Sot, vetëm Silicon Valley shikon përpara.
15 qershor 2026
Nga Jonathan White, profesor i shkencave politike në London School of Economics dhe autor, së fundmi, i librit In the Long Run: The Future as a Political Idea (Në planin afatgjatë: E ardhmja si ide politike).
“Në jetë ka gjithmonë probleme. E dini se si është: ja ky problem, e zgjidhe këtë problem, zgjidh edhe atë tjetrin. Por ama… duhet të kesh gjëra që të frymëzojnë. Duhet të kesh gjëra që të bëjnë të zgjohesh i lumtur në mëngjes dhe të thuash: ‘Mezi po pres të shoh ç’do të sjellë e ardhmja’.” Këto ishin fjalët e Elon Musk-ut, të thëna menjëherë pas inaugurimit të dytë të Presidentit të SHBA-së, Donald Trump. “Jam jashtëzakonisht i zjarrtë për të ardhmen,” vazhdoi ai. “Do të jetë vërtet diçka drithëruese.”
Në hapësirën e vetëm dy minutave e gjysmë, Musk e përmendi fjalën “e ardhme” plot pesë herë. Fjalimi i tij ra në sy, pjesërisht, për shkak të këtij zelli të theksuar: Kush tjetër flet kështu sot në politikë? Si burim frymëzimi, e ardhmja duket thellësisht e vdekur, e zëvendësuar kudo nga një nostalgji e rëndë dhe menaxhimi i përhershëm i krizave.
Në të njëjtën kohë, ky fjalim ishte një kujtesë se ku vazhdon të mbijetojë ideja e së ardhmes — pikërisht te fanatikët e Silicon Valley. Teksa politikanët e sotëm i kanë kthyer shpinën politikës së vizionit, ata po ia dorëzojnë imagjinatën radikale sferës së korporatave, aty ku kjo imagjinatë u shërben axhendave që i rezistojnë me forcë çdo lloj kontrolli demokratik.
Për dy shekuj me radhë, politika moderne e merrte orientimin e saj pikërisht nga e ardhmja. Përgjatë shekujve 19 dhe 20, partitë dhe lëvizjet e përkufizonin veten përmes programeve të ndryshimit të orientuara drejt së nesërmes. Synimet afatshkurtra, siç ishte përmirësimi i kushteve për punëtorët, bashkoheshin në një paketë të vetme me projekte më të gjata e thelbësore transformimi. Për Karl Kautskin, një nga teoricienët kryesorë të socializmit dhe socialdemokracisë gjermane në fund të shekullit të 19-të, e gjitha kishte të bënte me qartësinë e vizionit: “Të gjitha partitë e tjera politike jetojnë vetëm në të tashmen, sa për të kaluar radhën; Partia Socialiste është e vetmja që ka një qëllim të përcaktuar qartë për të ardhmen, e vetmja partia e së cilës politika aktuale diktohet nga një qëllim i gjerë dhe koherent.” Atë model që socialistët e shpikën të parët, të tjerët do ta kopjonin — partinë si bartësen e një kauze afatgjatë. Fitorja në zgjedhje kërkonte detyrimisht mobilizimin e masave, dhe për këtë, një manifest progresi ishte jetik.
Mirëpo nuk ishin vetëm njerëzit partiakë ata që kishin arsye të përqafonin këtë të ardhme të hapur; demokratët në përgjithësi kishin po aq arsye. Politika shumëpartiake do të thoshte të bindje njerëz me pikëpamje thellësisht të ndryshme, që t’u besonin e të miratonin të njëjtat institucione. Mbi çfarë bazash do të mund t’i pranonin njerëzit rezultatet e zgjedhjeve që shkonin kundër vullnetit të tyre — si mund të sigurohej “miratimi i atyre që humbasin”? Një nga përgjigjet kryesore fshihej te bollëku i kohës: Ata të cilëve u mohohej pushteti këtë herë, mund ta fitonin atë herën tjetër. Nga këndvështrimi i së ardhmes, fatet politike mund të shiheshin si të përkohshme: Të mundurit kishin plot arsye për të vazhduar angazhimin e tyre e për të mos u dorëzuar para dhunës kur gjërat shkonin keq.
