Nga Fatmir Baçi
Jemi njerëz, vdekatarë, të dobët; qenie që jetojnë mes kufijve të kohës dhe të padijes së tyre, prandaj na befasojnë edhe situatat njëmendësisht të mira, edhe situatat njëmendësisht të këqija, sikur çdo kthesë e jetës të na zërë përherë në çastin kur mendonim se e kishim kuptuar rrjedhën e saj. Na rrëmben gëzimi apo hidhërimi, pa marrë parasysh se implikimi ynë, qoftë në njërën, qoftë në tjetrën, mbetet i kufizuar dhe i paaftë të japë përkufizime të mirëfillta, nëse në atë përkufizim nuk hyjnë vetvetja jonë, rrethanat tona, përditësia që na formëson dhe e nesërmja që na pret, me gjithë peshën e saj të panjohur.
Në një epokë ku lajmet dhe ngjarjet qarkullojnë me shpejtësi të pazakontë, kjo gjendje befasie shfaqet edhe më shpesh; një konflikt i ri, një krizë e papritur ekonomike, një ndryshim politik që trondit rendin e zakonshëm të shoqërive. Ritmi i përshpejtuar i përditësisë bashkëkohore e bën njeriun të përballet vazhdimisht me kthesa të reja, ndërsa kufijtë e dijes së tij mbeten po aq të pranishëm sa në çdo epokë tjetër të historisë.
Ata që duhet të befasohen, përtej vetë situatave të gëzimit apo të hidhërimit, nuk janë muslimanët, sepse muslimanët jetojnë me paralajmërimin e shpalljes se Xheneti dhe Xhehenemi nuk gjenden në Tokë, dhe se përfundimet e mëdha të njeriut nuk zhvillohen brenda kufijve të kësaj bote kalimtare. Janë pikërisht ata që i përfytyrojnë këto përfundime si të mundshme në Tokë që kërkojnë prej nesh të jemi të befasuar, dhe njëkohësisht përpiqen të na bindin se ndihen të befasuar nga mënyra se si ne i ndërtojmë raportet me ngjarjet e përditësisë, sikur maturia ndaj botës dhe qetësia ndaj luhatjeve të saj të përbëjnë një enigmë për mendjen e tyre.
Në diskursin publik të kohës sonë shpesh shfaqet pritshmëria që historia të prodhojë parajsa të menjëhershme në tokë ose katastrofa përfundimtare që do të mbyllin çdo kapitull të njerëzimit. Pikërisht në këtë horizont pritshmërish të tepruara shfaqet dallimi i një vetëdijeje që e sheh botën si stacion të përkohshëm dhe që e vendos kuptimin përfundimtar të jetës përtej saj.
Në horizontin e historisë njerëzore, njëqind vjet përbëjnë një hap të shkurtër të kohës; pas njëqind vjetësh shumica dërrmuese e njerëzimit do të jetë zhvendosur nga kjo botë në tjetrën, dhe ky fakt, i thjeshtë në dukje, e zbret çdo entuziazëm të tepruar dhe çdo dëshpërim të pakufijshëm në përmasën e tyre reale. A mos vallë një fakt i tillë lë hapësirë për indinjatë apo për trishtim të pafund? Po, do të vdesim të gjithë, dhe kjo dije e përbashkët e njerëzimit hap një pyetje më të madhe se vetë vdekja; si duhet të vdesim, dhe në çfarë gjendjeje duhet ta arrijmë çastin kur jeta jonë e kësaj bote mbyllet.
Pikërisht kjo pyetje, që lidhet me përfundimin e njeriut, e qartëson mënyrën se si duhet të jetojmë, çfarë peshe duhet t’i japim veprave tona dhe si duhet të paraqitemi në Ditën e Llogarisë së Fundit, kur çdo njeri do të përballet me të vërtetën e jetës së tij.
Kur kjo perspektivë vendoset përballë tensioneve të kohës sonë, shumë prej dramave që mbushin horizontin e përditshëm të botës marrin një përmasë më të qartë; ato bëhen pjesë e një historie të gjatë njerëzore që vazhdon të rrjedhë përtej brezave.
