Raport special nga The Economist| Rrugëdaljet që nuk ekzistojnë
Raporti special: Qeveritë po shkojnë në bankrotim (Lexo këtu kapitujt tjerë të raportit)
Emigracioni vetëm sa e shtyn problemin. Produktiviteti më i lartë do të thotë norma më të larta interesi
Është një marifet i preferuar i politikanëve të premtojnë rritje ekonomike për t’i zbukuruar parashikimet e tyre buxhetore. Borxhi është vetëm gjysma e raportit borxh-ndaj-PBB-së; rritja e prodhimit mund të jetë po aq e mirë sa zvogëlimi i asaj që keni borxh. Në mesin e shekullit të 20-të, rimëkëmbja e ekonomive të shkatërruara nga lufta, një bum lindjesh (baby boom), hyrja e grave në fuqinë punëtore dhe zgjerimi i arsimit të mesëm bënë që rritja ekonomike të kontribuonte në shlyerjen e borxheve të botës së pasur nga lufta e dytë botërore. Ekonomitë në zhvillim që gëzojnë rimëkëmbje ose përfitime të papritura nga mallrat, herë pas here janë rritur për të dalë nga borxhi në vend që ta ristrukturonin atë ose ta zhvlerësonin përmes inflacionit.
Sot, frutat e varura poshtë janë mbledhur kryesisht. Por politikanët e majtë dhe të djathtë ende i mbajnë shpresat te rritja ekonomike për të forcuar financat publike. E majta priret të favorizojë më shumë emigracionin, i cili shihet si një përgjigje e natyrshme ndaj problemit të një shoqërie në plakje. E djathta thekson produktivitetin, të sjellë nga shkurtimet e taksave, çrregullimi dhe përparimet teknologjike. Fatkeqësisht, as popullsia e as produktiviteti nuk ka gjasa t’i shpëtojnë buxhetet e sotme.
Filloni me rritjen e madhësisë së fuqisë punëtore. “Emigracioni [është] një nga përgjigjet ndaj plakjes demografike të Evropës,” deklaroi asambleja parlamentare e Këshillit të Evropës këtë vit. Në një takim vjetor të bankave qendrore në Jackson Hole, Wyoming, si Ueda Kazuo, guvernatori i Bankës së Japonisë, ashtu edhe Christine Lagarde, presidente e Bankës Qendrore Evropiane, sugjeruan se punëtorët e huaj ishin zgjidhja e natyrshme për problemin e zvarritjes demografike.
Tërheqja është e dukshme. Emigracioni e rrit mekanikisht PBB-në, duke e shpërndarë borxhin ekzistues te më shumë njerëz. Në afat të shkurtër, deficitet bien sepse të ardhurat nga taksat rriten. Më shumë emigrantë mund të duken gjithashtu më mirë (nga pikëpamja fiskale) sesa më shumë foshnja, të cilat nuk vijnë gati për të punuar.
Rini me maturi
Problemi është se të rinjtë plaken. Brezi i “baby boomer”-ëve ka kaluar nga të qenit një bekim buxhetor në një shkatërrim buxhetor. Jetëgjatësia është rritur, gjë që do të thotë se shtimi i emigrantëve apo foshnjave e vonon, por nuk e parandalon rritjen e moshës mesatare të popullsisë. Përfundimisht, përballesh me të njëjtin problem përsëri në një shkallë më të madhe. “Rritja e popullsisë e nevojshme për të kompensuar plotësisht plakjen… është shumë e madhe dhe bëhet më e madhe me kalimin e kohës,” shkroi David Miles i Zyrës për Përgjegjësinë Buxhetore të Britanisë, mbikëqyrësi i saj fiskal, në një ese të fundit duke paralajmëruar për një “skemë Ponzi të popullsisë”.
Në disa vende, kjo mund të tingëllojë më pak si një paralajmërim sesa si një joshje. Si Japonia ashtu edhe Italia kanë norma lindshmërie aq të ulëta saqë popullsitë e tyre po tkurren. Më shumë emigrantë do të parandalonin kolapsin e popullsisë, si dhe do të vononin një katastrofë buxhetore.
