Zëdhënësi: Sulmet në Doha janë “një ndryshim paradigme për të gjithë rajonin”.
Nga Ravi Agrawal, kryeredaktor i Foreign Policy.
Më 9 shtator, forcat ajrore të Izraelit bombarduan një lagje banimi në Doha, Katar, për të eliminuar udhheqjen e lartë politike të Hamasit. Sipas Hamasit, pesë anëtarë u vranë, por jo liderët kryesorë të tij. Doha, një aleat kyç i SHBA-së, e dënoi ashpër sulmin. Madje edhe Presidenti amerikan Donald Trump e vajtoi sulmin në Truth Social: “E shoh Katarin si një aleat dhe mik të fortë të SHBA-së dhe më vjen shumë keq për vendndodhjen e sulmit.”
A do të vazhdojë Doha të luajë një rol ndërmjetësues midis Hamasit dhe Izraelit? Dhe a beson ende Katari se interesat e tij qëndrojnë në rolin e tij më të gjerë në negociatat e paqes në mbarë botën? Unë fola me Majed al-Ansari në samitin Concordia të hënën, më 22 shtator, në margjinat e Asamblesë së 80-të vjetore të Kombeve të Bashkuara. Ansari është këshilltar i kryeministrit të Katarit dhe zëdhënës i ministrisë së tij të punëve të jashtme.
Ajo që pason këtu është një transkript i kondensuar dhe i redaktuar.
Ravi Agrawal: Le të fillojmë me sulmin e Izraelit që shënjestroi udhëheqjen e Hamasit në Doha më 9 shtator. Ka raporte se kryeministri juaj ka kërkuar një falje nga Izraeli. A është e saktë kjo?
Majed al-Ansari: Çështja këtu nuk është se kush do të kërkojë falje. Çështja është se pati një sulm të rëndë ndaj sovranitetit. Një sulm ndaj konceptit të ndërmjetësimit. Një sulm ndaj paqes, që ndodhi në një kohë kur vendi im po ndërmjetësonte në 12 zona të ndryshme, përfshirë midis Hamasit dhe Izraelit.
Sulmi ndodhi në një zonë banimi që strehon 5,000 njerëz dhe një numër shkollash. Fëmijët—përfshirë fëmijët amerikanë—u desh të strehoheshin. Në kohën e sulmit, lagjja kishte 13 ambasada të ndryshme që operonin nga e njëjta lagje. Ky nuk ishte një incident i izoluar. Nuk është një vrasje e një disidenti. Nuk është një sulm brenda një zone konflikti.
Ishte një sulm ndaj konceptit të ndërmjetësimit midis kundërshtarëve; konceptit të zgjidhjes së konfliktit përmes mjeteve paqësore; konceptit të diplomacisë ndërkombëtare.
RA: Çfarë i bën kjo marrëdhënieve të Katarit me Izraelin tani? A janë të rikuperueshme?
MA: Ky është një ndryshim paradigme për të gjithë rajonin. Pas Marrëveshjeve të Oslos, Katari ishte një nga vendet e para që filloi të angazhohej me Izraelin në rajon. Ne pamë në atë pikë një shans për paqe. Ne pamë një shans që fëmijët tanë dhe fëmijët e fëmijëve tanë të jetojnë në një lagje që nuk është sinonim i konfliktit. Ne pamë një shans që populli palestinez të realizonte, më në fund, një shtet—dhe që konflikti arabo-izraelit të zgjidhej me mjete diplomatike. Për fat të keq, kjo nuk ndodhi dhe situata u përkeqësua çdo ditë. Izraeli kurrë nuk u pa si një kërcënim i drejtpërdrejtë për asnjë vend të Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit (GCC).
RA: Ju sapo përdorët kohën e shkuar aty. Po thoni se Izraeli është, tani, një kërcënim?
MA: Sigurisht. Dua të them, nëse një nga bashkatdhetarët tuaj vritet nga një sulm ajror i çdo vendi, dhe nëse ai vend e bën atë në mënyrë të njëanshme madje edhe pas shpine të agjencive të veta të inteligjencës, për të sulmuar një lagje banimi, a nuk kemi të drejtë ta shohim atë vend si një kërcënim për sigurinë kombëtare?
