjysma e madhësisë, u mbështet më shumë te rritja ekonomike.
Duhet të kthehemi prapa, para luftës së parë botërore, për të gjetur reduktime borxhi të nxitura nga suficitet buxhetore në ekonomitë e mëdha. Atëherë, standardi i arit nuk lejonte zhvlerësimin e borxheve përmes inflacionit. Nga 1896 deri në 1913, Franca e zvogëloi raportin e saj të borxhit-ndaj-PBB-së nga 96% në 51%.
Britania arriti të ketë nëntë dekada suficite primare pas luftërave Napoleonike për të ulur ndjeshëm raportin e saj të borxhit-ndaj-PBB-së nga 194% në 1822 në 28% në 1913. Amerika pothuajse e fshiu borxhin e saj prej 30% të PBB-së duke përdorur suficite midis 1867 dhe 1913.
Nga 30 konsolidimet kryesore të borxhit të zotërinjve Eichengreen dhe Esteves, i vetmi në epokën e pasluftës që u arrit kryesisht përmes rregullimit buxhetor midis klubit të vendeve të pasura G7 ishte Kanada midis 1997 dhe 2006. Kanadaja është gjithashtu pjesë e një grupi të vogël ekonomish të pasura që kanë arritur të shmangin një rritje të madhe të borxheve sot – siç shpjegon kapitulli tjetër. ■
