Basti i Rijadit ndaj Trumpizmit ka dështuar.
Nga Nicholas Grossman, profesor i marrëdhënieve ndërkombëtare në Universitetin e Illinois, redaktor i Arc Digital dhe autor i librit Drones and Terrorism.
Arabia Saudite ndodhet në telashe të rënda. Ndikimi i saj global vjen kryesisht nga pozita udhëheqëse si prodhuese nafte dhe nga paratë që rrjedhin nga ky rol, por tani Lindja e Mesme është në flakë. Sot, anijet cisternë saudite janë të bllokuara në Gjirin Persik dhe të rrezikuara në Detin e Kuq, ndërsa tubacioni më i madh i naftës në vend u detyrua të mbyllej pas një sulmi me dronë. Megjithatë, me sa duket, problemi më i madh afatgjatë i Arabisë Saudite është se garantuesi i saj i hershëm i sigurisë, Shtetet e Bashkuara, është i paaftë për të shuajtur zjarrminë dhe nuk duket veçanërisht i interesuar as të përpiqet seriozisht për këtë.
Që nga Lufta e Dytë Botërore dhe veçanërisht që nga fundi i Luftës së Ftohtë, Lindja e Mesme është mbështetur në një marrëveshje: dominimi ushtarak i SHBA-së ofron stabilitet relativ, duke zmbrapsur dhe përballuar agresionin, duke garantuar lirinë e lundrimit, duke frenuar Iranin, duke organizuar mbrojtjen ajrore dhe duke ndihmuar qeveritë aleate të qëndrojnë në pushtet. Në këmbim, Arabia Saudite dhe shtetet më të vogla arabe të Gjirit — Kuvajti, Bahreini, Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe — mirëpresin bazat e SHBA-së, bashkëpunojnë në luftën kundër terrorizmit dhe ruajnë rrjedhën e lehtë të naftës. Shembulli më i qartë i funksionimit të kësaj skeme ishte në vitet 1990-91, kur një koalicion i udhëhequr nga SHBA-ja parandaloi Irakun të merrte ndonjë nga fushat e naftës saudite dhe dëboi forcat irakiane nga Kuvajti.
Sulmi i Presidentit të SHBA-së Donald Trump ndaj Iranit e shkatërroi atë ujdi në mënyrë të pariparueshme, dhe Arabia Saudite nuk ka një zgjidhje zëvendësuese.
Industria saudite e naftës është nën presion nga çdo drejtim. Shumica e fushave dhe rafinerive të saj më të mira ndodhen pranë Gjirit, ku Irani po bllokon eksportet përmes Ngushticës së Hormuzit. Por sauditët kishin një plan emergjence: tubacionin Lindje-Perëndim, i cili lidh rajonin e Gjirit me portet dhe rafineritë në anën tjetër të vendit, në Detin e Kuq.
Këtë pranverë, ai investim u shpërblye. Përpara luftës, tubacioni transportonte rreth 1 milion fuçi në ditë drejt lindjes. Pas bllokimit të Hormuzit nga Irani, kjo shifër u rrit në 4-5 milionë.
Mirëpo në korrik, Huthit e lidhur me Iranin dhe me bazë në Jemen njoftuan një bllokadë të transportit detar saudit në Detin e Kuq. Ata kanë qëmtuar e goditur anijet rreth pikës kritike në jug, Bab el-Mandeb, dhe ndonëse dalja veriore mbetet e hapur për anijet saudite, Kanali i Suezit nuk mund të akomodojë supercisternat që përbëjnë rreth gjysmën e flotës saudite.
