Kandidati që perceptohet si zgjedhja më me rrezik mund të ofrojë ndonjëherë rrugën më të qartë drejt pushtetit.
Nga Julian E. Zelizer
Liderët e Partisë Demokratike po kërkojnë me dëshpërim të identifikojnë të ashtuquajturit kandidatë «më të zgjedhshëm» për fushatën presidenciale të vitit 2028. Posa të përfundojnë zgjedhjet afatmesme të nëntorit, do të nisë sezoni i zgjedhjeve primare.
Profesionistët e politikës do të vendosin në terren armata anketuesish të armatosur me të dhënat dhe statistikat më të fundit për të shqyrtuar çdo individ që i hyn garës. Nisur nga kërcënimi ekzistencial që shumë anëtarë të partisë besojnë se Presidenti Donald Trump dhe republikanizmi MAGA i kanosin kombit, synimi i tyre më i lartë është rikuperimi i pushtetit. Tani për tani, debatet politike dhe ideologjike duhet të lihen mënjanë. Pyetja kryesore është e thjeshtë: Cili kandidat ka më shumë gjasa t’i ndihmojë demokratët të mposhtin republikanët në Ditën e Zgjedhjeve në vitin 2028?
Meqenëse kjo çështje është shfaqur vazhdimisht në garat e fundit afatmesme, ato debate brenda partisë ishin thjesht një paralajmërim i betejave me peshë shumë më të madhe që do të zhvillohen gjatë primareve presidenciale.
Problemi është se përcaktimi i atij që është «më i zgjedhshmi» rrallëherë është i lehtë. Historia moderne e SHBA-së është e mbushur me shembuj kandidatësh të skualifikuar fillimisht si të pazgjidhshëm, të cilët më pas fituan si nominimin e partisë së tyre, ashtu edhe presidencën. Në vitin 1976, ish-guvernatori i Xhorxhias, Jimmy Carter, i cili pas shpalljes së kandidaturës u përball me pyetjen «Jimmy i cili?», doli fitues përballë demokratëve shumë më të njohur në primare, përpara se të mposhte Presidentin Gerald Ford. Në vitin 1980, Ronald Reagan, i parë ende nga shumë si një figurë anti-establishment, konservatorizmi i të cilit dukej tepër i djathtë për elektoratin, mposhti figura më tradicionale republikane si George H.W. Bush dhe më pas fitoi ndaj Carter-it, duke nisur një presidencë dy-mandatëshe që transformoi politikën amerikane.
Së fundmi, fitoret e pamundshme të Trump-it si në vitin 2016 ashtu edhe në 2024 tronditën pjesën më të madhe të establishmentit politik. Megjithatë, Trump u shndërrua shpejt nga një autsajder politik në figurën përcaktuese të një brezi të tërë të politikës republikane.
Mbase shembull më dramatik i triumfit të një kandidati që dukej i pazgjidhshëm ishte Barack Obama. Në vitin 2008, ai sfidoi historinë racore të kombit dhe supozimin e përhapur se një mashkull i zi nuk mund të fitonte presidencën. Gjatë primareve, ai mposhti një kandidate mjaft të njohur, më të sigurt dhe më të konsoliduar, Hillary Clinton, përpara se të fitonte zgjedhjet e përgjithshme përballë senatorit të njohur e të respektuar prej kohësh, John McCain. Zgjedhja e tij mbetet një kujtesë e fuqishme e rreziqeve që sjell mbështetja e verbër e partive politike ndaj kandidatit që duket më i sigurt. Parashikime të tilla janë jashtëzakonisht të vështira për t’u bërë, dhe kandidati që perceptohet si zgjedhja më me rrezik mund të ofrojë ndonjëherë rrugën më të qartë drejt pushtetit.
Kur senatori i atëhershëm i Illinois-it, Barack Obama, shpalli kandidaturën për president më 10 shkurt 2007, pak njerëz besonin se ai kishte ndonjë shans real. Perspektiva që një mashkull i zi me përvojë relativisht të kufizuar politike, i quajtur Barack Hussein Obama, të pasonte Presidentin George W. Bush dukej tepër e pabesueshme. Megjithëse Reverendi Jesse Jackson kishte dëshmuar se një afro-amerikan mund të ishte konkurrues në primaret e viteve 1984 dhe 1988, shumë liberalë dyshonin se ekzistonte një numër i mjaftueshëm votuesish të gatshëm dhe të aftë për të rrëzuar barrierat politike të racës. Dhe megjithëse Obama e kishte elektrizuar kombin me fjalimin e tij në Konventën Kombëtare Demokratike të vitit 2004 në Boston — duke këmbëngulur se ndarjet partiake mes të kuqve dhe të kaltërve pasqyronin nevojat e politikanëve, konsulentëve politikë dhe medias, e jo të vetë votuesve — ai mbetej ende relativisht i panjohur.
Përveç çështjes së racës, kombi po kalonte një periudhë të trazuar. Ende duke u rimarrë nga trauma e 11 Shtatorit, Shtetet e Bashkuara ishin të zhytura në Irak, ku vitet e luftës kishin konsumuar burime të jashtëzakonshme në moçalin më të madh ushtarak të vendit që nga era e Vietnamit. Ndërkohë, operacionet në Afganistan jepnin pak shenja se do të përfundonin së shpejti. Edhe problemet ekonomike po shtoheshin.