Sot, situata duket krejtësisht ndryshe. Shohim kudo politikanë që shesin histori të kthyera nga e shkuara për madhështi të humbura dhe që rropaten për të shuar zjarret e urgjencave të momentit. “Prezentizmi” (fokusimi absolut te e tashmja) — e ndoshta edhe vetë nihilizmi — është vizioni dominues i epokës sonë. Dhe në masën që zyrtarët arrijnë vërtet t’i hedhin sytë drejt së ardhmes, fiksimi pas targeteve sasiore dhe menaxhimit të rreziqeve, tenton të zëvendësojë plotësisht vizionet më përfshirëse se si mund të modelohej bota. Pavarësisht nëse bëhet fjalë për objektivat e rritjes ekonomike apo ato të dekarbonizimit, fokusi ngushtohet rreth politikave të caktuara (policies) në vend të programeve të gjera të ndryshimit (politics). Konceptet e rralla të orientuara drejt së ardhmes që nxjerrin kokë herë pas here — si “rimëkëmbja” (recovery) dhe “qëndrueshmëria” (resilience) — priren të jenë tejet të paqarta e t’i mungojë një shtysë e vërtetë veprimi (agency). Nuk është habi pra, që shumë njerëz janë dorëzuar plotësisht, të ngecur diku mes fatalizmit dhe një padurimi thellësisht të frustruar.
Pra, çfarë çoi në vdekjen e politikës së të ardhmes? Në një nivel, ky është funksion i kohërave tona kaotike — pse të bësh plane kur e gjithë bota është në lëvizje e sipër? Spekulimet me rreze të gjatë mund të duken krejtësisht të parëndësishme. Nga krizat financiare, te pandemitë e deri te luftërat e mirëfillta, është pikërisht horizonti më i afërt ai që duket më jetiku.
Loch Johnson, studiues i sigurisë kombëtare dhe inteligjencës amerikane, vëren se zyrtarët e sigurisë po i shpërfillin gjithnjë e më tepër parashikimet afatgjata që u përgatisin këshilltarët e tyre, duke preferuar vlerësime afatshkurtra që u përgjigjen shqetësimeve të ethshme të momentit. Në vend që të përpiqen të hedhin sytë te e panjohura e largët, politikëbërësit duan t’u thuhet qartë e shkurt “çfarë ndodhi sot e dje, dhe çfarë pritet të ndodhë nesër”.
Për zyrtarët publikë të mësuar për t’iu shmangur me çdo kusht gjithçkaje që mban erë ideologji, ndjesia e një emergjence të përhershme i frymëzon ata të fokusohen vetëm te hapat e menjëhershëm e praktikë. Teksa politika ndërkombëtare bëhet gjithnjë e më multipolare, kjo e dyfishon ndjesinë e një bote thellësisht të lëkundur, e cila është tepër e paparashikueshme për të bërë plane paraprake. Pikëpamje të tilla gjejnë një terren ideal në jetën e përditshme. Për individët e ngecur në kthetrat e telasheve të menjëhershme — borxheve, punëve të pasigurta dhe kontratave afatshkurtra — planifikimi i të ardhmes mund të duket si një luks i vërtetë.
Por ky fokus absolut te e tashmja (presentism) pason gjithashtu mënyrën se si po strukturohet sot vetë politika.
Nëse qeveritë e sotme shquhen për mungesën e vizionit, kjo ndodh ngaqë pushteti priret të përqendrohet tek ata që kanë më pak ambicie.
Sociologia Stephanie Mudge ka gjurmuar se si partitë politike kanë evoluar me kohën për të margjinalizuar aktivistët e tyre — aty ku angazhimet e orientuara drejt së ardhmes janë zakonisht më të forta — në favor të liderëve, strategëve elektoralë dhe këshilltarëve të politikave.