Nëse lexoni deklaratën e GCC që doli nga takimi që u zhvillua në margjinat e samitit Arabo-Islamik, me pjesëmarrjen e 57 vendeve në Doha, ajo thotë shumë qartë se ky sulm vë në rrezik çdo marrëveshje në rajon.
RA: Katari është një aleat i ngushtë i Shteteve të Bashkuara. Ka raporte se Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu e informoi Presidentin amerikan Donald Trump për sulmin paraprakisht. A i besoni ato raporte, dhe nëse po, çfarë do të thotë kjo për marrëdhënien Doha-Uashington?
MA: Thirrja e parë që Lartmadhëria e tij mori pas sulmit ishte nga Trumpi, i cili e informoi personalisht se Shtetet e Bashkuara nuk ishin konsultuar dhe nuk ishin informuar, dhe ai tha se Shtetet e Bashkuara do të siguroheshin, përmes udhheqjes së tij, që një sulm si ky të mos ndodhte më kurrë.
Ky është veprimi i njëanshëm i Netanyahut. Ne po punojmë shumë ngushtë me Shtetet e Bashkuara për t’u siguruar që kjo të mos ndodhë më.
Këtu në Nju Jork, do të ketë takime të drejtpërdrejta me Presidentin Trump për të folur për rreziqet e një udhheqjeje të shfrenuar që merr një vendim kaq të njëanshëm në rajonin tonë, duke hedhur në kaos stabilitetin dhe prosperitetin e Lindjes së Mesme—dhe veçanërisht të shteteve të Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit.
RA: Tingëlloni shumë i zemëruar me Izraelin. Sapo thatë se ata kanë një “udhëheqje të shfrenuar”. A mendoni se Shtetet e Bashkuara kanë ndikim dhe aftësi për ta përdorur atë ndikim, për të ndryshuar veprimet e Izraelit në rajon?
MA: Epo, në të njëjtën javë që u bombardua Katari, shtatë vende në rajon u bombarduan nga sulmet ajrore izraelite. Niveli i përhapjes rajonale të kësaj lufte ka arritur një pikë kthese.
Tani jemi në një pikë ku Kryeministri Netanyahu vendos të bombardojë Damaskun, vendos të bombardojë Libanin jugor, vendos të dërgojë trupat e tij në Sirinë jugore, të bombardojë Jemenin dhe tani të bombardojë Katarin, me pandëshkueshmëri të plotë.
Por nëse kjo do të thotë se nuk keni absolutisht asnjë respekt për të drejtën ndërkombëtare apo sovranitetin e vendeve të tjera, atëherë komuniteti ndërkombëtar duhet të ndërhyjë. Dhe kjo është arsyeja pse ne shkuam menjëherë në Këshillin e Sigurimit [të OKB-së] dhe në Këshillin e të Drejtave të Njeriut në Gjenevë dhe po punojmë shumë ngushtë me Organizatën e Bashkëpunimit Islamik dhe me Lidhjen Arabe—
RA: [ndërpret] Më duhet të pyes: A ka rëndësi ndonjë nga këto? Këtu jemi, ulur në Nju Jork në 80-vjetorin e Kombeve të Bashkuara, dhe të gjithë po pyesin: A kanë rëndësi rregullat?
MA: Ky është rreziku më i madh në botën e sotme, Ravi, dhe ju e prekët gjënë më të rëndësishme pikërisht këtu. A po vdes rendi ndërkombëtar i bazuar në rregulla nën presionin e liderëve që vendosin se nuk u interesojnë rregullat? Ata nuk kujdesen për paqen; nuk kujdesen për rendin botëror që u themelua për të na ndaluar të vrapojmë drejt një lufte të tretë botërore.