Për më tepër, demokratët kishin tashmë një kandidate të fuqishme të gatshme për garë: Hillary Rodham Clinton, një nga kandidatet më të përvojshme dhe më të kualifikuara për të garuar për presidencën, si dhe një figurë me mbështetje të thellë brenda strukturave të partisë.
Megjithatë, ekspertët — dhe shumë votues — nuk po e vërenin se si kishin ndryshuar kohët. Lënë mënjanë paparashikueshmërinë e çdo fushate, kishin ndodhur zhvendosje afatgjata të cilat ata nuk po i procesonin. Një pjesë e arsyes pse parashikimi i suksesit të një kandidati ishte bërë më i vështirë kishte të bënte me ndryshimet në procesin e nominimit që nisën pas Konventës Kombëtare Demokratike të trazuar të vitit 1968.
Përmes Komisionit McGovern-Fraser, demokratët kishin diversifikuar llojet e delegatëve që merrnin pjesë në konventë (duke siguruar përfaqësim më të madh të grave, pakicave racore dhe grupeve të tjera të nënpërfaqësuara më parë), ndërsa konsoliduan një sistem ku kandidatët do të zgjidheshin përmes primareve dhe «caucuses» (tubimeve zgjedhore) heller se nga makineria e partisë. Ky ndryshim — ndikimi i të cilit u bë veçanërisht i dukshëm kur Carter fitoi nominimin në vitin 1976, dhe të cilin më pas e replikuan edhe republikanët — krijoi shumë më tepër hapësirë që kandidatët jokonvencionalë dhe më pak të konsoliduar të korrnin sukses (me kusht që të arritnin të lidheshin me votuesit, të mbizotëronin mediat televizive dhe të ngritnin strukturat efikase në terren).
Si rrjedhojë e Luftës së Vietnamit, skandalit Watergate dhe zhvillimeve më të gjera politike të asaj epoke, besimi i publikut te qeveria nuk u rikuperua kurrë plotësisht. Pretendimet për përvojë të gjerë mund të kõtingëllonin lehtësisht si dëshmi e bashkëfajësisë në një sistem politik të dështuar. Kjo kulturë publike ushqeu një mjedis zgjedhor të paqëndrueshëm dhe të paparashikueshëm, në të cilin autsajderët larg rrjedhës kryesore politike mund të joshnin imagjinatën e votuesve me premtime për ndryshime dramatike.
Brënda Partisë Demokratike, ndryshimet demografike transformuan thellësisht përbërjen e saj mes viteve 1960 dhe fillimit të viteve 2000. E dominuar dikur nga konservatorët e bardhë të Jugut, votuesit etnikë urbanë, intelektualët, sindikatat e punëtorëve e disa elektorate të Perëndimit, partia ndryshoi dramatikisht pas kalimit të Aktit për të Drejtat e Votimit të vitit 1965. Baza e saj përfshinte gjithnjë e më shumë afro-amerikanë dhe latino-amerikanë, emigrantë të natyralizuar, gra me arsim të lartë dhe votues të rinj. Në fillim të viteve 2000, shumë demokratë ishin të hapur dhe të etur për një gamë më të gjerë kandidatësh që pasqyronin Shtetet e Bashkuara të vitit 2008 dhe jo ato të vitit 1964.
Të gjithë këta faktorë ndihmuan në krijimin e një baze që mbështeti Obamën kur ai nisi fushatën e tij, duke i bërë shumë më pak relevante supozimet e vjetruara se kush përbënte një bast të sigurt zgjedhor. Ekzistonte gjithashtu vetë natyra fundamentale e politikës demokratike. Në një sistem të shëndetshëm meksik, kandidatët që duken se kanë pak gjasa mund të mposhtin favoritët e konsoliduar.
Mbi të gjitha, Obama ndërtoi një ekip elitar fushate, të udhëhequr nga ish-gazetari i Çikagos, David Axelrod, i cili hartoi një strategji të sofistikuar të përqendruar në organizimin bazë në terren, mediat e reja sociale dhe një fokus të mprehtë në shtetet me tubime zgjedhore («caucuses»). Ashtu si fushata e Carter-it në vitin 1976, ekipi i Obamës kuptoi përparësitë e sistemit të alokimit proporcional, duke i dhënë përparësi tubimeve zgjedhore dhe shteteve më të vogla, ndërsa Clinton u përqendrua në shtetet e mëdha e në garat e së Martës së Madhe («Super Tuesday»). Operacioni i mbledhjes së fondeve të Obamës, i ngritur mbi dhurimet me shuma të vogla dhe punën e fortë në terren, gjeneroi shuma të papara parash. Obama përfitoi gjithashtu nga një ekip i talentuar shkruesish fjalimesh, i udhëhequr nga Jon Favreau, mesazhet e të cilit rezononin me një elektorat të etur për ndryshim.
