Nga Murat Yesiltas
Do të jetë e vështirë për Ankaranë të ndryshojë kahun në këtë lojë strategjike pa mbajtur një qëndrim më të qartë frenues
Turqia e menaxhoi avantazhin strategjik që fitoi pas rënies së regjimit të Asadit me një politikë të jashtme të kujdesshme. Kjo qasje, e cila mund të përshkruhet si zbutje diplomatike, kufizoi aktivitetin ushtarak në terren dhe shmangu dukshmërinë e tepruar në proceset e tranzicionit politik.
Ankaraja e formësoi dhe e zbatoi politikën e saj të re për Sirinë përgjatë linjave të “pronësisë rajonale”. Ajo nuk u nxitua të vepronte lidhur me Njësitë e Mbrojtjes së Popullit Kurd (YPG), një çështje në qendër të politikës së saj për Sirinë, dhe në vend të kësaj mbështeti përpjekjet e organizatës për të gjetur një gjuhë të përbashkët me Damaskun.
Turqia e përqafoi këtë proces si për të ruajtur integritetin territorial të Sirisë, ashtu edhe si një strategji balancuese për të bllokuar kërkimin e YPG-së për legjitimitet ndërkombëtar. Gjatë kësaj periudhe, YPG arriti të fitonte kohë për vete duke nënshkruar një marrëveshje me Damaskun, duke i shpëtuar kështu presionit ushtarak si nga Ankaraja ashtu edhe nga administrata e Presidentit sirian Ahmed al-Sharaa.
Ankaraja adoptoi një politikë të ngjashme zbutjeje ndaj qëndrimit agresiv të Izraelit në Siri. E përballur me përpjekjet e Izraelit për të dobësuar administratën e re të Damaskut dhe për të zgjeruar sferën e vet të ndikimit brenda Sirisë, Turqia aktivizoi negociatat diplomatike dhe mekanizmat e inteligjencës, dhe zgjodhi bisedimet teknike për të shmangur konfliktin e drejtpërdrejtë ushtarak.
Gjatë kësaj kohe, Izraeli shkatërroi kapacitetin ushtarak të regjimit të ri sirian, zgjeroi kontrollin e tij territorial mbi Lartësitë e Golanit dhe kreu një sulm ajror simbolik mbi Damask për të “mbrojtur” druzët në jug.
Por në këtë pikë, strategjia e zbutjes si ndaj Izraelit ashtu edhe ndaj YPG-së nuk po jep rezultate.
Izraeli kërkon të krijojë një sferë të drejtpërdrejtë ndikimi në Sirinë jugore, si për të përjashtuar Turqinë nga rajoni ashtu edhe për të dobësuar qeverinë e Damaskut, duke krijuar kështu një Siri të paqëndrueshme dhe të dobët. Zhvillimet e përqendruara në Sweida dhe politikat e ndjekura përgjatë vijave ndarëse sektare synojnë gjithashtu arkitekturën e sigurisë që Turqia kërkon të vendosë brenda Sirisë.
Vendosja e dominimit
Siria është bërë një front i ri për konkurrencën strategjike midis Turqisë dhe Izraelit. Në këtë pikë, duket e vështirë për Ankaranë të ndryshojë kahun pa mbajtur një qëndrim më të qartë frenues kundër intervencionizmit rajonal të Izraelit.
Izraeli dëshiron të vendosë dominim absolut në hapësirën ajrore siriane. Ai po përpiqet ta formësojë fushën me sulme të rregullta ajrore dhe operacione të inteligjencës në Siri.
Turqia, nga ana tjetër, është e vetëdijshme se e vetmja mënyrë për të balancuar këto ndërhyrje asimetrike është forcimi i kapacitetit ushtarak të administratës së Damaskut. Tel Avivi e ka shpallur institucionalizimin e bashkëpunimit ushtarak të Turqisë me Damaskun dhe nënshkrimin e marrëveshjeve për baza si një “vijë të kuqe”.
YPG po llogarit në mundësinë që Izraeli do të shënjestrojë Damaskun nëse administrata e Sharaa-s ose Turqia nisin një operacion ushtarak kundër saj.
Megjithatë, kjo e ashtuquajtur vijë e kuqe duket më shumë si një bllof strategjik sesa një frenues i vërtetë. Kjo sepse shënjestrimi i drejtpërdrejtë i elementeve ushtarake të Turqisë në Siri nga ana e Izraelit do të thoshte të ftoje Ankaranë në një konflikt të drejtpërdrejtë ushtarak. As Tel Avivi e as Uashingtoni nuk mund të rrezikojnë një skenar të tillë nëse Turqia vepron me vendosmëri.