As popullsia e as produktiviteti nuk do t’i shpëtojnë buxhetet
Megjithatë, shumë votues perëndimorë frikësohen gjithnjë e më shumë nga mbingarkesa, veçanërisht rreth qyteteve të suksesshme. Rregulloret shpesh parandalojnë ndërtimin e mjaftueshëm të shtëpive. Infrastruktura dhe shërbimet publike në shumë vende nuk kanë mbajtur hapin me ritmin e të ardhurve në vitet 2020, duke krijuar një reagim të ashpër. Hulumtimi nga Banka e Kanadasë ka gjetur se në disa zona një rritje prej 1% në popullsitë e emigrantëve të kualifikuar prodhon një rritje prej 6-8% në çmimet e shtëpive.
Britania ka shtatë herë dendësinë e popullsisë së mesatares së vendeve të pasura dhe një mungesë akute banesash në rajonin e saj më produktiv rreth Londrës; duket se është vendi më pak i përshtatshëm i vendeve të pasura për të mbyllur një vrimë fiskale me më shumë njerëz. Amerika ka shumë hapësirë në përgjithësi, por pengesa lokale në furnizimin me banesa në vendet e saj më të suksesshme, ku emigrantët do të tërhiqeshin më natyrshëm. Nëse mendonit se balancimi i një buxheti ishte një punë e vështirë politike, provoni të përballeni me NIMBY-t (Jo-Në-Oborrin-Tim).
Vendet gjithashtu janë treguar të dobëta në pranimin e emigrantëve më të dobishëm nga pikëpamja fiskale. Taksimi progresiv dhe shtetet sociale do të thotë se ka një humnerë midis ndikimit fiskal gjatë jetës së një emigranti me kualifikim të lartë dhe një me kualifikim të ulët. Emigranti mesatar që mbërrin në Amerikë i moshës 25-34 vjeç me një diplomë pasuniversitare sjell përfitime fiskale të zbritura gjatë jetës (duke përjashtuar pasardhësit) prej gati 2.3 milionë dollarësh, me çmimet e 2024, për qeverinë federale, llogarit David Bier i Institutit Cato, një institut kërkimor libertarian, në një punim pune. Një emigrant i së njëjtës moshë që mbërrin pa diplomë të shkollës së mesme sjell më pak se 15,000 dollarë përfitime gjatë jetës. Prova të ngjashme nga Holanda sugjerojnë se emigrantët duhet të kenë të paktën një diplomë bachelor për të pasur një efekt pozitiv fiskal.
Fatkeqësisht, vala e emigracionit që bota e pasur ka përjetuar që nga viti 2020 ka përfshirë, në përgjithësi, një proporcion jashtëzakonisht të lartë emigrantësh me kualifikim më të ulët, përfshirë azilkërkuesit. Megjithatë, edhe nëse do të kishte një kthesë drejt atyre me kualifikimin më të lartë, numrat e kërkuar për të mbyllur vrimën në buxhet janë të mëdhenj. Merrni përfitimin prej gati 2.3 milionë dollarësh të një emigranti të ri e të kualifikuar dhe krahasojeni atë me hendekun total fiskal të ardhshëm të Amerikës, të vlerësuar të jetë 163 trilionë dollarë nga Penn Wharton Budget Model. Do të duheshin një numër i pamundur prej 71 milionë emigrantësh të tillë për të mbyllur hendekun.
Po ëndrra për rritje më të shpejtë të produktivitetit? “Ne mund të shohim një revolucion produktiviteti në këtë vend gjatë dhjetë viteve të ardhshme që thjesht nuk mund ta parashikojmë,” u tha gazetarëve në qershor Senatori Ron Johnson i Wisconsin-it, ndërsa mbronte një projekt-ligj buxhetor që frynte deficitin. Një skenar i prodhuar nga Zyra e Buxhetit të Kongresit të Amerikës gjen se nëse rritja mesatare vjetore e produktivitetit total të faktorëve do të ishte gjysmë pikë përqindjeje më e lartë se sa parashikonte, raporti i borxhit publik ndaj PBB-së në 2055 do të ishte 113% në vend të 156%, me të gjitha gjërat e tjera të barabarta. “IA mund ta zgjidhë problemin fiskal të SHBA-së,” deklaroi Torsten Slok i Apollo, një firmë private-equity, në korrik.