Vetë Obama ishte një kandidat vizionar me karizmë të jashtëzakonshme, dhe qetësia e tij e lejoi të lundronte si përmes stuhive mediatike, ashtu edhe përmes fushatave shpifëse që shfaqen thuajse në çdo zgjedhje. Megjithëse shumë komentues më vonë i vunë në dyshim temat e fjalimit të tij në konventën e vitit 2004, ai kishte shpalosur një vizion frymëzues për vendin që rezonoi me votuesit e pavarur që ishin të lodhur nga hiperpolarizimi. Ai gjithashtu mbeti i përkushtuar ndaj strategjisë së tij të fushatës dhe refuzoi të shpërqendrohej nga çdo ngjarje e çastit (ajo që ai shpesh e quante «zhurma»). Kur momente të krizës së mirëfilltë politike kërkonin përgjigje, si kontroversia rreth marrëdhënies së tij me Reverentin Jeremiah Wright, Obama diti se si të reagonte. Në fakt, ai shpesh i shndërroi ato në mundësi për të përforcuar mesazhin e tij dhe për të fuqizuar lidhjen me votuesit.
Më pas ishte edhe konteksti më i gjerë i fushatës. Në kulmin e primareve, publiku amerikan ishte zhgënjyer thellësisht nga lufta katastrofike në Irak, duke e bërë çdo kandidat të lidhur me atë konflikt mjaft të ranueshëm. Këtu përfshihej Clinton, vota e së cilës për të autorizuar përdorimin e forcës nga Bush-i në Irak mbeti një pengesë e madhe politike, si dhe Partia Republikane në përgjithësi, e cila lidhej ngushtë me luftën. Pasi Obama mposhti Clinton-in dhe siguroi nominimin e demokratëve, mjedisi politik e favorizonte fuqishëm kandidaturën e tij. Lufta në vazhdim, kriza financiare e vitit 2008 dhe nivelet historikisht të ulëta të pëlqueshmërisë së Bush-it krijuan sfida të mëdha për çdo kandidat republikan. McCain u tërhoq poshtë nga momenti politik në të cilin po garonte. Gabimet e vetëshkaktuara, veçanërisht zgjedhja e guvernatores së Alaskës, Sarah Palin, si kandidate për zëvendëspresidente, vetëm sa i ndërlikuan më tej problemet.
Deri në kohën kur Obama qëndronte në Grant Park të Çikagos më 4 nëntor 2008 për të mbajtur fjalimin e fitores përpara turmës së mbështetësve dhe një audience globale televizive, fitorja e tij kishte marrë një nuancë pashmangshmërie. Zgjedhja e presidentit të parë të zi iu duk shumëve si një fitore jo vetëm për Obamën, por për vetë vendin, një pohim i fuqishëm se barrierat domethënëse racore u kapërcyen përmes procesit demokratik.
Megjithatë, euforia e mbuloi sa e pabesueshme kishte dukur fitorja e tij kur nisi për herë të parë fushatën. Vetë Obama e kuptonte atë që kishte ndodhur. «Muar kurrë nuk isha kandidati më i mundshëm për këtë post,» tha Obama gjatë festimit në Çikago. «Fushata jonë nuk lindi në sallat e Uashingtonit,» ajo u ndërtua nga «miliona amerikanë që u bënë vullnetarë dhe u organizuan, duke dëshmuar se më shumë se dy shekuj më parë, një qeveri e popullit, nga populli dhe për popullin nuk ka humbur nga kjo tokë.» Në vitin 2012, votuesit e konfirmuan zgjedhjen e tyre. Ai vazhdon të mbetet një nga figurat më të populluara në politikën e SHBA-së.
Ndërsa zgjedhjet primare po afrohen, udhëheqësit e partisë duhet t’u lejojnë kandidatëve dhe votuesve të formësojnë vlerësimet e tyre, heller se të bazohen në gjykime të paramenduara se kush ka më shumë gjasa të fitojë në zgjedhjet e përgjithshme. Shumë shpesh, ky lloj arsyetimi i shtyn partitë të rreshtohen pas kandidatëve të dobët, duke anashkaluar të tjerët që mund të kishin treguar presidencë të suksesshme po të kishin marrë mbështetjen e nevojshme për të siguruar fitoren.
Primaret demokratike dëshmojnë se pjesë kyçe të elektoratit po ndryshojnë në mënyra fundamentale. Ashtu siç mësuan republikanët me Trump-in, këto ndryshime kërkojnë që udhëheqësit e partisë të jenë më të shkathët, dinamikë dhe fleksibël në mënyrën se si u përgjigjen kandidaturave teksa ato shfaqen. Nëse dështojnë të përshtaten, ata rrezikojnë të lënë në hije një kandidat me potencialin për t’u bërë Obama i ardhshëm, dikush i aftë për ta udhëhequr kombin përtej era-s MAGA.
Julian E. Zelizer është kolumnist në Foreign Policy dhe profesor i historisë dhe çështjeve publike në Universitetin Princeton. Ai është autori i “The Long View”, një buletin që vendos lajmet në perspektivë. Libri i tij më i fundit është “The Presidency of Joseph R. Biden Jr.: A First Historical Assessment”. X: @julianzelizer
