Duke vendosur mbikëqyrje amerikane mbi korridorin e Zangezurit, Shtëpia e Bardhë forcon ndikimin e saj në rajon.
Armenia dhe Azerbajxhani nënshkruan të premten një marrëveshje në Shtëpinë e Bardhë për të zgjidhur një mosmarrëveshje të gjatë mbi të ashtuquajturin korridor të Zangezurit, një rrip toke që u bë një pikë e nxehtë në konfliktin disadekadësh mes dy rivalëve.
“Kjo është një ‘mundësi e madhe, por edhe një përgjegjësi e madhe’,” tha Presidenti i Azerbajxhanit, Ilham Aliyev, ndërsa ishte ulur pranë Presidentit amerikan Donald Trump, i cili ndërmjetësoi marrëveshjen, dhe Kryeministrit armen Nikol Pashinyan.
Sipas deklaratës së përbashkët të paqes, Uashingtoni do të ketë të drejta qiraje për të zhvilluar korridorin tranzit, i cili do të lidhte Azerbajxhanin me enklavën e tij, Nakhiçevanin, dhe ta riemërtojë atë si Rruga Trump për Paqe dhe Prosperitet Ndërkombëtar (TRIPP). Projekti do të operojë nën juridiksionin ligjor armen, por Shtetet e Bashkuara do t’ia japin tokën me qira një kompanie private amerikane për të mbikëqyrur ndërtimin dhe menaxhimin. Negociatat për të vendosur se kush do ta operojë korridorin do të fillojnë javën e ardhshme.
Armenia dhe Azerbajxhani kanë qenë të përfshira në një konflikt vdekjeprurës për rajonin e kontestuar të Nagorno-Karabakut për vite me radhë, duke shkaktuar vdekjen e mijëra njerëzve nga të dyja anët dhe zhvendosjen e më shumë se 100,000 të tjerëve. Në vitin 2020, Presidenti rus Vladimir Putin ndërmjetësoi një marrëveshje armëpushimi mes dy palëve, por bisedimet ofruan vetëm një pushim të shkurtër, pasi Azerbajxhani nisi një ofensivë rrufe në vitin 2023 për të siguruar kontrollin e plotë të rajonit separatist etnikisht armen.
Që atëherë, Shtetet e Bashkuara kanë marrë drejtimin në ndërmjetësimin e krizës. Më herët këtë vit, Jerevani dhe Baku ranë dakord për gjuhën e një marrëveshjeje të ardhshme, duke shënuar një përparim të madh në bisedimet e paqes. Por disa çështje kyçe mbetën të pazgjidhura, veçanërisht shqetësimet e Armenisë lidhur me kërkesën e Azerbajxhanit për një korridor për të pasur qasje në enklavën e tij të Nakhiçevanit.
Marrëveshja e së premtes e trajton këtë pengesë duke krijuar një “zonë tranziti multimodale” të mbikëqyrur nga SHBA, e cila do të lejojë “lidhje të papenguar” midis Azerbajxhanit dhe enklavës, duke respektuar gjithashtu sovranitetin e Armenisë. “Duke siguruar këtë rrugë drejt paqes, ne po zhbllokojmë potencialin e madh të rajonit të Kaukazit të Jugut në tregti, tranzit dhe flukse energjetike,” tha të premten zëvendës-sekretarja e shtypit e Shtëpisë së Bardhë, Anna Kelly.
Ekspertët parashikojnë se një sistem i tillë do të nxisë lidhjet tregtare me Azinë Qendrore dhe Kinën, si dhe do të hapë rrugën për Turqinë fqinje për të rihapur kufirin e saj me Armeninë, të cilin e mbylli në vitin 1993. Marrëveshja gjithashtu ka gjasa të forcojë ndikimin e Shteteve të Bashkuara në rajon, ndërkohë që do të zvogëlojë më tej autoritetin e Rusisë dhe Iranit.
“Shumë liderë janë përpjekur t’i japin fund luftës, pa sukses, deri më tani, falë ‘TRUMP-it’,” postoi Trump të enjten në Truth Social, si pjesë e një argumenti të vazhdueshëm dhe të pafshehur mirë se pse ai duhet të marrë Çmimin Nobel për Paqe.
Deklarata e përbashkët e paqes do të mbështesë gjithashtu një kërkesë formale për të shpërbërë Grupin e Minskut, i cili u krijua në 1992 për të ndërmjetësuar konfliktin e Nagorno-Karabakut. Megjithatë, mbetet e paqartë nëse marrëveshja e re do të trajtojë statusin e më shumë se 100,000 njerëzve që u zhvendosën gjatë ofensivës së Azerbajxhanit në 2023, nëse do ta detyrojë Azerbajxhanin të lirojë robërit e luftës armenë, apo nëse do të mbrojë vendet kulturore armene në Nagorno-Karabak.