Nuk do të dilni dot prej saj me rritje
Megjithatë, në terma fiskalë, edhe rritja e produktivitetit mund të vijë me anët e saj negative. Skemat publike të pensioneve si sigurimet shoqërore shpesh lidhen me pagat, të cilat rriten me produktivitetin, duke kufizuar fitimin fiskal. Më thelbësorja, ajo që ka rëndësi për përmirësimin e qëndrueshmërisë së borxhit nuk është vetëm nxitja e rritjes, por nxitja e rritjes në raport me normat e interesit. Që kur Frank Ramsey shkroi modelin kanonik të rritjes ekonomike në 1928, ekonomistët zakonisht kanë argumentuar (megjithëse është e vështirë të provohet) se produktiviteti dhe normat e interesit rriten dhe bien së bashku.
Si rezultat, ju mund të mos e ulni hendekun midis normës së interesit dhe normës së rritjes “shumë, nëse fare” me politika pro-rritjes, shkroi Jason Furman i Universitetit të Harvardit vitin e kaluar. Rritja më e shpejtë “do të nxisë investime shtesë, duke ushtruar presion në rritje mbi normat reale të interesit”, paralajmërojnë Serkan Arslanalp i FMN-së dhe Barry Eichengreen i Universitetit të Kalifornisë, Berkeley. Edhe pse provat empirike mbi këtë çështje janë të shpërndara dhe jo-konsistente, disa kërkime nënkuptojnë se kur rritja rritet, normat e interesit rriten edhe më shumë—gjë që do ta përkeqësonte qëndrueshmërinë e borxhit.
Supozoni se IA e rrit ndjeshëm produktivitetin. Kërkesa për investime tashmë është e pangopur: investimet në qendra të dhënash, serverë dhe çipa do të jenë afër 500 miliardë dollarësh globalisht në 2025, thotë Morgan Stanley, një bankë. Sa më optimist të jeni për potencialin e rritjes së IA-së, aq më të mëdha duhet të jenë shpenzimet. Një model uber-optimist nga Epoch AI, një institut kërkimor, sugjeron se investimi optimal në IA këtë vit është 25 trilionë dollarë, pothuajse sa madhësia e të gjithë ekonomisë amerikane. Edhe për Amerikën, e cila mund të importojë sasi të mëdha kapitali, përfundimisht një kërkesë më e madhe për të investuar i rrit normat e interesit. Dhe, sipas kornizës së Ramsey-t, rritja më e shpejtë e pritur gjithashtu bën që kursimet të bien, sepse njerëzit mendojnë se do të jenë më të pasur nesër. Kjo e bën mungesën e kapitalit edhe më keq.
Rritja e shpejtë në Amerikë mund të rrisë koston e kapitalit për të gjithë
Efekti është global—dhe mund të jetë i dhimbshëm kur vendet rriten me ritme të ndryshme, sipas Neil Mehrotra, tani i Bankës Federale të Rezervës së Minneapolis. Flukset ndërkufitare të kapitalit i mbajnë normat e interesit shumë të korreluara midis vendeve. Rritja e shpejtë në Amerikë mund, pra, të rrisë koston e kapitalit për të gjithë—edhe nëse askush tjetër nuk po merr pjesë në bum. Evropa, me barrat e saj rregullatore dhe mungesën e dinamizmit teknologjik, duhet të jetë veçanërisht e kujdesshme. Alternativa ndaj suksesit në IA është “importimi i normave më të larta ndërsa produktiviteti mbetet i sheshtë”, paralajmëron Luis Garicano i London School of Economics.
Një çështje e fundit me IA-në është se mund të rrisë kërkesën për rishpërndarje. Kjo është pritshmëria në Silicon Valley, e cila parashikon që shumica e punës së dijes do të bëhet e tepërt, dhe ku shumë teknologë mbrojnë një të ardhur bazë universale (UBI). Edhe nëse ata e kanë gabim për UBI, ka gjasa që një epokë e trazirave ekonomike do të çonte në kërkesa më të mëdha ndaj shteteve sociale. Një tortë ekonomike më e madhe do ta bënte këtë më të lehtë—zotërinjtë Arslanalp dhe Eichengreen gjejnë se rritja më e shpejtë ekonomike parashikon rregullime të suksesshme fiskale, pjesërisht sepse e bën më të lehtë arritjen e suficiteve. Megjithatë, me një trazirë kaq të thellë sa IA, ka plot arsye për të qenë të kujdesshëm se çfarë dëshironi.