Operacionet drejtohen nga ata që kanë sytë ekskluzivisht te suksesi afatshkurtër; oportunizmi tashmë është bërë emri i vetëm i lojës.
Tërheqja që ofron një qëndrim më radikal bëhet e dukshme atëherë kur politika bie në duart e një baze aktivistësh, si në rastin e fushatës së Zohran Mamdanit në qytetin e Nju Jorkut. Por në të shumtën e rasteve, grupe të tilla mbahen sa më larg pozicioneve të ndikimit. Platformat dhe manifestet partiake, të cilat dikur ishin djepi i vizioneve të guximshme, sot janë reduktuar gjerësisht në një listë banale objektivash të vogla, arritja apo dështimi i të cilave ka fare pak rëndësi.
Shkrimtari britaniko-ganez Kodwo Eshun bëri dikur një vëzhgim mjaft të mprehtë: ata që e shpërfillin të ardhmen ua lënë këtë terren të hapur të tjerëve, të cilët mund ta përdorin pikërisht kundër tyre. Të modelosh shpresat, frikërat dhe pritshmëritë do të thotë të ushtrosh një lloj pushteti të jashtëzakonshëm. “Në epokën koloniale të mesit të shekullit të 20-të,” shkroi Eshun në vitin 2003, “avangardistët, që nga Walter Benjamin deri te Frantz Fanon, u rebeluan në emër të së ardhmes kundër një strukture pushteti e cila bazohej thellësisht në kontrollin dhe riprezantimin e arkivës historike. Sot, situata është e përmbysur. Të fuqishmit e sotëm punësojnë futuristë dhe e ushqejnë pushtetin e tyre nga vetë e ardhmja që ata mbrojnë, duke i dënuar kështu të pafuqishmit të jetojnë të ngecur në të shkuarën.” Me fjalë të tjera: Ata që dështojnë të zhvillojnë vizionet e tyre për të ardhmen, janë të dënuar të jetojnë në një botë të modeluar nga vizionet e të tjerëve.
Vdekja e të menduarit rreth së ardhmes në politikën bashkëkohore përkon me përqafimin e saj të rilindur thellë në botën e Big Tech. Mjafton të shihni librin e botuar në 2025 nga drejtori ekzekutiv i Palantir, Alexander Karp, The Technological Republic (Republika Teknologjike), i cili është gjithçka veçse jo modest në ambiciet e tij: “Elita inxhinierike e Silicon Valley ka një detyrim mjaft pozitiv për të marrë pjesë në mbrojtjen kombëtare dhe në artikulimin e një projekti thellësisht kombëtar — se çfarë është ky vend, cilat janë vlerat tona dhe për çfarë qëndrojmë ne.” Karp shkruan me ashpërsi të thellë ndaj atyre firmave që kërkojnë vetëm fitime të shpejta, duke këmbëngulur në nevojën thelbësore për një qëllim më të lartë: “Vetë Palantir është një përpjekje… për ndërtimin e një sipërmarrjeje thellësisht kolektive, rezultati krijues i së cilës ndërthur njëherazi teorinë dhe veprimin.”
Nga e njëjta vatër vjen edhe Peter Thiel, i cili ia kushtoi librin e tij bestseller të vitit 2014, Zero to One, pikërisht sipërmarrësve të rinj që po hidhnin hapat e parë, duke i inkurajuar ata që ta shihnin një start-up si “grupin më të madh të njerëzve që mund të bindni rreth një plani për të ndërtuar një të ardhme thellësisht ndryshe”.