Çfarë po ndjekim
Anashkalimi i Kievit. Rusia dhe Shtetet e Bashkuara po kërkojnë një marrëveshje për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë në një përpjekje për të shmangur sanksione të mëtejshme amerikane ndaj Moskës, të cilat Uashingtoni u zotua t’i vendoste nëse Kremlini nuk do të bënte përparim drejt një marrëveshjeje paqeje deri të premten. Sipas personave të njohur me bisedimet, dy vendet po diskutojnë një kornizë që do t’i jepte Rusisë kontrollin e territorit ukrainas që ka marrë që nga fillimi i pushtimit të saj në shkallë të gjerë në shkurt 2022. Putini gjithashtu kërkon që Kievi të lëshojë autoritetin mbi rajonet e saj të Donbasit dhe Krimesë.
Në këmbim, marrëveshja do të diktonte që Rusia të ndalonte ofensivën e saj në rajonet Kherson dhe Zaporizhzhia të Ukrainës përgjatë vijave aktuale të betejës. Është e paqartë nëse Moska do të detyrohej të hiqte dorë nga ndonjë territor që kontrollon aktualisht, përfshirë centralin bërthamor të Zaporizhzhia-s në Ukrainë.
Një rezultat i tillë do të ishte një fitore vendimtare për Moskën, e cila ka kërkuar vazhdimisht që t’i lejohet të mbajë përfitimet e saj territoriale si kusht për një marrëveshje paqeje. Gjithashtu do të çonte përpara përpjekjet ruse për të anashkaluar Ukrainën dhe aleatët e saj evropianë nga tryeza e negociatave. Të mërkurën, i dërguari i Shtëpisë së Bardhë, Steve Witkoff, u takua me Putinin në Moskë për bisedime “të dobishme dhe konstruktive”. Dhe të enjten, Trump tha se do të takohej me Putinin edhe nëse lideri rus refuzon të mbajë një samit trepalësh me Presidentin ukrainas Volodymyr Zelensky; Trump dhe Putin pritet të takohen qysh javën e ardhshme.
Ndryshim drastik i politikës. Berlini nuk do të autorizojë asnjë eksport të pajisjeve ushtarake drejt Izraelit që mund të përdoren në Gaza “deri në një njoftim të dytë,” njoftoi të premten kancelari gjerman Friedrich Merz. Vendimi shënon një ndryshim të madh politik për Merz-in, i cili bëri fushatë mbi një platformë pro-izraelite, si dhe për Gjermaninë në përgjithësi, e cila e ka bërë sigurinë e Izraelit një shtyllë të politikës së saj të jashtme, duke pasur parasysh historinë e saj me Holokaustin.
Merz tha se vendimi i tij vjen si përgjigje ndaj miratimit të planeve nga kabineti i sigurisë i Izraelit të premten për të marrë kontrollin e qytetit të Gazës, duke përshkallëzuar fushatën ushtarake të vendit në këtë territor. Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka sugjeruar gjithashtu se synon që Izraeli të marrë kontrollin e plotë të Gazës pas luftës, duke argumentuar se kjo është jetike për të mposhtur Hamasin, për të shpëtuar pengjet e mbetura dhe për të siguruar sigurinë afatgjatë të Izraelit, megjithëse ai pohon se Izraeli përfundimisht do t’ia transferojë qeverisjen civile “forcave arabe”.
Megjithatë, fuqitë perëndimore, Kombet e Bashkuara dhe grupet e të drejtave të njeriut pohojnë se marrja e kontrollit të qytetit të Gazës do të përkeqësonte vetëm urinë masive në territor.
Njeriu i ri në krye. Autoritetet haitiane emëruan të enjten një biznesmen të pasur për të udhëhequr këshillin presidencial kalimtar të vendit. Laurent Saint-Cyr ka për detyrë të mbikëqyrë fazën përfundimtare të tranzicionit të Haitit drejt një qeverisjeje të zgjedhur në mënyrë demokratike.
“Vendi ynë po kalon një nga krizat më të mëdha në gjithë historinë e tij,” tha Saint-Cyr gjatë ceremonisë së inaugurimit. “Nuk është koha për fjalime të bukura. Është koha për të vepruar.” Ai u bëri thirrje partnerëve ndërkombëtarë të dërgojnë më shumë trupa në Haiti për të forcuar operacionet e mbështetura nga OKB-ja që synojnë të luftojnë dhunën e shfrenuar të bandave. Grupet e armatosura kontrollojnë afërsisht 90 për qind të kryeqytetit, Port-au-Prince.
Saint-Cyr do të shërbejë ose derisa të inaugurohet një president i sapozgjedhur, ose derisa mandati i këshillit të skadojë në shkurt 2026. Presidenti i mëparshëm i këshillit premtoi se zgjedhjet do të mbaheshin në nëntorin e ardhshëm, por është e paqartë nëse ato do të zhvillohen realisht. Të enjten, Jimmy “Barbecue” Chérizier, i cili drejton koalicionin e bandave Viv Ansanm, u zotua se do të pengonte tranzicionin e pushtetit. Dhe besimi i publikut te këshilli mbetet i ulët, pasi vendasit e kanë akuzuar atë se ka dështuar të trajtojë në mënyrë adekuate krizën.