Përplasjet dhe katastrofat po grumbullohen. Huthit morën së fundmi qytetin portual të Mokhas dhe një ishull në Bab el-Mandeb, duke rritur aftësinë e tyre për të sulmuar anijet saudite. Milicitë e mbështetura nga Irani në Irak kanë lëshuar dronë drejt Arabisë Saudite, duke dëmtuar një stacion pompimi mjaftueshëm sa për të mbyllur tubacionin Lindje-Perëndim, riparimi i të cilit mund të marrë më shumë se një muaj. Më 15 shtator, burime tregtare i thanë agjencisë Reuters se Arabia Saudite kishte njoftuar pezullimin e ngarkimit të naftës në portin e Yanbu-së në Detin e Kuq. Po atë javë, raportohet se Saudi Aramco u tha rafinerive evropiane se nuk do të kishte dërgesa për një kohë. Këtë javë, Huthit zgjeruan sulmet e tyre ndaj Arabisë Saudite, duke goditur kryeqytetin Rijad dhe aeroportin e tij kryesor ndërkombëtar, së bashku me instalimet e naftës gjetkë.
Princi i Kurorës Saudite, Mohammed bin Salman, raportohet se e ka telefonuar dy herë Trumpin pasi u godit tubacioni, duke i kërkuar Shteteve të Bashkuara të bombardonin Huthit për të ngadalësuar përparimin e tyre. Shtëpia e Bardhë refuzoi, dhe i pyetur për Jemenin në një konferencë shtypi, presidenti i SHBA-së deklaroi këtë: “Huthit na telefonuan. Ata nuk duan të luftojnë me ne. Na bënë me dije se nuk duan të luftojnë me ne. Nuk duan që ne t’i ndjekim. Do të preferonin shumë më tepër të mos na kishin të përfshirë, dhe po lënë shumicën e anijeve të kalojnë. Është vetëm një vend me të cilin nuk janë shumë të kënaqur.”
Kjo mund të jetë një fantazi e stilit të Trumpit ose një bisedë reale ku ai zgjodhi t’u besonte fjalëve të Huthive.
Sido që të jetë, është diçka tmerrësisht e pafavorshme për Rijadin.
Kjo duhet të jetë irrituese për sauditët, sepse ata e kanë paguar e korruptuar Trumpin prej vitesh, së bashku me dhëndrin e tij dhe të dërguarin ndërkombëtar Jared Kushner. Marrdhënia SHBA-Arabi Saudite ka qenë gjithmonë transaksionale — por në nivelin kombëtar të sigurisë dhe naftës, jo personale si kjo.
Sauditët duket se e mirëpritën prapambetjen demokratike dhe korrupsionin në SHBA, duke përdorur paratë e tyre për të përfituar. Pasi Trump fitoi presidencën në vitin 2016, ata filluan të shpenzonin shuma të mëdha në hotelet e tij. Trump e bëri Arabinë Saudite destinacionin e tij të parë jashtë vendit si president, dhe ata e mbuluan atë me lajka e luksozitete.
Në fillim, dukej si një investim i suksesshëm. Në atë udhëtim, Trump nënshkroi një marrëveshje armësh me Arabinë Saudite me vlerë 110 miliardë dollarë. Kur Mohammed bin Salman konsolidoi pushtetin në vitin 2018, Kushner me gjasë ofroi inteligjencë të SHBA-së kundër rivalëve të familjes saudite për ta ndihmuar, dhe princi i kurorës raportohet se u mburr se Kushnerin e kishte “në xhep”. Më vonë atë vit, Trump tërhoqi Shtetet e Bashkuara nga marrëveshja bërthamore me Iranin — me miratimin saudit — dhe hodhi poshtë publikisht një vlerësim të CIA-s se Mohammed bin Salman kishte urdhëruar vrasjen e gazetarit Jamal Khashoggi.
Pas mandatit të parë të Trumpit, Arabia Saudite i dyfishoi përpjekjet. Liga e golfit LIV Golf e mbështetur nga sauditët pagoi fushaten e Trumpit për të organizuar turnet e tij. Kompani saudite të lidhura me shtetin bënë marrëveshje pasurish të paluajtshme me Trump Organization, duke i paguar atij miliona dollarë në tarifa licencimi, me premtimin për më shumë.