Monopoli korporativ, sipas tij, duhet të ishte qëllimi përfundimtar, si baza thelbësore “për të bërë plane afatgjata dhe për të financuar ato projekte kërkimore pamasë ambicioze të cilat kompanitë e mbërthyera thellë në konkurrencë nuk mund t’i ëndërrojnë dot”. Figura të tilla e portretizojnë veten si vizionarë të mirëfilltë me sytë nga piktura e madhe. Mes investimeve të sotme të Thiel-it përfshihet edhe Praxis, një kompani që synon të ndërtojë qytete private nga Mesdheu deri në Grenlandë, të paketuara me kujdes si utopi libertariane të krijuara enkas për të pasurit.
Manifestet politike ndoshta kanë vdekur, por manifestet e korporatave jo. Kautskit e sotëm punojnë në sektorin privat. Një deklaratë e fundit misioni nga Palantir ishte e orientuar drejt ambicieve qartazi politike, duke përfshirë një axhendë për shërbim kombëtar të detyrueshëm ushtarak dhe për shpenzime ushtarake afatgjata. Teksti evokon historinë në përmasa të gjera, duke hartuar kalimin në një “epokë të re parandalimi (deterrence)” të ndërtuar mbi inteligjencën artificiale.
Një tjetër manjat i Silicon Valley, kapitalisti i sipërmarrjeve (venture capitalist) Marc Andreessen, publikoi në vitin 2023 një manifest “tekno-optimist”, i cili po ashtu lartësonte nevojën për ta ndërtuar të ardhmen mbi inteligjencën artificiale. “Teknologjia është vetë lavdia e ambicies dhe e arritjeve njerëzore, shtiza e pamëshirshme e progresit dhe materializimi absolut i potencialit tonë,” shkroi ai. “Ne besojmë se jemi pranë një ngritjeje inteligjente e cila do t’i zgjerojë aftësitë tona drejt majash të paimagjinuara. Besojmë se Inteligjenca Artificiale është vetë alkimia jonë, Guri ynë Filozofal. … Ne besojmë se [ajo] mund të shpëtojë jetë — sigurisht nëse e lejojmë ne.”
Këta aktorë të botës së korporatave kërkojnë të sigurohen që e ardhmja të imagjinohet në dobi të tyre, duke rezervuar për veten dhe projektet e tyre një vend qendror. Të shumta janë çështjet me interes publik ku shpresat dhe pritshmëritë sociale mund të kenë një rëndësi materiale, por rreth të cilave politikanët demokratë sot tregohen kaq hezitues. Korporatat gjigante të teknologjisë (Big Tech) dhe inteligjenca artificiale janë fusha ku kontributi dhe kontrolli publik mund të jenë qartazi të justifikuara, por kjo do të ndodhë vetëm në atë masë që njerëzimi beson se rregullimi është i mundur dhe i dëshirueshëm.
Po kështu, në një kontekst gjeopolitik gjithnjë e më të tensionuar, çështjet e vjetra rreth çarmatimit dhe parandalimit jo-bërthamor janë po aq aktuale sot sa edhe për lëvizjet e paqes në vitet 1960, por ato do të kenë një peshë reale vetëm nëse jemi në gjendje të shohim përtej një të ardhmeje me sisteme të automatizuara të dizejnuara për luftë. Riorganizimi i ekonomisë për t’i shërbyer barazisë dhe demokracisë është po aq i rëndësishëm sot sa edhe në shekullin e 19-të; por kjo varet nga aftësia për të parë trajektore ndryshimi, të cilat nuk janë ato që miratohen nga elitat e korporatave.
Të demokratizosh të ardhmen do të thotë të ndërtosh hapësira të reja të imagjinatës dhe fuqisë kolektive. Njësoj si me partitë e dikurshme, politika ka nevojë për vende ku njerëzit mund të organizohen dhe të ëndërrojnë — aty ku mund të thonë vërtet se “mezi presin të ardhmen”, pa pasur nevojë të jenë drejtorë ekzekutivë korporatash. Të pasurit dhe të fuqishmit po e hartojnë dhe po e formësojnë tashmë të ardhmen që ata do të donin të shihnin. Kundërshtarët e tyre duhet të bëjnë të njëjtën gjë.
