Presidenti Abdel Fatah Sisi u largua nga Katari ‘thellësisht i frustruar’ pasi shtetet e Gjirit refuzuan ofertën e tij, i thanë diplomatët Middle East Eye
Plani i Egjiptit për të formuar një forcë mbrojtëse arabe të stilit të NATO-s u bllokua në samitin e Dohas këtë javë nga Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe (EBA), duke zbuluar ndasi të thella mbi sigurinë rajonale dhe kërcënimin izraelit, i thanë diplomatët egjiptianë Middle East Eye.
“Egjipti propozoi një forcë rajonale mbrojtëse nën Traktatin e Përbashkët të Mbrojtjes dhe Bashkëpunimit Ekonomik të vitit 1950, me synimin për të krijuar një aleancë të reagimit të shpejtë për të mbrojtur shtetet anëtare nga kërcënimet e jashtme, veçanërisht Izraelin,” tha një diplomat i lartë egjiptian. “Por Katari dhe EBA kryesisht e bllokuan planin.”
“Ministri i Jashtëm Badr Abdelatty ia paraqiti propozimin homologëve të tij të Gjirit si një hap mbrojtës për të mbrojtur rajonin pa u mbështetur te fuqitë e huaja,” shtoi diplomati.
Sipas zyrtarit të lartë, mosmarrëveshja kryesore ishte mbi udhëheqjen: Arabia Saudite donte të merrte komandën, ndërsa Egjipti argumentoi se ishte në pozitën më të mirë duke pasur parasysh përvojën e gjatë ushtarake.
Disa ditë më vonë, megjithatë, Arabia Saudite nënshkroi një pakt të mbrojtjes së ndërsjellë me Pakistanin e armatosur me armë bërthamore, mes frikës në rritje në Gjirin Persik për gatishmërinë e SHBA-së për të frenuar agresivitetin izraelit.
“Shtetet e Gjirit gjithashtu përjashtuan përfshirjen e Iranit apo Turqisë. Në fund, ata zgjodhën ta kufizonin çështjen në këshillin e tyre të mbrojtjes,” shpjegoi ai.
Ndërkohë, Presidenti egjiptian Abdel Fattah el-Sisi u largua nga Doha “thellësisht i frustruar” pasi shtetet e Gjirit refuzuan propozimin e tij, tha diplomati.
MEE kontaktoi ministritë e jashtme të Katarit, Arabisë Saudite dhe EBA-së për koment, por nuk mori asnjë përgjigje deri në kohën e publikimit.
Samiti, i mbajtur më 15 shtator dhe që bashkoi liderë nga Lidhja Arabe dhe Organizata e Bashkëpunimit Islamik (OBI), la disa shtete të pakënaqura. Tubimi u mbajt disa ditë pasi Izraeli sulmoi udhëheqjen e Hamasit në Doha, duke vrarë gjashtë persona.
Egjipti kishte shpresuar për hapa konkretë, ose të paktën një qëndrim të qartë që kërkonte fundin e gjenocidit të Izraelit në Gaza dhe refuzimin e çdo zhvendosjeje të detyruar të palestinezëve në Sinain Verior, tha diplomati.
Ndikimi i SHBA-së
Pavarësisht synimit të samitit për të paraqitur një front të bashkuar arabo-islamik, ndikimi i SHBA-së formësoi rezultatin, duke kufizuar veprimin arab në deklarata mbështetjeje për Gazën dhe dënimin e Izraelit.
“Një delegacion katarian u kthye nga Uashingtoni me mesazhe për shtetet arabe, duke theksuar se nuk duhet të merren rezoluta kundër Izraelit,” i tha MEE një tjetër diplomat i lartë egjiptian.
“Amerikanët premtuan se Presidenti Donald Trump do ta menaxhonte krizën dhe do ta frenonte Kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu nga nisja e sulmeve të ngjashme ndaj një vendi tjetër të Gjirit,” shtoi ai. “Emiratet e mbështetën fuqimisht këtë qëndrim.”
Shtetet e tjera arabe “u gjendën në një qoshe kur qëndrimi i Katarit, i mbështetur nga EBA, dominoi takimin”, shpjegoi diplomati.