Në mënyrën më të hapur, qeveria saudite i dha 2 miliardë dollarë firmës së re të investimeve të Kushnerit. Menaxherët e fondit sovran saudit kundërshtuan, një raport i verifikimit plotësues e nxori kompaninë e Kushnerit “të pakënaqshme në të gjitha aspektet”, dhe marrëveshja përfshinte tarifa jashtëzakonisht të larta, me Kushner & Co. që fuste në xhep 25 milionë dollarë nga paratë saudite çdo vit, pavarësisht ecurisë së fondit. Mohammed bin Salman e çoi atë deri në fund sërish.
Me Trumpin përsëri president dhe Kushnerin që udhëheq diplomacinë e SHBA-së për Gazën, dukej se ato para ishin shpenzuar mirë. Më pas Trump sulmoi Iranin.
Rijadi u përpoq të qëndronte publikisht jashtë konfliktit ndërsa privatisht i bënte thirrje Trumpit të synonte ndryshimin e regjimit, e më pas, kur u bë e qartë se kjo nuk po ndodhte, mbështeti një armëpushim dhe negociata. Kur memorandumi i mirëkuptimit SHBA-Iran ra nga pyetja këtë verë dhe Trump u përpoq ta bombardonte sërish Iranin, Irani aktivizoi milicitë aleate në Jemen dhe Irak, të cilat me sa duket po i përmbante më parë në luftë, dhe ato grupe kanë sulmuar Arabinë Saudite nga kënde të shumta.
Nga perspektiva saudite: Trump shkaktoi sulme ndaj vendit të tyre dhe kufizime në transportin e tyre detar duke nisur një luftë me zgjedhje, më pas u zmbraps nga veprimet që mund ta fitonin atë — një pushtim tokësor dhe një ndryshim real regjimi — u përpoq me diplomaci në vend të kësaj, dështoi dhe bëri që Arabia Saudite të sulmohej edhe më shumë.
Të ndodhur nën sulm nga forca që nuk mund t’u bëjnë ballë mjaftueshëm, sauditët kanë nevojë reale për Shtetet e Bashkuara, përveç se mbrojtësi i tyre i sigurisë prej dekadash nuk mund ta zgjidhë problemin. Forcat saudite po bombardojnë Jemenin, duke iu përgjigjur sulmeve të Huthive. Por ata e bombarduan Jemenin dhe mbështetën qeverinë vendase për vite me radhë në luftën civile të Jemenit pa i mposhtur Huthit. Arabia Saudite ka një buxhet të madh ushtarak, por forca të armatosura strukturalisht të dobëta me një histori performancë të ulët, gjë që dyfish nxit dhe pjesërisht i detyrohet varësisë së saj nga Shtetet e Bashkuara.
Përgjigjja e parë e Trumpit ndaj përparimit të Huthive ishte një përgjigje e njohur: të shtiret se nuk është problem dhe të kërkojë që të gjithë të tjerët të shtiren gjithashtu. Kjo ka qenë strategjia e tij kryesore për luftën me Iranin që kur sulmi fillestar SHBA-Izrael dështoi të arrinte ndryshimin e regjimit ose “dorëzimin pa kushte” siç kërkoi ai në fillim.
Trump ka një mënyrë të qartë luftimi: kërcënime të mëdha dhe synime të deklaruara madhështore, një fushatë ajrore me frikë nga humbja e jetëve, dhe më pas zmbrapsje e gënjeshtra nëse mburrja dhe bombardimet nuk kanë sukses. Kjo po dështon kundër Iranit, por tashmë kishte dështuar edhe kundër Huthive.
Në vitin 2025, Huthit po goditnin anijet në Detin e Kuq, duke pretenduar solidaritet me palestinezët kundër luftës së Izraelit në Gazë. Atë mars, Trump ndërmori sulme ajrore në Jemen, me Sekretarin e Mbrojtjes të SHBA-së Pete Hegseth që zotohej për një përpjekje “të pandërprerë” për të rikthyer lirinë e lundrimit.
Shtetet e Bashkuara provuan një fushatë vetëm nga ajri. Një muaj e gjysmë më vonë, pasi dogjën rreth 1 miliard dollarë municione dhe humbën një palë aeroplanë luftarakë duke shkatërruar disa objektiva por duke dështuar të ndalonin zjarrin e Huthive — dhe, në një shfaqje paaftësie të administratës Trump, duke rrjedhur pa dashje planet e luftës përmes aplikacionit Signal — Shtetet e Bashkuara u tërhoqën, duke pretenduar se kishte qenë një sukses i madh.