Politika e Izraelit në Siri nuk kufizohet në krijimin e një zone të re influence duke instrumentalizuar minoritetin druz si një aktor të ndërmjetëm për të formësuar dinamikat në Sirinë jugore. Çështja e YPG-së është gjithashtu një pjesë kritike e këtij ekuacioni. Izraeli po ndjek një strategji për të ngushtuar hapësirën e manovrimit të Turqisë në terren përmes YPG-së.
Kjo strategji po ndiqet jo vetëm në terren, por edhe në arenën diplomatike, pasi Tel Avivi kërkon ta shtyjë YPG-në përtej vijave të kuqe të Turqisë duke i ofruar garanci indirekte sigurie grupit. Me fjalë të tjera, YPG po llogarit në mundësinë që Izraeli do të shënjestrojë Damaskun nëse administrata e Sharaa-s ose Turqia nisin një operacion ushtarak kundër saj.
Qëllimi i Izraelit është të parandalojë një marrëveshje të mundshme midis YPG-së dhe Damaskut, të dobësojë kapacitetin balancues të Turqisë dhe ta drejtojë politikën e SHBA-së për Sirinë në një drejtim anti-turk. Izraeli dyshohet se ka lobuar në Uashington për të zëvendësuar figura të perceptuara si të afërta me pozicionin e Turqisë, siç është ambasadori i Turqisë në SHBA, Thomas J Barrack, me zëra më të linjës izraelite.
Ankaraja, ndërkohë, po ndjek një strategji të qartë pragu për YPG-në. Deklaratat e Ministrit të Jashtëm Hakan Fidan zbulojnë se Turqia i ka dhënë YPG-së një sasi të caktuar kohe dhe pret që organizata të arrijë një marrëveshje me Damaskun gjatë asaj periudhe. Turqia e sheh këtë pajtim si çelësin jo vetëm për neutralizimin e YPG-së, por edhe për forcimin e unitetit politik të Sirisë.
Marrëveshje e qëndrueshme
Nëse kjo pritshmëri nuk përmbushet, megjithatë, Ankaraja ka deklaruar qartë se do ta vërë opsionin ushtarak në tryezë me më shumë forcë. Kjo tregon se Turqia i jep përparësi transformimit të YPG-së, por se po ruan gjithashtu opsionin për ta dobësuar atë ushtarakisht nëse është e nevojshme.
Për Ankaranë, çështja e YPG-së nuk kufizohet më vetëm në tensionet me Uashingtonin. Ajo po shfaqet gjithashtu si një pikë kritike fërkimi me Izraelin.
Turqia duhet të marrë në konsideratë tre skenarë strategjikë për të ardhmen e YPG-së. I pari është të dominojë dhe të kontrollojë YPG-në. Ky opsion kërkon dominim afatgjatë të inteligjencës dhe terrenit – por situata aktuale sugjeron se Ankaraja nuk është e gatshme ta zgjedhë këtë opsion.
I dyti është transformimi i organizatës duke mbështetur një marrëveshje të qëndrueshme midis YPG-së dhe Damaskut. Ky model është i mundur me koordinim politik dhe do të përfitonte si Ankaranë ashtu edhe Damaskun. Gjithashtu do të përforconte politikën e Turqisë për çarmatosjen e Partisë së Punëtorëve të Kurdistanit (PKK) dhe do të dobësonte përpjekjet e Izraelit për të ushtruar ndikim mbi kurdët.
Opsioni i tretë është dobësimi i YPG-së përmes forcës ushtarake. Edhe pse ky opsion është i realizueshëm operacionalisht, ai mbart rreziqe serioze politike. Një ndërhyrje e tillë mund të ndikojë negativisht në procesin e çarmatosjes së PKK-së brenda Turqisë, të dëmtojë marrëdhëniet me SHBA-në, ta shtyjë Turqinë në një pozicion agresiv në terren dhe të dobësojë mbështetjen e vendeve arabe. Gjithashtu mund ta bënte regjimin e Damaskut më të cenueshëm ndaj Izraelit.
Turqia tani ka nevojë për një strategji më aktive për të kundërshtuar agresionin e Izraelit. Forcimi i institucionalizimit ushtarak dhe diplomatik me Damaskun, thellimi i diplomacisë së përbashkët me vendet arabe dhe ose integrimi ose neutralizimi i YPG-së përpara se të bëhet një kërcënim duhet të jenë gurët e themelit të kësaj strategjie.
Turqia duhet të shkojë përtej politikës së zbutjes dhe të sfidojë lojën e Izraelit me një strategji koherente dhe proaktive ushtarako-diplomatike nëse shpreson të ndalojë përkeqësimin e mëtejshëm të thellësisë së saj strategjike në Siri – dhe të kompensojë ndikimin në rritje të Izraelit.
Dr. Murat Yesiltas është drejtor në Studimet e Sigurisë të Fondacionit SETA në Ankara.