Në shpalljen hyjnore është bërë e qartë edhe një ligj i thellë i jetës morale të njerëzimit: e keqja, edhe kur shfaqet me zhurmë dhe me forcë, mbetet e paaftë ta ndalë të mirën që beson në ndryshim dhe që e përkrah atë, sepse vetë e mira përmban në thelbin e saj energjinë e përmirësimit dhe të ringritjes.
Pengesa e vërtetë për të keqen shfaqet pikërisht tek e mira, tek njerëzit dhe tek bashkësitë që jetojnë me vetëdijen e drejtësisë, sepse një ndërgjegje e tillë nuk i jep përkrahje prishjes dhe as i hap rrugë devijimit. Në historinë e profetëve kjo logjikë shfaqet me qartësi të madhe, dhe ndër shembujt më të dukshëm qëndron historia e popullit të Lutit, ku prania e një njeriu të drejtë u bë pengesë për një shoqëri që kërkonte të vazhdonte rrugën e saj të prishjes, deri në atë masë sa drejtësia e tij u perceptua si sfidë ndaj rendit të tyre moral të përmbysur.
Në kohën tonë kjo përplasje midis ndërgjegjes dhe prishjes shfaqet në shumë forma; në debatet për drejtësinë, në përpjekjet për ta ruajtur dinjitetin njerëzor dhe në përballjen mes interesit të ngushtë dhe përgjegjësisë morale. Historia e njerëzimit vazhdon të tregojë se një ndërgjegje e gjallë ka aftësi të ndikojë përtej numrit të saj dhe përtej fuqisë së saj të dukshme.
Prandaj jeta e besimtarit mbetet e lidhur me një qetësi të thellë të shpirtit; nuk ka befasi që e përmbys zemrën dhe nuk ka pasion të çastit që e rrëmben mendjen, sepse çdo ngjarje e kësaj bote vendoset në një horizont më të gjerë se vetë çasti në të cilin ajo ndodh. E ardhmja dhe universi që e përmban atë qëndrojnë në duar të sigurta, në një rend që i paraprin çdo ngjarjeje dhe që i jep çdo ndodhie vendin e saj në historinë e krijimit. Në një epokë ku pasiguria përhapet me shpejtësi në mendjen e shoqërive, kjo qetësi e brendshme shfaqet si një formë e rrallë ekuilibri që i jep njeriut aftësinë të jetojë me përgjegjësi pa u zhytur në ankthin e përhershëm të kohës.
“Nuk ndodh, as në tokë as mes jush, asnjë fatkeqësi përpos asaj që është në Libër para se [Ne] ta sjellim në qenie – në të vërtetë kjo, për Allahun, është e lehtë.
Me qëllim që të mos dëshpëroheni për çfarë nuk keni dhe të mos mburreni për atë çfarë Ai ju ka dhënë. Allahu nuk i do kryelartët dhe mburracakët.” (Kur’an, El-Hadid, 22–23)
Këto ajete vendosin një ekuilibër të rrallë në jetën e njeriut; njohjen e rendit hyjnor që përfshin çdo ngjarje dhe disiplinimin e zemrës njerëzore përballë asaj që ndodh. Kur njeriu e kupton se çdo gjë është e përfshirë në dijen dhe në caktimin hyjnor, zemra e tij fiton një maturi që e mbron nga dy skajet e shpirtit; e ruan nga dëshpërimi i thellë për atë që humbet dhe nga mendjemadhësia për atë që fiton.
Kështu besimi krijon një gjendje të brendshme në të cilën njeriu jeton me përpjekje dhe përgjegjësi, ndërsa zemra e tij mbetet e lidhur me qetësinë që buron nga besimi se rrjedha e botës nuk është e braktisur në rastësi, por e mbajtur në një rend të drejtë dhe të sigurt. Në një kohë kur shoqëritë përjetojnë luhatje të mëdha politike, ekonomike dhe kulturore, ky ekuilibër i brendshëm fiton një rëndësi edhe më të madhe, sepse ai i jep njeriut aftësinë të veprojë me ndërgjegje të kthjellët dhe me një horizont që shtrihet përtej kufijve të çastit.