Kjo e lë Arabinë Saudite në një pozitë të vështirë. Linjat e lundrimit dhe tubacionet janë shumë më të lehta për t’u sulmuar sesa për t’u mbrojtur në mënyrë të besueshme. Sauditët po përpiqen ta kompensojnë këtë me më shumë transferime nga anije në anije përmes bregdetit të Omanit, por nuk ka asnjë mënyrë që kjo të mbulojë të gjithë vëllimin e humbur.
I vetmi kthim real pozitiv nga investimi i Arabisë Saudite te Trump-Kushner këtë mandat është një marrëveshje bërthamore që do të lehtësonte pasurimin e uranit saudit pa inspektime ndërkombëtare shumë ndërhyrëse. Asnjë president i mëparshëm i SHBA-së nuk do ta bënte këtë, për shkak të rreziqeve të përhapjes bërthamore dhe sepse kjo minonte argumentin për ndalimin e pasurimit të uranit nga Irani. Por ky president i SHBA-së, i vetmi që ka marrë para saudite të depozituara në llogaritë e tij personale, e bëri. Shtëpia e Bardhë ia dorëzoi së fundmi marrëveshjen Kongresit, ku Partia Republikane e Trumpit kontrollon të dyja dhomat dhe ka vepruar kryesisht si një vulë miratuese.
Megjithatë, sauditët mund të mos i marrin përfitimet bërthamore. Për t’u përpjekur t’u përgjigjet kritikave për dobësi dhe korrupsion, Trump tha se marrëveshja varet nga njohja e Izraelit, dhe Arabia Saudite nuk ka ndërmend ta bëjë këtë, të paktën jo pa një shtet palestinez, gjë që Izraeli nuk do ta lejojë.
Edhe nëse kjo kalon, demokratët mund ta anulojnë marrëveshjen sa herë që të marrin pushtetin herën tjetër, jo vetëm për shkak të shqetësimeve të sigurisë ndërkombëtare, por edhe sepse ortakët privatë të Trumpit pritet të profitojnë në mënyrë të korruptuar. Një Arabi Saudite më e varfër do të thotë gjithashtu më pak para për lobim në Uashington për ta ndaluar këtë.
Duket se sauditët besonin se një qeveri e korruptuar e SHBA-së ishte në interesin e tyre, se mund të merrnin kompetencë dhe stabilitet relativ pa asnjë nga ato elemente bezdisëse të integritetit, etikës, ligjit apo të drejtave të njeriut. Por në realitet, të qenit i korruptueshëm zakonisht do të thotë të jesh egoist dhe i dobët.
Liderët e blerë janë natyrshëm të papërgjegjshëm. Liderët personalistë dhe të korruptuar, si Ferdinand Marcos, Saddam Hussein dhe Mobutu Sese Seko — apo më së fundmi, Viktor Orban — kanë një histori tmerrësisht të keqe kur bëhet fjalë për interesat kombëtare, qoftë të vendit të tyre apo të të tjerëve. Ne nuk kemi parë diçka të tillë në qendër të fuqisë ushtarake dominuese në botë më parë, të paktën në epokën moderne, por rënia e SHBA-së në personalizëm ka dalë jo më pak shkatërruese. Një udhëheqës i korruptuar mund t’ju thotë atë që dëshironi të dëgjoni, por kjo nuk do të thotë se ai mund ta realizojë atë.
Udhëheqësit e korruptuar janë të mirë në shkatërrimin e gjërave, veçanërisht të ligjeve dhe normave, por janë të këqij pothuajse në çdo gjë tjetër. Arabia Saudite gabimisht besoi se shkatërrimi i Trumpit mund të kufizohej vetëm brenda vetë Shteteve të Bashkuara dhe se një Uashington i blejshëm mund të vazhdonte t’i shërbente mirë asaj.