“Ata vendosën se çdo hap kundër Izraelit tani do të ishte i kotë dhe se opsioni më i mirë ishte t’i bënin presion SHBA-së që t’i bënte presion Izraelit për një armëpushim në Gaza,” tha ai, duke shtuar: “Shumica e këtyre bisedimeve u zhvilluan midis ministrave të jashtëm të shteteve të Gjirit dhe homologut të tyre egjiptian, Abdelatty, prapa dyerve të mbyllura në margjinat e samitit, dhe nuk u bënë publike.”
Deklarata përfundimtare e samitit e denoncoi sulmin izraelit në Doha, por nuk arriti të ndërmerrte veprime konkrete, duke theksuar edhe një herë ndasitë midis shteteve arabe se si t’i përgjigjen Izraelit dhe luftës në Gaza. Për Egjiptin, rezultati nënvizoi një ndjenjë izolimi brenda koalicionit më të gjerë arab.
Sisi e quan Izraelin ‘armik’
Një analist i shquar politik tha se refuzimi i propozimit të Sisit zbuloi “ndasi të thella brenda botës arabe se si të përballen me Izraelin”.
“Samiti ra dakord vetëm të mblidhte një takim të Këshillit të Mbrojtjes së Gjirit, një sinjal i qartë për Kajron se shtetet e Gjirit nuk janë të gatshme të mbështesin Egjiptin,” i tha analisti MEE në kushte anonimiteti.
“Për Egjiptin, rezultati ishte një pengesë në një kohë kur kërcënimet izraelite shtrihen përtej Gazës. Sisi kishte shpresuar ta projektonte Egjiptin si lider të mbrojtjes arabe dhe islamike, por samiti përfundoi pa asnjë angazhim vendimtar.”
Në një përshkallëzim të dukshëm, Sisi e përshkroi Izraelin si “një armik”, hera e parë që e bën këtë që kur mori detyrën në 2014, duke reflektuar ndjenjën në rritje të kërcënimit të Kajros.
“Kërcënimet e Izraelit për të shënjestruar liderët e Hamasit në Kajro dhe zhvendosja e mundshme e palestinezëve në Sinain Verior e kanë alarmuar thellësisht Egjiptin,” tha analisti.
Sfondi i qëndrimit të Egjiptit daton në epokën pas Luftës së Dytë Botërore.
I nënshkruar në Kajro në vitin 1950, Traktati i Përbashkët i Mbrojtjes dhe Bashkëpunimit Ekonomik synonte të bashkonte shtetet arabe përmes sigurisë kolektive dhe bashkëpunimit ekonomik. Ai krijoi një Këshill të Përbashkët të Mbrojtjes për të koordinuar strategjitë ushtarake dhe një Këshill Ekonomik dhe Social për të nxitur zhvillimin rajonal. Parimi i tij udhëheqës ishte i thjeshtë: një sulm ndaj një anëtari do të konsiderohej një sulm ndaj të gjithëve.
Ambicioz në letër, traktati shpejt hasi vështirësi për të fituar terren. Rivalitetet politike, prioritetet kombëtare të ndryshme dhe mosmarrëveshjet rajonale minuan efektivitetin e tij. Me kalimin e kohës, shtetet anëtare iu drejtuan marrëveshjeve dypalëshe të sigurisë ose fuqive të jashtme, në vend që të mbështeteshin te pakti.
Dekada më vonë, në vitin 2015, Egjipti u përpoq ta ringjallte traktatin në një samit në Sharm el-Sheikh, duke propozuar një forcë të unifikuar ushtarake arabe.
Ndërsa ideja fillimisht mori mbështetje, mosmarrëveshjet mbi udhëheqjen dhe financimin përsëri u bënë pengesë.
“Dështimet e përsëritura nënvizojnë sfidën e gjatë të arritjes së kohezionit ushtarak arab,” vuri në dukje analisti.
Egjipti ishte gjithashtu shteti i parë arab që normalizoi lidhjet me Izraelin në vitin 1979 nën një traktat paqeje të ndërmjetësuar nga SHBA, por opinioni publik mbetet kryesisht kundër, me egjiptianët që ende e shohin Izraelin si një armik.
