Si u kthyen gjenitë e matematikës në lordët e tregjeve
Në “Republikën” e Platonit, shoqëria përbëhet nga njerëzit e artë, të cilët janë të denjë për të sunduar, njerëzit e argjendtë, të destinuar për të qenë ushtarë, dhe ata të bronztë, që bëhen fermerë. Që nga viti 1959, adoleshentët e matematikës më të mirë në botë (dhe, më së fundmi, ata me aftësi të jashtëzakonshme në fusha të tjera) kanë testuar aftësitë e tyre në gara ndërkombëtare të quajtura Olimpiada. Rreth 300 medalje ari, argjendi dhe bronzi jepen çdo vit për matematikën. Një numër më i vogël jepet për fizikën, kiminë dhe informatikën. Nga radhët e fituesve të tyre ka dalë një elitë e paprecedentë në historinë e kapitalizmit. Ja ku e keni: Njeriun e Olimpiadave.
Kriza mbi sigurinë e inteligjencës artificiale (IA) kuptohet më së miri si një krizë mes Njerëzve të Olimpiadave. Vitin e kaluar, modelet e IA-së arritën performanca për medalje ari në matematikë. Përparimet e pandalshme që prej atëherë kanë bërë që dy studiues të kompanisë Anthropic, të cilët përbënin një të tretën e ekipit britanik të olimpiadës së matematikës në vitin 2017, të japin dorëheqjen. Shefi i Anthropic, Dario Amodei, dikur ishte anëtar i skuadrës amerikane të fizikës, megjithëse jo në formacionin bazë. OpenAI i është përgjigjur kësaj duke emëruar Paul Christiano-n në bordin e saj drejtues. Z. Christiano ka një histori të gjatë në fushën e sigurisë së IA-së dhe mban një medalje argjendi në matematikë.
Njeriu i Davosit i “mprehu dhëmbët” duke fituar përvojën e tij të parë në McKinsey rreth të njëzetave, por Njeriu i Olimpiadave po shkëlqente me pikë maksimale në garat e matematikës ende pa provuar gotën e tij të parë (“Njeriu i Olimpiadave” në gjininë femërore është shumë më i rrallë). Fëmijët me zgjuarsi të pamatë shpesh kthehen në të rritur shumë, shumë të shtrenjtë. Në vitin 2024, Google pagoi 2.7 miliardë dollarë për të punësuar Noam Shazeer-in, i cili arriti një rezultat të përsosur në matematikë në vitin 1994. Ai së fundmi kaloi tek OpenAI, kryestudiuesi i të cilës ka punuar edhe me kohë të pjesshme si trajner kryesor i ekipit amerikan të informatikës.
Në vitet 2010, Sheryl Sandberg, arketipi i Gruas së Davosit, ishte ekzekutivja më e paguar e Meta-s; sot ky me gjasë është Alexandr Wang, 29 vjeç, jo shumë larg kohës kur frekuentonte qarqet e zgjidhjes së problemeve matematikore në Amerikë. Startup-et e IA-së që numërojnë Njerëz të Olimpiadave mes themeluesve të tyre përfshijnë Databricks (që vlen 190 miliardë dollarë), Cursor (60 miliardë dollarë), Cognition (48 miliardë dollarë) dhe Perplexity (30 miliardë dollarë).
Njeriu i Olimpiadave ndihet po aq rehat në tregjet financiare, ku shpatullat e gjera të tregtarëve të zhurmshëm të bursës prej kohësh u kanë lënë vendin shpatullave të ngushta të atyre që ndërtojnë algoritme për të blerë dhe shitur me shpejtësinë e dritës. Një nga themeluesit e Two Sigma, një firmë e madhe tregtimi, përfaqësonte Amerikën në matematikë. Jane Street, një tjetër gjigant tregtimi dhe një nga punëdhënësit e preferuar të Njeriut të Olimpiadave, po mposht madje edhe bankat në tregtimin e obligacioneve të korporatave – mbase gjurma e fundit e “maços” së Wall Street-it – dhe operon me sukses në fushën e kapitalit sipërmarrës (venture capital), me gjasë në startup-et e kolegëve olimpistë. Industria e kriptovalutave ka plot spekulantë e mashtrues të paditur, por ka gjithashtu “gjeni të numrave” tejet të zellshëm. Themeluesi i rrjetit blockchain Ethereum mori bronz në informatikë; ai i Hyperliquid, një bursë e madhe kriptosh, mori ar në fizikë.