Është qëllimi ynë tani të shtyjmë për mbrojtjen e sistemit ndërkombëtar. Nëse pyesni njerëzit e botës në përgjithësi, ka shumë frustrim me paaftësinë e komunitetit ndërkombëtar për të bërë diçka për morinë e konflikteve që thjesht vazhdojnë të shtohen. Por cila është alternativa? A është një sistem ndërkombëtar i bazuar në fuqi që i jep çdo hegjemonie rajonale të drejtën të bëjë çfarë të dojë në rajonin e saj? Epo, nëse kjo ndodh, atëherë ne të gjithë jemi në rrezik.
RA: Më lejoni t’ju bëj një pyetje më të gjerë. Më bën përshtypje se jo të gjithë e dinë rolin që Katari ka luajtur për dekadat e fundit. Ju keni ndërmjetësuar disa konflikte në mbarë botën. Kuptimi im është se Doha e ka bërë këtë, pjesërisht sepse është një thirrje fisnike, por edhe sepse dëshiron të jetë e domosdoshme për vendet në mbarë botën si një mjet për të mbrojtur interesat e saj. Tani, ai vizion lindi në një epokë kur rregullat kishin vërtet rëndësi, kur kishte më pak ndjenjë pandëshkueshmërie për shkeljen e rregullave. Nëse biem dakord se jemi në një epokë që i ngjan pak ligjit të xhunglës ku forca ka të drejtë, atëherë a nuk funksionon më modeli katarian?
MA: E dini, Ravi, në kohën kur u sulmuam më [9 shtator], ne po kryenim 12 ndërmjetësime të ndryshme. Kjo është Katari, kjo është ajo ku ne besojmë, dhe do të duhet shumë më tepër se një ngacmues për ta larguar këtë nga njerëzit.
RA: Por përsëri, do t’ju kujtoj, në muajt e fundit, ju keni pasur Iranin që ka dërguar raketa drejt jush për një bazë ushtarake amerikane, Al Udeid, që Amerika ju kërkoi ta instalonit. Ju keni pasur shumë akuza publike për faktin se fillimisht kishit, e dini, ndërmjetësuar bisedime me talibanët dhe Shtetet e Bashkuara, tani midis Hamasit dhe Izraelit dhe SHBA-së, dhe po paguani kostot për këtë. Ju po sulmoheni.
MA: Paqja nuk është e lirë. Angazhimi për paqe nuk është një luks. Fakti që jemi sulmuar vetëm sa dëshmon rëndësinë e rolit të ndërmjetësit dhe lehtësuesit të paqes në botën e sotme. Fakti është se ka nga ata në mbarë botën që i shohin këto detyra si kërcënuese për axhendat e tyre. Është arsyeja kryesore pse kemi nevojë për më shumë lehtësues paqeje në mbarë botën sot.
E dini, një nga arsyet kryesore pse veçohemi kështu është se shumë shtete në mbarë botën kanë aftësinë të jenë lehtësues paqeje. Por nuk e bëjnë. Nuk e bëjnë për shkak të konsideratave politike të brendshme. Nuk e bëjnë sepse janë të prirur të shmangin rrezikun. Por nëse nuk kemi vende të tjera që të qëndrojnë në solidaritet me ndërmjetësit, kjo do të jetë gjithmonë një çështje, sepse është e lehtë të veçosh një ndërmjetës kur nuk i përshtatet axhendës tënde dhe kur nuk dëshiron që një marrëveshje paqeje të ndodhë.
Ne nuk po e bëjmë vetëm. Po punojmë me homologët tanë evropianë; po nënshkruajmë marrëveshje me vende mbi këto çështje në Azi, në Afrikë, në Amerikën Latine. Po punojmë me partnerë për të parë se si mund t’i ndërtojmë këto konsorciume vendesh që janë të gatshme të punojnë për paqen. Rreziku është gjithmonë aty. Ne krenohemi që e marrim atë rrezik.
Nuk mund ta marrësh si të mirëqenë faktin se brezi im dhe fëmijët e mi po jetojnë në paqe dhe prosperitet dhe të shpresosh se pjesa tjetër e botës do ta ruajë atë paqe dhe prosperitet për fëmijët tanë. Ne duhet të bëjmë gjithçka që mundemi, dhe po, ndonjëherë duhet të marrim rrezikun.