Ashtu si homonimet e tyre sportive, fitoret në Olimpiada janë një burim i denjë krenarie kombëtare. Por biznesi i rritjes dhe tërheqjes së Njerëzve të Olimpiadave është gjithashtu një burim fuqie dhe pasurie kombëtare. Kjo ishte e vërtetë kur ata kryesisht qëndronin të mbyllur brenda dyerve të universiteteve. Është dyfish e vërtetë tani që shumë prej tyre e përdorin këtë për të nxjerrë jetesën. Ata lëvizin në tufa. Instituti i Teknologjisë i Masaçusetsit (MIT) është një magnet i tillë. Trinity College në Kembrixh është një tjetër. (Të dyja institucionet janë ishuj përsosmërie në qytete të fiksuara pas barazisë). Deedy Das, një investitor në Menlo Ventures, ekzaminoi konkurrentët e matematikës, informatikës dhe fizikës të 25 viteve të fundit. Google punëson pjesën dërrmuese. Meta e ndjek nga larg në vendin e dytë. Ashtu si Jane Street, edhe Jump Trading është një punëdhënës i njohur në sektorin e financës.
Ka arsye të forta për të preferuar Njeriun e Olimpiadave ndaj Njeriut të Davosit, ekzekutivit të lëmuar të korporatës, i cili kaloi dekada duke u ndier si në shtëpi kudo, por që sot nuk ndihet i mirëpritur askund. Si bëhet dikush një “Lider i Ri Global” në Forumin Ekonomik Botëror? Zoti e di. Si bëhet dikush Njeriu i Olimpiadave dhe siguron një punë me peshë në një firmë të IA-së? Je vetëm dy teste larg, miku im. Aftësia për të audituar pushtetin e dikujt ka avantazhe në shoqëri që janë sa përbuzëse aq edhe ziliqare ndaj elitave. Megjithatë, është një ironi e madhe që tregu i lirë sot jep çmimet e tij më të mëdha përmes një sistemi të dizajnuar nga komunistët: olimpiada e parë u mbajt në bllokun sovjetik; Amerika filloi të konkurronte vetëm në vitin 1974.
Vizioni i Njeriut të Olimpiadave për globalizimin është më tërheqës se ai i Njeriut të Davosit. Sipas Tolga Yuret, një ekonomist turk, më shumë se gjysma e atyre që morën pjesë në Olimpiada në vitet 2000 përfunduan duke jetuar jashtë vendit. Perëndimi, dhe Amerika në veçanti, është një importues entuziast i talentit të olimpiadave, i cili mund ta ketë nisur jetën në Rumani, Kinë ose Indi. Studimi i Njeriut të Olimpiadave është gjithashtu një korrigjim për pikëpamjet e gabuara mbi imigracionin. A nuk e pyet veten e majta nëse duhet të shpenzojë më shumë kohë për të tërhequr kampionë olimpiadash sesa korrierë dërgesash? A nuk i sheh e djathta arritjet e jashtëzakonshme të imigrantëve në ekipet e saj kombëtare? Po të shohësh vetëm emrat e tyre, dhe jo kollaret e dekoruara me yje e vija, do të ishte shumë e lehtë ta ngatërroje ekipin amerikan të matematikës me atë kinez.
Gjithçka që ju duhet është një medalje ari
William F. Buckley dikur vërejti se do të preferonte të qeverisej nga emra të tërhequr rastësisht nga një numërues telefoni, sesa nga një listë e stafit akademik të Harvardit. Po ç’mund të themi për një regjistër të Njerëzve të Olimpiadave? Nga vetë natyra e tyre, elitat janë një klasë e ndarë nga nënshtetasit e tyre. Por Njeriu i Olimpiadave është vërtet i abstraktuar nga bota.
Ai ka aq pak punonjës sa s’mund t’i zësh me gojë, dhe akoma më pak miq që nuk ndajnë një version të ngjashëm të prejardhjes së tij. Filozofia e tij racionaliste do t’u dukej njerëzve të zakonshëm si një shenjë çmendurie (laboratorët e IA-së dhe fondet mbrojtëse janë plot me “altruistë efektivë”). Gjuha e tij është e pakuptueshme. Jo sepse është e ndërlikuar – studiuesit e IA-së flasin shpesh me lehtësi rreth termit “p doom” (probabiliteti që teknologjia e tyre t’i japë fund botës) – por sepse asaj nuk i besohet. Investitorët mendojnë se Njeriu i Olimpiadave është thjesht një tip që shqetësohet kot. Politikanët e mendojnë atë tepër naiv për çështjet globale. Publiku ende nuk e ka kuptuar plotësisht Njeriun e Olimpiadave ose fuqinë e tij. Derisa të arrijë të demonstrojë një virtyt në lartësinë e gjenialitetit të tij, Njeriu i Olimpiadave do të bënte mirë të dëshironte që gjërat të mbeteshin kështu.
Nga The Economist
